động lượng

Định nghĩa. Động lượng của một vật khối lượng $m$ đang chuyển động với vận tốc $\vec{v}$ là đại lượng vectơ đặc trưng cho sự truyền chuyển động, kí hiệu là $\vec{p}$.

Hiểu bằng hình ảnh. Một chiếc xe đạp và một chiếc xe tải cùng chạy ở tốc độ 10 km/h. Bạn dễ dàng cản xe đạp lại nhưng không thể cản xe tải. Đó là vì xe tải có "đà" chuyển động lớn hơn, hay chính là động lượng lớn hơn.

Công thức cần nhớ

• Biểu thức động lượng: $\vec{p} = m\vec{v}$
• Độ lớn động lượng: $p = mv$ (đơn vị: kg.m/s)
• Xung lượng của lực: Độ biến thiên động lượng bằng xung lượng của lực $\Delta \vec{p} = \vec{F} \cdot \Delta t$
• Định luật bảo toàn động lượng (hệ kín): Tổng động lượng trước bằng tổng động lượng sau.

Ví dụ giải từng bước. Viên đạn 10 g bay với tốc độ 600 m/s. Tính động lượng.

• Bước 1: Đổi đơn vị $m = 10$ g $= 0.01$ kg, $v = 600$ m/s.
• Bước 2: Thay vào công thức $p = m \cdot v = 0.01 \cdot 600$.
• Bước 3: Kết quả $p = 6$ kg.m/s.

Cách nhận biết. Bài toán va chạm, đạn nổ, hoặc súng giật lùi, hệ không có lực ma sát.

Lỗi hay gặp:

• Quên động lượng là vectơ: Khi cộng hai động lượng ngược chiều lại lấy dấu cộng thay vì trừ.
• Sai đơn vị: Không đổi khối lượng từ gram sang kg.

Liên hệ thực tế. Hiện tượng súng giật lùi khi bắn là ứng dụng trực tiếp của định luật bảo toàn động lượng.

Mẹo làm trắc nghiệm. Va chạm mềm (dính vào nhau) luôn bảo toàn động lượng nhưng không bảo toàn động năng.