🧬alen

Định nghĩa. Alen là một trong nhiều phiên bản khác nhau của cùng một gen, chiếm một vị trí (locus) nhất định trên nhiễm sắc thể tương đồng.

Hiểu bằng hình ảnh. Hãy coi "Gen" là danh mục "Màu mắt" trong hồ sơ tạo hình nhân vật game, thì "Alen" chính là các tùy chọn cụ thể như "Mắt xanh", "Mắt đen", "Mắt nâu". Chúng cùng quy định một thứ nhưng cho ra hình thức khác nhau.

Tính chất cần nhớ

• Trong tế bào sinh dưỡng lưỡng bội (2n), các alen tồn tại thành từng cặp (ví dụ $Aa$, $BB$).
• Có alen trội (thường ký hiệu chữ in hoa $A$) át chế alen lặn (chữ thường $a$).
• Quá trình đột biến có thể tạo ra các alen mới từ một gen ban đầu.

Ví dụ giải từng bước. Ở đậu Hà Lan, gen A quy định hạt vàng trội hoàn toàn so với alen a quy định hạt xanh. Lai phân tích cây hạt vàng dị hợp tử.

• Bước 1: Xác định kiểu gen cây hạt vàng dị hợp là $Aa$, cây dùng để lai phân tích (hạt xanh) là $aa$.
• Bước 2: Viết sơ đồ lai: $P: Aa \times aa$.
• Bước 3: Xác định giao tử: Cây $Aa$ cho 2 loại giao tử $(1/2 A : 1/2 a)$, cây $aa$ cho 1 loại giao tử $(a)$.
• Bước 4: Tổ hợp kết quả $F_1$: $1/2 Aa$ (hạt vàng) : $1/2 aa$ (hạt xanh).

Cách nhận biết. Bài toán đề cập đến các ký hiệu chữ cái như $A, a, B, b$ trong các phép lai di truyền của Menđen hoặc di truyền học quần thể.

Lỗi hay gặp:

• Nhầm lẫn giữa khái niệm "Gen" (khái quát) và "Alen" (cụ thể).
• Quên rằng trong giao tử (tinh trùng/trứng) bình thường chỉ chứa 1 alen của mỗi cặp.

Liên hệ thực tế. Nhóm máu của con người (A, B, AB, O) được quy định bởi sự kết hợp của 3 alen khác nhau là $I^A, I^B$ và $I^O$ tồn tại trong quần thể.

Mẹo làm trắc nghiệm. Khi bài cho "trội hoàn toàn", kiểu gen dị hợp ($Aa$) luôn biểu hiện kiểu hình của alen trội ($A$). Số loại giao tử tạo ra bằng $2^n$ với $n$ là số cặp gen dị hợp.