Trang 1
BÀI 43. CHUYỂN ĐỘNG NHÌN THẤY CỦA MẶT TRỜI
CÂU HỎI ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC
Dựa vào các thông tin được cung cấp dưới đây để trả lời các câu hỏi từ 1 dến 5:
Hằng ngày, con người quan sát thấy Mặt Trời mọc ở hướng Đông và lặn ở hướng Tây. Tuy
nhiên, đây chỉ là “chuyển động nhìn thấy”, nguyên nhân thực tế là do Trái Đất tự quay quanh
trục của nó theo hướng từ Tây sang Đông. Một vòng quay của Trái Đất mất khoảng 24 giờ,
tạo ra hiện tượng ngày và đêm. Mỗi khu vực chỉ nhận được ánh sáng Mặt Trời khi phần đó
của Trái Đất đang quay về phía Mặt Trời.
Trái Đất có dạng hình cầu, nên khi một nơi sáng thì nửa còn lại sẽ tối. Nếu đứng yên một chỗ
và quan sát bầu trời trong ngày, ta sẽ thấy Mặt Trời dường như “di chuyển” theo một quỹ đạo
cong từ Đông sang Tây, thực chất là do ta đang đứng trên một Trái Đất đang quay. Ở vĩ độ
thấp như Việt Nam, người quan sát thấy Mặt Trời lên cao nhất vào buổi trưa và tạo bóng ngắn
nhất. Thực nghiệm với quả địa cầu và bóng đèn mô phỏng ánh sáng Mặt Trời cho thấy rõ
hiện tượng này. Khi quay địa cầu theo chiều ngược kim đồng hồ (nhìn từ Bắc xuống), ta thấy
ánh sáng “di chuyển” từ Đông sang Tây trên bề mặt địa cầu. Việc hiểu đúng cơ chế này
không chỉ giải thích hiện tượng mặt trời mọc – lặn mà còn là cơ sở cho các ứng dụng như xác
định giờ địa phương, múi giờ, và tính toán thời gian bay giữa các quốc gia.
Câu 1: Hiện tượng "Mặt Trời mọc ở phía Đông" là do:
A. Mặt Trời quay quanh Trái Đất B. Trái Đất quay quanh Mặt Trời
C. Trái Đất quay quanh trục của nó D. Trái Đất không chuyển động
Câu 2: Khi đứng tại một điểm cố định trên Trái Đất, ta thấy Mặt Trời “di chuyển” từ Đông
sang Tây. Nguyên nhân thực chất là:
A. Mặt Trời thực sự đang quay quanh Trái Đất
B. Trái Đất quay từ Đông sang Tây
C. Trái Đất quay từ Tây sang Đông
D. Mặt Trời quay ngược chiều kim đồng hồ
Câu 3: Tại sao người ở Hà Nội sẽ thấy Mặt Trời mọc trước người ở Điện Biên?
A. Vì Hà Nội có vĩ độ cao hơn B. Vì Hà Nội gần Mặt Trời hơn
C. Vì Hà Nội nằm ở phía Đông so với Điện Biên
D. Vì ánh sáng mặt trời chiếu mạnh hơn ở Hà Nội
1
Trang 2
Câu 4: Khi dùng mô hình quả địa cầu và bóng đèn để minh họa hiện tượng ngày và đêm, cần
đặt đèn và quay địa cầu như thế nào để mô phỏng đúng?
A. Đặt đèn trên đỉnh địa cầu và quay theo chiều kim đồng hồ
B. Đặt đèn ngang với địa cầu, quay địa cầu ngược chiều kim đồng hồ
C. Quay địa cầu theo chiều kim đồng hồ để Mặt Trời “di chuyển”
D. Đặt đèn từ dưới chiếu lên địa cầu, không cần quay
Câu 5: Giả sử bạn đi du lịch từ Việt Nam đến Ai Cập, bạn thấy giờ ở Ai Cập chậm hơn Việt
Nam khoảng 5 tiếng. Điều này phản ánh điều gì về chuyển động của Trái Đất và múi giờ?
A. Vì Ai Cập nằm ở phía Tây Việt Nam nên “Mặt Trời đến muộn” hơn
B. Vì Ai Cập quay nhanh hơn Việt Nam trên Trái Đất
C. Vì Trái Đất quay quanh Mặt Trời nên giờ bị lệch
D. Vì múi giờ do con người quy ước, không liên quan đến chuyển động Trái Đất
Dựa vào các thông tin được cung cấp dưới đây để trả lời các câu hỏi từ 1 dến 5:
Trái Đất nghiêng một góc khoảng 23,5 độ so với mặt phẳng quỹ đạo khi quay quanh Mặt
Trời. Sự nghiêng này là nguyên nhân chính tạo ra các mùa và thời gian ngày – đêm dài ngắn
khác nhau ở từng nơi trên Trái Đất. Tại đường xích đạo, thời gian ngày và đêm hầu như bằng
nhau quanh năm. Tuy nhiên, càng xa xích đạo, sự chênh lệch giữa ngày và đêm càng rõ. Vào
ngày hạ chí (21/6), bán cầu Bắc ngả về phía Mặt Trời, các quốc gia như Na Uy có hiện tượng
“mặt trời không lặn” – ngày kéo dài 24 giờ.
Ngược lại, vào đông chí (21/12), bán cầu Nam ngả về phía Mặt
Trời, khiến Úc có mùa hè trong khi miền Bắc bán cầu bước vào
mùa đông với ngày rất ngắn, đêm dài. Ở Việt Nam – nằm gần chí
tuyến Bắc – vào mùa hè, ban ngày có thể dài đến hơn 13 tiếng, còn
mùa đông chỉ khoảng 11 tiếng. Những thay đổi này gây ảnh hưởng
lớn đến sinh hoạt, nông nghiệp và văn hóa. Hiểu được cách ánh
sáng Mặt Trời chiếu lên Trái Đất và tương quan giữa trục nghiêng
với quỹ đạo giúp giải thích hiện tượng thay đổi thời gian ngày đêm
trong năm và lý do vì sao có người “ăn Tết dưới nắng hè” ở Úc, trong khi ở miền Bắc Việt
Nam trời lại rét mướt cùng thời điểm đó.
Câu 1: Thời gian ngày và đêm hầu như bằng nhau quanh năm tại khu vực nào?
A. Vùng cực Bắc B. Vùng chí tuyến
C. Đường xích đạo D. Bắc bán cầu
Câu 2: Tại sao ở Na Uy vào mùa hạ lại có hiện tượng Mặt Trời không lặn?
A. Vì Trái Đất quay nhanh hơn
B. Vì Mặt Trời di chuyển về phía Bắc
C. Vì bán cầu Bắc đang nghiêng về phía Mặt Trời
D. Vì Mặt Trăng phản chiếu ánh sáng Mặt Trời liên tục
2
Trang 3
Câu 3: Vào khoảng tháng 12, nước Úc có thời tiết thế nào và vì sao?
A. Lạnh vì là mùa đông chung cho cả thế giới
B. Nóng vì bán cầu Nam nghiêng về phía Mặt Trời
C. Mát mẻ vì nằm gần biển
D. Lạnh vì ở gần Nam Cực
Câu 4: Tại sao người dân ở miền Bắc Việt Nam thấy ban ngày ngắn hơn vào mùa đông?
A. Vì Trái Đất ngừng quay một phần
B. Vì ánh sáng Mặt Trời yếu hơn
C. Vì bán cầu Bắc nghiêng ra xa Mặt Trời nên phần chiếu sáng trong ngày ít hơn
D. Vì mây che phủ Mặt Trời nhiều hơn vào mùa đông
Câu 5: Một người sống tại Argentina (bán cầu Nam) và một người tại Nhật Bản (bán cầu
Bắc) gọi video cho nhau vào ngày 21/6. Người ở Nhật Bản thấy trời sáng lúc 7h sáng, trong
khi người Argentina vẫn là 8h tối hôm trước. Điều này phản ánh điều gì?
A. Nhật Bản gần Mặt Trời hơn
B. Hai người ở hai múi giờ khác nhau và trái mùa do vị trí đối xứng qua xích đạo
C. Argentina có ngày ngắn hơn do mưa nhiều
D. Sự khác biệt do Nhật Bản quay nhanh hơn
Dựa vào các thông tin được cung cấp dưới đây để trả lời các câu hỏi từ 1 dến 5:
Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời không chỉ tạo nên hiện tượng ngày – đêm mà còn ảnh
hưởng trực tiếp đến hướng bóng đổ trong ngày. Vào buổi sáng, khi Mặt Trời mọc ở phía
Đông, bóng của vật thể sẽ hướng về phía Tây. Đến trưa, khi Mặt Trời lên cao nhất (gần vị trí
chính ngọ), bóng đổ ngắn nhất và gần như nằm ngay dưới vật. Vào buổi chiều, khi Mặt Trời ở
phía Tây, bóng sẽ đổ về hướng Đông. Hiện tượng này được ứng dụng để xác định thời gian
và phương hướng ngoài trời.
Trong lịch sử, người xưa từng sử dụng đồng hồ mặt trời, dựa trên vị trí bóng đổ để tính giờ
trong ngày. Hơn nữa, việc quan sát bóng còn giúp xác định phương hướng: đặt một que thẳng
đứng xuống đất, buổi sáng bóng hướng Tây, chiều bóng hướng Đông, từ đó suy ra các hướng
còn lại. Tuy nhiên, độ dài và hướng bóng còn bị ảnh hưởng bởi vị trí địa lý và mùa. Vào mùa
hè, Mặt Trời lên cao hơn nên bóng ngắn hơn; vào mùa đông, Mặt Trời không lên cao bằng,
bóng đổ dài hơn suốt cả ngày. Ở gần xích đạo, bóng đổ ngắn hơn so với vùng vĩ độ cao. Thí
nghiệm đơn giản với một cây gậy và ánh sáng Mặt Trời có thể giúp học sinh trải nghiệm trực
3
Hiển thị 3 trang đầu. Tải tài liệu để xem đầy đủ.
Bình luận (0)
Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên!