Đang tạo bản xem trước...
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH VŨ HUỲNH KHÔI NGUYÊN CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN RỦI RO TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN VIỆT NAM ĐỀ ÁN TỐT NGHIỆP Ngành: Tài chính - Ngân hàng Mã số ngành: 8340201 Thành phố Hồ Chí Minhi - Năm 2025
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH VŨ HUỲNH KHÔI NGUYÊN CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN RỦI RO TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN VIỆT NAM ĐỀ ÁN TỐT NGHIỆP Ngành: Tài chính - Ngân hàng Mã số ngành: 8340201 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. TRẦN VƯƠNG THỊNH Thành phố Hồ Chí Minh - Năm 2025 ii
LỜI CAM ĐOAN Tôi là Vũ Huỳnh Khôi Nguyên. Tôi xin cam kết đề án với đề tài: “Các yếu tố tác động đến rủi ro tín dụng của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam” là công trình nghiên cứu do chính tôi thực hiện. Các nội dung và dữ liệu thu thập được sử dụng trong nghiên cứu này đã được tôi trích dẫn chính xác và ghi rõ ở phần tài liệu tham khảo. Tôi xin cam đoan kết quả của nghiên cứu này là trung thực và chưa từng được công bố ở nghiên cứu nào trước đây. Tp. Hồ Chí Minh, ngày .… tháng …. năm 2025 Tác giả Vũ Huỳnh Khôi Nguyên i
LỜI CẢM ƠN Trước hết, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến Quý thầy cô Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh đã tận tâm giảng dạy và tạo điều kiện thuận lợi để tôi có thể thực hiện và hoàn thành đề án này. Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến TS. Trần Vương Thịnh là người đã trực tiếp hướng dẫn, hỗ trợ và đưa ra những góp ý quý báu trong suốt quá trình tôi thực hiện đề án. Sự tận tâm và định hướng khoa học của thầy đã giúp tôi hoàn thiện bài làm một cách thực tế và hiệu quả hơn. Tôi cũng xin chân thành cảm ơn gia đình và bạn bè đã luôn bên cạnh động viên, khích lệ tinh thần tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề án. Mặc dù đã nỗ lực hết mình, nhưng do hạn chế về thời gian và năng lực, đề án không tránh khỏi những thiếu sót. Tôi rất mong nhận được sự góp ý, nhận xét từ Quý thầy cô để có thể rút kinh nghiệm và hoàn thiện hơn trong các nghiên cứu sau này. Tôi xin chân thành cảm ơn! ii
TÓM TẮT ĐỀ ÁN Đề tài được thực hiện nhằm phân tích và xác định các yếu tố tác động đến rủi ro tín dụng (RRTD) của các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) Việt Nam. Trên cơ sở tổng hợp cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu trước, đề tài xây dựng mô hình nghiên cứu với tỷ lệ nợ xấu làm chỉ tiêu đại diện đánh giá mức độ RRTD là biến phụ thuộc; các biến khác gồm: tỷ lệ thu nhập ngoài lãi, tỷ suất sinh lời, quy mô ngân hàng, tỷ lệ vốn chủ sở hữu, tỷ lệ thanh khoản, tỷ lệ thất nghiệp, tăng trưởng kinh tế và lạm phát. Dữ liệu đầu vào được trích xuất từ các NHTMCP Việt Nam trong giai đoạn 2011 - 2023. Nhằm đánh giá mức độ và chiều hướng tác động của các biến độc lập đến RRTD, đề tài sử dụng 3 mô hình hồi quy gồm: REM, FEM và Pooled OLS, từ đó thực hiện các bước kiểm định nhằm chọn ra mô hình tối ưu nhất cũng như xác định các hiện tượng vi phạm giả định mô hình. Sau đó, thực hiện phương pháp S-GMM nhằm khắc phục các hiện tượng này. Thành quả thu được là các yếu tố như tỷ lệ thu nhập ngoài lãi, tỷ suất sinh lời, tốc độ tăng trưởng kinh tế, lạm phát và tỷ lệ thất nghiệp có tác động cùng chiều đến tỷ lệ nợ xấu. Bên cạnh đó, tỷ lệ vốn chủ sở hữu và quy mô ngân hàng cho thấy mối quan hệ tương quan âm với RRTD. Ngoài ra, tỷ lệ thanh khoản không cho thấy tác động nào đến RRTD. Từ kết quả nghiên cứu, đề tài đề xuất một số hàm ý chính sách và khuyến nghị nhằm giúp hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) Việt Nam nâng cao hiệu quả quản trị RRTD và đảm bảo hoạt động an toàn, bền vững. Từ khóa: nợ xấu, ngân hàng thương mại cổ phần, rủi ro tín dụng, dữ liệu bảng, S - GMM iii
ABSTRACT This study investigates the determinants of credit risk in Vietnamese joint-stock commercial banks (JSCBs). Drawing on theoretical frameworks and prior empirical research, the study constructs a research model in which the non-performing loan (NPL) ratio serves as the dependent variable. The independent variables include non-interest income ratio, equity capital ratio, return on assets, bank size, liquidity ratio, inflation, unemployment rate, and economic growth. The dataset comprises panel data collected from Vietnamese JSCBs over the period 2011–2023. To examine the magnitude and direction of the effects of these variables on credit risk, the study employs three econometric models: Random Effects Model (REM), Fixed Effects Model (FEM), and Pooled Ordinary Least Squares (Pooled OLS). Model diagnostics are performed to determine the most appropriate specification. Subsequently, the System Generalized Method of Moments (S-GMM) is applied to address issues related to endogeneity and other potential model deficiencies. The empirical results reveal that non-interest income, profitability, economic growth, inflation, and unemployment exert a positive influence on credit risk, while equity capital and bank size are negatively associated with the NPL ratio. Liquidity, however, does not show a statistically significant impact. Based on these findings, the study provides several policy recommendations aimed at enhancing credit risk management and promoting the safe and sustainable development of the Vietnamese banking sector. Keywords: non-performing loans, joint-stock commercial banks, credit risk, panel data, S-GMM. iv
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT Từ viết tắt Cụm từ Tiếng Việt BCTC Báo cáo tài chính BCTN Báo cáo thường niên HĐTD Hoạt động tín dụng HTNH Hệ thống ngân hàng NHNN Ngân hàng Nhà nước NHTM Ngân hàng thương mại NHTMCP Ngân hàng thương mại cổ phần RRTD Rủi ro tín dụng v
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNGANH Từ viết tắt Cụm từ Tiếng Việt Cụm từ Tiếng Anh BCBS Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng Basel Committee on Banking Supervision CAP Tỷ lệ vốn chủ sở hữu Capital ratio GDP Tốc độ tăng trưởng kinh tế Gross Domestic Product INF Lạm phát Inflation FEM Mô hình hiệu ứng cố định Fixed Effects Model LIQ Tỷ lệ thanh khoản Liquidity ratio NII Tỷ lệ thu nhập ngoài lãi Non-interest income ratio NPL Tỷ lệ nợ xấu Non-performing loan Pooled Mô hình bình phương tối thiểu thông Pooled Ordinary Least Squares OLS thường gộp ROA Tỷ suất sinh lời trên tài sản Return on assets REM Mô hình hiệu ứng ngẫu nhiên Random Effects Model S-GMM Phương pháp Moment tổng quát hệ System Generalized Method of thống Moments SIZE Quy mô ngân hàng Bank size UNEMP Tỷ lệ thất nghiệp Unemployment rate VIF Chỉ số phóng đại phương sai Ariance inflation factor vi
MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN............................................................................................i LỜI CẢM ƠN.................................................................................................ii TÓM TẮT ĐỀ ÁN........................................................................................ iii ABSTRACT...................................................................................................iv DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT................................................v DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNGANH................................................ vi MỤC LỤC.....................................................................................................vii DANH MỤC BẢNG BIỂU......................................................................... xii DANH MỤC BIỂU ĐỒ..............................................................................xiii Chương 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU................................................... 1 1.1 Lý do chọn đề tài............................................................................................. 1 1.2.1 Mục tiêu tổng quát:...................................................................................2 1.2.2 Mục tiêu cụ thể:........................................................................................2 1.3 Câu hỏi nghiên cứu..........................................................................................3 1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu...................................................................3 1.4.1 Đối tương nghiên cứu:..............................................................................3 1.4.2 Phạm vi nghiên cứu:.................................................................................3 1.5 Phương pháp và dữ liệu nghiên cứu................................................................3 1.6 Đóng góp của đề tài.........................................................................................4 1.7 Bố cục của đề tài..............................................................................................5 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1.............................................................................. 6 vii
Chương 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU.....7 2.1 Tổng quan về hoạt động tín dụng của ngân hàng thương mại........................7 2.1.1 Khái niệm về hoạt động tín dụng.............................................................7 2.1.2 Đặc điểm của hoạt động tín dụng tại ngân hàng thương mại..................7 2.1.3 Vai trò của hoạt động tín dụng................................................................. 8 2.1.3.1 Đối với ngân hàng thương mại......................................................... 8 2.1.3.2 Đối với nền kinh tế............................................................................ 8 2.2 Tổng quan về rủi ro tín dụng tại ngân hàng thương mại................................ 9 2.2.1 Khái niệm rủi ro tín dụng.........................................................................9 2.2.2 Phân loại rủi ro tín dụng.........................................................................10 2.2.3 Các chỉ tiêu đo lường rủi ro tín dụng..................................................... 11 2.2.3.1 Tỷ lệ nợ xấu......................................................................................11 2.2.3.2 Mức trích lập dự phòng RRTD........................................................12 2.2.4 Tác động của rủi ro tín dụng.................................................................. 13 2.2.4.1 Đối với ngân hàng thương mại.......................................................13 2.2.4.2 Đối với nền kinh tế.......................................................................... 13 2.2.5 Sự cần thiết của kiểm soát và quản trị rủi ro tín dụng...........................14 2.3 Các lý thuyết nền tảng liên quan đến rủi ro tín dụng lại ngân hàng thương mại...................................................................................................................................15 2.3.1 Lý thuyết thông tin bất đối xứng............................................................15 2.3.2 Lý thuyết trung gian tài chính................................................................17 2.3.3 Lý thuyết danh mục đầu tư.....................................................................19 2.3.4 Lý thuyết chu kỳ tín dụng...................................................................... 20 2.3.5 Lý thuyết Basel về quản lý rủi ro tín dụng............................................ 21 2.4 Lược khảo các nghiên cứu liên quan.............................................................23 2.4.1 Các nghiên cứu quốc tế..........................................................................23 2.4.2 Các nghiên cứu trong nước.................................................................... 25 2.4.3 Nhận xét các nghiên cứu liên quan và khoảng trống nghiên cứu..........32 viii
2.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng tại ngân hàng thương mại..........33 2.5.1 Các yếu tố vi mô.....................................................................................33 2.5.1.1 Quy mô ngân hàng.......................................................................... 33 2.5.1.2 Thu nhập ngoài lãi.......................................................................... 34 2.5.1.3 Khả năng sinh lời trên tài sản.........................................................34 2.5.1.4 Tỷ lệ vốn chủ sở hữu........................................................................35 2.5.1.5 Tỷ lệ thanh khoản............................................................................36 2.5.2 Các yếu tố vĩ mô.....................................................................................36 2.5.2.1 Tăng trưởng kinh tế.........................................................................36 2.5.2.2 Lạm phát..........................................................................................37 2.5.2.3 Tỷ lệ thất nghiệp..............................................................................38 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2............................................................................ 38 Chương 3: MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU................ 39 3.1 Mô hình nghiên cứu.......................................................................................39 3.1.1 Cơ sở đề xuất mô hình nghiên cứu........................................................ 39 3.1.2 Mô hình nghiên cứu................................................................................41 3.2 Giải thích các biến trong mô hình và giả thuyết nghiên cứu........................42 3.2.1 Biến phụ thuộc........................................................................................42 3.2.2 Biến độc lập vi mô..................................................................................42 3.2.2.1 Quy mô ngân hàng (SIZE)...............................................................42 3.2.2.2 Tỷ lệ thu nhập ngoài lãi (NII)......................................................... 43 3.2.2.3 Khả năng sinh lời trên tổng tài sản (ROA).....................................43 3.2.2.4 Tỷ lệ vốn chủ sở hữu (CAP)............................................................44 3.2.2.5 Tỷ lệ thanh khoản (LIQ)..................................................................44 3.2.3 Biến độc lập vĩ mô..................................................................................45 3.2.3.1 Tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP)..................................................45 3.2.3.2 Lạm phát (INF)................................................................................45 3.2.3.3 Tỷ lệ thất nghiệp (UNEMP)............................................................ 46 ix
3.3 Dữ liệu nghiên cứu........................................................................................ 47 3.4 Trình tự thực hiện kinh tế lượng cho mô hình nghiên cứu...........................48 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3............................................................................ 54 Chương 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN......................56 4.1. Tình hình tỷ lệ nợ xấu của NHTMCP Việt Nam giai đoạn 2011-2023.......56 4.2 Phân tích thống kê mô tả...............................................................................57 4.3. Phân tích hệ số tương quan.......................................................................... 59 4.4. Thực hiện các mô hình hồi quy dữ liệu bảng...............................................61 4.5. Kiểm định và lựa chọn mô hình phù hợp.....................................................62 4.5.1 Kiểm định sự phù hợp giữa mô hình Pooled OLS và FEM.................. 62 4.5.2 Kiểm định sự phù hợp giữa mô hình Pooled OLS và REM..................63 4.5.3 Kiểm định sự phù hợp giữa mô hình FEM và REM............................. 63 4.5.4 Kết quả kiểm định và lựa chọn mô hình................................................64 4.6. Kiểm định các khuyết tật của mô hình được lựa chọn................................ 64 4.6.1 Kiểm định đa cộng tuyến....................................................................... 64 4.6.2 Kiểm định phương sai sai số thay đổi....................................................65 4.6.3 Kiểm định tự tương quan....................................................................... 66 4.6.4 Kiểm định nội sinh................................................................................. 66 4.7. Hồi quy mô hình theo phương pháp S-GMM..............................................68 4.8 Kiểm định giả thuyết nghiên cứu..................................................................71 4.9 Thảo luận kết quả nghiên cứu....................................................................... 72 4.9.1 Quy mô ngân hàng..................................................................................72 4.9.2 Tỷ lệ thu nhập ngoài lãi..........................................................................73 4.9.3 Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản............................................................73 4.9.4 Tỷ lệ vốn chủ sở hữu..............................................................................74 x
4.9.5 Tỷ lệ thanh khoản...................................................................................75 4.9.6 Tốc độ tăng trưởng kinh tế.....................................................................76 4.9.7 Lạm phát.................................................................................................77 4.9.8 Tỷ lệ thất nghiệp.....................................................................................78 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4............................................................................ 78 Chương 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ..........................................79 5.1 Kết luận..........................................................................................................79 5.2 Đề xuất và kiến nghị......................................................................................80 5.1.1 Đề xuất cho các Ngân hàng thương mại Việt Nam............................... 80 5.1.1.1 Đối với quy mô ngân hàng..............................................................80 5.1.1.2 Đối với tỷ lệ thu nhập ngoài lãi...................................................... 80 5.1.1.3 Đối với khả năng sinh lời trên tài sản............................................ 81 5.1.1.4 Đối với tỷ lệ vốn chủ sở hữu........................................................... 82 5.1.2 Kiến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước và Chính phủ.........................82 5.1.2.1 Đối với tốc độ tăng trưởng kinh tế..................................................82 5.1.2.2 Đối với lạm phát..............................................................................83 5.1.2.3 Đối với tỷ lệ thất nghiệp..................................................................84 5.3 Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu mở rộng....................................... 85 5.3.1 Hạn chế của đề tài...................................................................................85 5.3.2 Hướng nghiên cứu mở rộng................................................................... 85 KẾT LUẬN CHƯƠNG 5............................................................................ 86 KẾT LUẬN...................................................................................................87 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC xi
DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2.1 Tóm tắt các nghiên cứu liên quan..................................................28 Bảng 3.1 Tổng hợp các biến và nghiên cứu sử dụng.................................... 39 Bảng 3.2 Tổng hợp các biến và giả thuyết nghiên cứu.................................46 Bảng 4.1 Thống kê mô tả các biến................................................................ 57 Bảng 4.2 Ma trận hệ số tương quan giữa các biến trong mô hình................60 Bảng 4.3 Kết quả hồi quy mô hình Pooled OLS, FEM, REM......................61 Bảng 4.4 Kết quả kiểm định F.......................................................................62 Bảng 4.5 Kết quả kiểm định Breusch–Pagan Lagrange Multiplier..............63 Bảng 4.6 Kết quả kiểm định Hauman............................................................63 Bảng 4.7 Kết quả kiểm định lựa chọn mô hình.............................................64 Bảng 4.8 Kết quả kiểm định đa cộng tuyến...................................................65 Bảng 4.9 Kết quả kiểm định tự tương quan.................................................. 66 Bảng 4.10 Kết quả kiểm định nội sinh..........................................................67 Bảng 4.11 Kết quả hồi quy mô hình S-GMM............................................... 69 Bảng 4.12 Kiểm định giả thuyết nghiên cứu.................................................71 xii
Hiển thị 14 trang đầu. Tải tài liệu để xem đầy đủ.
Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên!
Bình luận (0)
Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên!