Trang 2
®ç ®øc l¬ng NÒn kinh tÕ thÞ trêng & chÝnh s¸ch hai ®ång néi tÖ Mét nhãm gi¶i ph¸p míi nh»m æn ®Þnh kinh tÕ vÜ m« vμ phßng ngõa khñng ho¶ng kinh tÕ Hμ néi, th¸ng 01 n¨m 2009
Nội dung tài liệu
Trang 3
B¶n in tiÕng ViÖt vμ tiÕng Anh ®· ®ù¬c NXB §¹i häc kinh tÕ quèc d©n Hμ Néi - ViÖt Nam ph¸t hμnh trong thêi gian tõ n¨m 2009 ®Õn 2011. NÒn kinh tÕ thÞ trêng & chÝnh s¸ch hai ®ång néi tÖ B¶n quyÒn 2009 §ç §øc L¬ng GiÊy chøng nhËn ®¨ng ký quyÒn t¸c gi¶ sè: 180/2009/QTG Ngμy 19-1-2009 t¹i Côc B¶n quyÒn T¸c gi¶ Bé V¨n hãa - ThÓ thao - Du lÞch, ViÖt Nam
Trang 4
Lêi giíi thiÖu Hμ Néi, th¸ng 1 n¨m 2009 C¶ thÕ giíi võa chia tay n¨m 2008 trong mét t©m tr¹ng nÆng nÒ. Mäi ngêi ®ãn xu©n míi b»ng c¸c quyÕt ®Þnh th¾t chÆt chi tiªu nh»m ®èi phã víi cuéc khñng ho¶ng kinh tÕ ®îc ®¸nh gi¸ lμ lín nhÊt kÓ tõ cuéc ®¹i suy tho¸i c«ng nghiÖp ë thËp niªn 30 cña thÕ kû tríc. Trong n¨m 2008 chØ sè chøng kho ¸n ë níc ta sôt gi¶m h¬n 60% vμ trªn thÕ giíi th× møc gi¶m b×nh qu©n lμ 40%. S¶n lîng kinh tÕ thÊp vμ thÊt nghiÖp gia t¨ng lμ t×nh tr¹ng phæ biÕn t¹i tÊt c¶ c¸c quèc gia khiÕn cho c¸c ChÝnh phñ ph¶i ®a ra c¸c gãi kÝch cÇu khæng lå nh»m cøu v·n nÒn kinh tÕ. Cuéc khñng ho¶ng kinh tÕ lÇn nμy cã thÓ kÐo dμi ®Õn n¨m 2010 vμ g©y tæn thÊt lín cho nhiÒu níc trªn thÕ giíi. Nhng ®iÒu lμm mäi ngêi ng¹c nhiªn lμ cuéc suy tho¸i diÔn ra nhanh vμ m¹nh ®Õn nh vËy mμ vμo ® Çu n¨m 2008 kh«ng ai trong chóng ta nhËn ® îc nh÷ng lêi c¶nh b¸o chÝnh thøc nμo vÒ suy tho¸i kinh tÕ mμ chØ lμ mét cuéc khñng ho¶ng tÝn dông b¾t nguån tõ viÖc cho vay díi chuÈn t¹i Mü. §Õn gi÷a n¨m 2008 th× chóng ta l¹i ®îc biÕt vÒ mét cuéc khñng ho¶ng tμi chÝnh toμn cÇu ®ang diÔn ra vμ tíi nh÷ng th¸ng cuèi cïng cña n¨m 2008 th× mäi ngêi ®· lμ chøng nh©n cña mét cuéc khñng ho¶ng kinh tÕ toμn cÇu ë møc ®é nghiªm träng. Ph¶i ch¨ng, c¸c m« h×nh lý thuyÕt trong kinh tÕ häc ®· tá ra l¹c hËu so víi thùc tiÔn ? Hay Ýt nhÊt lμ nã ®· cã nhiÒu lç hæng lín khiÕn cho viÖc ph©n tÝch kinh tÕ vÜ m« trë nªn bÊt ®Þnh. V× vËy c¸c nhμ kinh tÕ häc cßn ph¶i mÊt nhiÒu thêi gian vμ c«ng søc n÷a míi hy väng ®a kinh tÕ häc thμnh m«n khoa häc bao qu¸t ®îc mäi chuyÓn ®éng cña nÒn kinh tÕ. Do ®ã bÊt kú sù s¸ng t¹o míi nμo cña c¸c nhμ nghiªn cøu chuyªn nghiÖp hay nghiÖp d trong lÜnh vùc kinh tÕ häc ®Òu cã gi¸ trÞ tham kh¶o cao vμ mang tÝnh thêi sù. Trong cuèn s¸ch nμy, bªn c¹nh nh÷ng néi dung mang tÝnh phæ qu¸t vÒ kinh tÕ häc, ë mçi ch¬ng ®Òu nªu ra nh÷ng vÊn ®Ò míi mÎ rÊt ®¸ng chó ý ë tÇm vi m« vμ vÜ m« cña nÒn kinh tÕ thÞ trêng. ë ch¬ng 1, chóng ta b¾t gÆp mét ph¬ng ph¸p x¸c ®Þnh gi¸ trÞ hμng hãa theo mét logic míi; trong ch¬ng 2, c¸c b¹n cã lý do ®Ó lo ng¹i vÒ mét m« h×nh kinh tÕ giËm ch©n t¹i chç; ë ch¬ng 3, chóng ta lμm quen víi chØ sè kinh tÕ vÜ m« tæng hîp vμ hai ph¬ng ¸n ®iÒu tiÕt nÒn kinh tÕ; trong ch¬ng 4 - ch¬ng cuèi cïng - cã thÓ g©y Ên tîng m¹nh cho b¹n ®äc bëi mét ®Ò xuÊt vÒ chÝnh s¸ch tiÒn tÖ cha hÒ cã tiÒn lÖ trong thùc tiÔn. Ngoμi ra, th«ng qua cuèn s¸ch nμy, mét sè kh¸i niÖm quan träng trong kinh tÕ häc ®îc tr×nh bμy ng¾n gä n vμ sóc tÝch gióp b¹n ®äc dÔ dμng tiÕp cËn h¬n. Do chøa ®ùng nhiÒu quan ®iÓm mang tÝnh ®æi míi nªn néi dung cuèn s¸ch cã thÓ g©y ra tranh luËn hoÆc th¾c m¾c ë c¸c nhãm b¹n ®äc kh¸c nhau. Quý vÞ cã thÓ liªn hÖ theo ®Þa chØ e-mail cña t¸c gi¶ ®Ó ®ãng gãp ý kiÕn vÒ néi dung cuèn s¸ch hoÆc chia sÎ quan ®iÓm cña m×nh. E-mail liªn hÖ: do.duc.luong.vn@gmail.com T¸c gi¶: §ç §øc L¬ng
Trang 5
Ch¬ng 1 NÒn kinh tÕ thÞ trêng Tõ xa xa, díi chÕ ®é C«ng x· nguyªn thuû, con ngêi s èng tËp trung thμnh c¸c céng ®ång nhá gäi lμ ThÞ téc hay Bé l¹c. Hä sinh ho¹t vμ lao ®éng cïng nhau theo kiÓu bÇy ®μn. Víi c«ng cô s¶n xuÊt rÊt th« s¬ nªn s¶n lîng thu ®îc tõ trång trät, ch¨n nu«i vμ s¨n b¾t chØ ®ñ chia nhau sö dông trong céng ®ång mμ kh«ng cã s¶n phÈm d thõa. T×nh c¶nh ®ñ ¨n ®ñ tiªu ®ã mang tÝnh phæ biÕn t¹i tÊt c¶ c¸c C«ng x·. §ã lμ m« h×nh kinh tÕ tù cung tù cÊp ®iÓn h×nh trong x· héi loμi ngêi. VÒ sau nμy, trong c¸c h×nh th¸i kinh tÕ x· héi tiÕn bé h¬n chóng ta vÉn thÊy dÊu vÕt cña m« h×nh tù cung tù cÊp tån t¹i ë nh÷ng vïng kinh tÕ l¹c hËu. Cïng víi thêi gian, lao ®éng s¸ng t¹o ®· lμm biÕn ®æi c«ng cô s¶n xuÊt, n¨ng suÊt lao ®éng ®îc c¶i thiÖn cïng víi ®ßi hái n©ng cao kü n¨ng chuyªn m«n. Tõ ®©y ph©n c«ng lao ®éng vμ chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt ra ®êi ®¸nh dÊu thêi kú chuyÓn biÕn lín cña lùc lîng s¶n x uÊt. C¸c nhãm ngêi trong x· héi lμm ra nh÷ng s¶n phÈm kh¸c nhau, ngoμi viÖc tho¶ m·n c¸c nhu cÇu cña chÝnh m×nh, hä cßn mong muèn trao ®æi ®Ó tèi ®a ho¸ møc ®é tho¶ dông. NÒn kinh tÕ hμng ho¸ xuÊt hiÖn hÕt søc tù nhiªn nh lμ ®ßi hái tÊt yÕu cña cuéc sèng. 1.1 TiÒn tÖ NÒn kinh tÕ hμng ho¸ gi¶n ®¬n theo kiÓu hμng ®æi hμng chØ vËn hμnh tr«i ch¶y khi mμ sè chñng lo¹i hμng ho¸ chØ ®Õm ®îc trªn ®Çu ngãn tay. Nhng thùc tÕ s¶n xuÊt l¹i kh«ng ®¬n ®iÖu nh vËy, sè lîng c¸c hμng ho¸ kh«ng ngõng t¨ng lªn g©y ra phiÒn hμ ®¸ng kÓ cho qóa tr×nh trao ®æi. Ngêi s¶n xuÊt quÇn ¸o cã s¶n phÈm d thõa muèn ®æi lÊy thùc phÈm l¹i ph¶i t×m ®îc ®óng ngêi ch¨n nu«i ®ang cã nhu cÇu sö dông quÇn ¸o lμ mét viÖc kh«ng mÊy dÔ dμng. ViÖc sö dông hμng ho¸ trung gian – mét d¹ng tiÒn tÖ s¬ khai – lμm vËt trao ®æi ngang gi¸ lμ v« cïng h÷u Ých trong mét nÒn kinh tÕ hμng ho¸ ®ang trong thêi kú chuyÓn tiÕp tõ gi¶n ®¬n ®Õn phøc t¹p. Gi¶ sö nh x· héi ®ång thuËn coi lóa g¹o lμ mét hμng ho¸ trung gian trong qóa tr×nh trao ®æi vμ ®îc sö dông ë mäi n¬i mäi lóc trong céng ®ång, khi Êy bμi to¸n trao ®æi cña nh÷ng ngêi s¶n xuÊt trë nªn dÔ dμng h¬n rÊt nhiÒu. Nhμ s¶n xuÊt quÇn ¸o cã s¶n phÈm thõa muèn chuyÓn ®æi thμnh thùc phÈm th× kh«ng nhÊt thiÕt hä ph¶i t×m ®îc ®óng ngêi ch¨n nu«i ®ang cÇn quÇn ¸o mμ giê ®©y hä cã thÓ dïng quÇn ¸o ®æi lÊy lóa g¹o cña ai ®ã råi bíc tiÕp theo lμ ®æi lóa g¹o lÊy thùc phÈm cña mét nhμ ch¨n nu«i bÊt kú. Ph¬ng ph¸p trao ®æi míi nμy, tuy ph¶i thùc hiÖn hai bíc nhng lμ hai bíc ®¬n gi¶n, nã còng gièng nh biÕn mét bμi to¸n phøc t¹p thμnh hai bμi to¸n gi¶n ®¬n.
Trang 6
TiÒn tÖ lμ mét lo¹i hμng ho¸ trung gian ( con cõu, v¶i) hoÆc mét s¶n phÈm cã cÊu t¹o ®Æc biÖt ( tiÒn giÊy, tiÒn polime) ®îc x· héi q uy íc lμm thíc ®o gi¸ trÞ cho mäi hμng ho¸ vμ dÞch vô kh¸c trong qu¸ tr×nh giao dÞch gi÷a c¸c bªn mua vμ b¸n. ë thêi kú ®Çu cña nÒn kinh tÕ hμng ho¸ th× tiÒn tÖ thêng lμ mét hμng ho¸ trung gian quen thuéc nh con cõu, v¶i vãc hay thËm chÝ lμ c¶ muèi ¨n . VÒ sau, ngμnh c«ng nghiÖp khai kho¸ng ph¸t triÓn, con ngêi sö dông tiÒn kim lo¹i víi nhiÒu tÝnh n¨ng u viÖt h¬n h¼n so víi c¸c lo¹i tiÒn tÖ lμ hμng ho¸. Ngμy nay, tiÒn giÊy, tiÒn polyme vμ tiÒn kim lo¹i lμ c¸c lo¹i h×nh tiÒn tÖ phæ biÕn ®îc c¸c quèc g ia sö dông. C¸c lo¹i tiÒn tÖ nμy kh«ng ph¶i lμ hμng ho¸ mμ lμ mét d¹ng s¶n phÈm ®Æc biÖt nhê c«ng nghÖ in Ên v« cïng tinh vi vμ kü n¨ng chÕ t¸c ®éc ®¸o. C¸c hμng ho¸ vμ dÞch vô sÏ ®îc tiªu dïng bëi ngêi d©n hoÆc lμm ®Çu vμo cho qu¸ tr×nh s¶n xuÊt, nhng tiÒn tÖ chØ lμ vËt trao ®æi trung gian vμ kh«ng mÊt ®i trong suèt qu¸ tr×nh lu th«ng. TiÒn tÖ ®îc sö dông lμm ph¬ng tiÖn thanh to¸n vμ lμ ®¬n vÞ kÕ to¸n trong toμn bé nÒn kinh tÕ. Do cã sù qu¶n lý chÆt chÏ tõ phÝa ChÝnh phñ nªn tiÒn tÖ thêng cã gi¸ tr Þ kh¸ æn ®Þnh vμ ®îc d©n c dïng lμm ph¬ng tiÖn tÝch tr÷ chi tiªu tiÕt kiÖm theo thêi gian. 1.2 ThÞ trêng NÒn kinh tÕ hμng ho¸ diÔn ra sù trao ®æi qua l¹i gi÷a nh÷ng ngêi mua vμ b¸n vÒ cïng mét lo¹i hμng ho¸ nμo ®ã. Trong thêi kú ®Çu cña trao ®æi hμng ho¸, bªn b¸n vμ bªn mua lμ c¸c c¸ thÓ riªng lÎ kh«ng cã liªn hÖ g× víi nhau, qu¸ tr×nh trao ®æi diÔn ra mang tÝnh tù ph¸t, hoÆc theo c¶m tÝnh. NhiÒu khi gi¸ c¶ mét lo¹i hμng ho¸ rÊt kh¸c nhau gi÷a nhãm nμy víi nhãm kia, mÆc dï hä sèng gÇn nhau. Qu¸ tr×nh lu th«ng hμng ho¸ ngμy cμng ph¸t triÓn thóc ®Èy nh÷ng ngêi b¸n vμ mua xÝch l¹i gÇn nhau. Nh÷ng ngêi b¸n hμng trao ®æi víi nhau vÒ t×nh h×nh cung øng hμng ho¸, chÊt lîng s¶n phÈm vμ gi¸ c¶ mua b¸n. Nh÷ng ngêi mua hμng khai th¸c th«ng tin qua l¹i lÉn n hau vμ tõ c¸c nhμ cung cÊp hμng ho¸. Tõ ®ã gi¸ c¶ hμng ho¸ ®îc h×nh thμnh theo mÆt b»ng chung mang tÝnh phæ biÕn cïng víi sè lîng hμng ho¸ cÇn trao ®æi. ThÞ trêng hμng ho¸ ra ®êi t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho ho¹t ®éng trao ®æi nhê sù minh b¹ch th«ng tin vμ tÝnh c¹nh tranh lμnh m¹nh gi÷a c¸c bªn mua vμ b¸n.
Trang 7
ThÞ trêng Cafe C¸c hé C¸c nhμ gia s¶n xuÊt Bªn Bªn ®×nh vμ Cafe b¸n mua c¸ nh©n H×nh 1.1: ThÞ trêng cafe ThÞ trêng lμ mét d¹ng tæ chøc kinh tÕ v« ®Þnh h×nh ®îc t¹o ra bëi c¸c mèi quan hÖ ch»ng chÞt gi÷a bªn b¸n vμ bªn mua, tõ ®ã x¸c ®Þnh gi¸ c¶ hμng ho¸ ( dÞch vô ), sè lîng hμng cÇn cung øng vμ ph¬ng thøc thanh to¸n gi÷a c¸c bªn. Chóng ta biÕt r»ng, doanh nghiÖp, hîp t¸c x·, siªu thÞ hay chî lμ c¸c “ tæ chøc kinh tÕ ®Þnh h×nh “. ë ®ã cã bé m¸y qu¶n lý, cã ®Þa chØ cè ®Þnh vμ thËm chÝ cã c¶ t c¸ch ph¸p nh©n. Cßn thÞ trêng th× kh«ng cã g× râ rμng c¶. ThÞ trêng chØ lμ “ liªn minh láng lÎo “ gi÷a c¸c bªn b¸n vμ mua cïng mét chñng lo¹i hμng ho¸ nμo ®ã. Khi ta nãi vÒ thÞ trêng cafe lμ muèn nãi vÒ tËp hîp c¸c nhμ cung cÊp vμ kh¸ch hμng cã nhu cÇu mua b¸n cafe, gi÷a hä lμ v« sè c¸c quan hÖ vÒ trao ®æi th«ng tin ®Ó x¸c lËp sù c©n b»ng t¹m thêi vÒ gi¸ c¶, s¶n lîng cÇn trao ®æi. Cã nhiÒu lo¹i thÞ trêng nh: thÞ trêng g¹o, thÞ trêng rau qu¶, thÞ trêng bÊt ®éng s¶n, thÞ trêng chøng kho¸nQuy m« thÞ trêng còng ®a d¹ng nh: thÞ trêng cÊp ®Þa ph¬ng, thÞ trêng cÊp vïng, thÞ trêng trong níc, thÞ trêng quèc tÕ. 1.3 NÒn kinh tÕ thÞ trêng NÒn kinh tÕ thÞ trêng chÝnh lμ nÒn kinh tÕ hμng ho¸ cÊp cao. Qu¸ tr×nh ph¸t triÓn tõ nÒn kinh tÕ hμng ho¸ gi¶n ®¬n tíi nÒn kinh tÕ thÞ trêng cßn ph¶i tr¶i qua mét giai ®o¹n trung gian n÷a mμ ë ®©y t¹m gäi lμ nÒn kinh tÕ hμng ho¸ tËp trung. Trong nÒn kinh tÕ hμng ho¸ tËp trung, viÖc trao ®æi hμng ho¸ kh«ng cßn mang tÝnh tù ph¸t n÷a mμ ®· tËp trung thμnh chî hμng ho¸ t¹i c¸c ®Þa ph¬ng vμ cha cã sù liªn th«ng gi÷a c¸c vïng d©n c nªn cha thÓ coi lμ c¸c thÞ trêng. NÒn kinh tÕ thÞ trêng lμ m« h×nh kinh tÕ mμ c¸c thÞ trêng hμng ho¸ ( dÞch vô ) ®îc tù do ho¹t ®éng, th«ng qua ®ã c¸c doanh nghiÖp tù quyÕt ®Þnh kÕ ho¹ch s¶n xuÊt kinh doanh cßn c¸c hé gia ®×nh tù lùa chän ph¬ng ¸n chi tiªu hîp lý.
Trang 8
C¸c thÞ trêng hμng ho¸ t¹o thμnh “mÆt tiÒn” cña nÒn kinh tÕ cßn phÝa sau ®ã lμ v« sè c¸c doanh nghiÖp víi c¸c chiÕn lîc c¹nh tranh khèc liÖt ®Ó tån t¹i vμ ph¸t triÓn. PhÝa sau “mÆt tiÒn” ®ã cßn lμ hμng triÖu c¸c hé gia ®×nh víi møc thu nhËp giíi h¹n lu«n ph¶i toan tÝnh kÕ ho¹ch chi tiªu sao cho tiÕt kiÖm vμ hiÖu qu¶. C¸c nhμ C¸c hé S¶n xuÊt C¸c thÞ trêng gia ®×nh hμng ho¸ hμng ho¸ vμ vμ c¸ vμ dÞch dÞch vô nh©n vô H×nh 1.2: Quan hÖ gi÷a s¶n xuÊt vμ tiªu dïng th«ng qua thÞ trêng C¸c doanh nghiÖp cung cÊp cho thÞ trêng c¸c s¶n phÈm hμng ho¸ ®Çu ra n hng l¹i thu mua tõ thÞ trêng c¸c nguyªn liÖu vμ c«ng cô s¶n xuÊt ®Çu vμo. Hä còng tuyÓn chän nh©n c«ng tõ thÞ trêng lao ®éng vμ vay vèn ë thÞ trêng tiÒn tÖ. C¸c hé gia ®×nh mua hμng ho¸ vμ dÞch vô tiªu dïng t¹i c¸c thÞ trêng ®ång thêi cung cÊp dÞch vô lao ®éng vμ nguån vèn nhμn rçi ra thÞ trêng. ThÞ trêng hμng ho¸ tù do ho¹t ®éng cã nghÜa lμ nã ®îc vËn hμnh theo c¸c quy luËt tù nhiªn mμ kh«ng cã sù ¸p ®Æt cña ChÝnh phñ. ViÖc cÊm chî ng¨n s«ng lμ kh«ng phï hîp víi nguyªn t¾c thÞ trêng tù do. Tuy nh iªn, c¸c c¬ quan chøc n¨ng kiÓm tra thÞ trêng ®Ó ng¨n chÆn hμng gi¶, hμng nh¸i lμ viÖc lμm cÇn thiÕt vμ cã lîi cho thÞ trêng. Mét sè thÞ trêng hμng ho¸ ®Æc biÖt nh thuèc ch÷a bÖnh, thuèc thó yth× ®iÒu kiÖn kinh doanh kh«ng thÓ dÔ dμng nh c¸c thÞ tr êng hμng ho¸ th«ng thêng kh¸c. ChÝnh s¸ch thuÕ kho¸ cña ChÝnh phñ tuy cã lμm biÕn d¹ng thÞ trêng theo híng ph×nh to ra hoÆc thu hÑp l¹i nhng kh«ng lμm thay ®æi c¸c nguyªn t¾c ho¹t ®éng chung cña thÞ trêng. C¸ch can thiÖp cña ChÝnh phñ vμo thÞ trêng t heo híng võa qu¶n lý võa t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó thÞ trêng ph¸t triÓn lμnh m¹nh vÉn ®ang diÔn ra phæ biÕn trªn thÕ giíi, cã ch¨ng chØ kh¸c nhau vÒ møc ®é can thiÖp mμ th«i. §èi lËp víi m« h×nh kinh tÕ thÞ trêng lμ nÒn kinh tÕ kÕ ho¹ch tËp trung. M« h×nh kinh tÕ mμ nhμ níc chi phèi mäi ho¹t ®éng tõ s¶n xuÊt, ph©n phèi ®Õn tiªu dïng ®· tõng tån t¹i trong hÖ thèng c¸c níc XHCN tríc ®©y. NÒn kinh tÕ mÖnh lÖnh nμy ®· g©y qu¸ t¶i cho c¸c c¬ quan nhμ níc vμ kh«ng t¹o ra ®éng lùc c¹nh tranh trong c¸c doanh nghiÖp
Trang 9
còng nh ngêi lao ®éng. HÖ qu¶ lμ n¨ng suÊt lao ®éng thÊp, hao phÝ tμi nguyªn, chÊt lîng s¶n phÈm kh«ng cao vμ cuèi cïng nÒn kinh tÕ quan liªu bao cÊp ®· tù tan r·. 1.4 Ph¬ng tr×nh c©n b»ng trao ®æi Trong môc nμy chóng ta thiÕt lËp mét ®¼ng thøc vÒ mèi quan hÖ rμng buéc gi÷a hμng ho¸ vμ tiÒn tÖ trong qu¸ tr×nh lu th«ng. §©y kh«ng ph¶i lμ mét ®Ò xuÊt míi mÎ g× mμ thùc ra ph¬ng tr×nh c©n b»ng trao ®æi hμng hãa ®· ®îc c¸c nhμ kinh tÕ ph¸t hiÖn tõ l©u råi, nhng trong phÇn lín c¸c tμi liÖu vÒ kinh tÕ h äc ®ang lu hμnh, vÊn ®Ò nμy kh«ng ®îc gi¶i thÝch cÆn kÏ khiÕn cho b¹n ®äc khã h×nh dung, nªn ë ®©y chóng ta cÇn t×m hiÓu kü h¬n. §Ó ®¬n gi¶n, ta lÊy vÝ dô vÒ mét m« h×nh kinh tÕ thu gän trong ®ã chØ cã ba nhãm ngêi s¶n xuÊt khÐp kÝn vμ trao ®æi hμng ho ¸ víi nhau. Ba mÆt hμng cÇn mua b¸n lμ l¬ng thùc, thùc phÈm vμ quÇn ¸o víi sè lîng, ®¬n gi¸ nh trong b¶ng díi ®©y: Hμng ho¸ Sè lîng §¬n gi¸ Doanh sè L¬ng thùc 900 kg 10.000 ® 9.000.000 ® Thùc phÈm 90 kg 50.000 ® 4.500.000 ® QuÇn ¸o 10 bé 100.000 ® 1.000.000 ® Qu¸ tr×nh mua b¸n trao ®æi hμng ho¸ gi÷a ba nhãm ngêi ®îc chia lμm nhiÒu lÇn, mçi ®¬n hμng mua b¸n chØ víi sè lîng nhá nhng diÔn ra liªn tôc trong thêi gian mét n¨m. Nhãm thø nhÊt b¸n l¬ng thùc vμ dïng tiÒn thu ®îc ®Ó mua thùc phÈm vμ quÇn ¸o sö dông, nhãm thø hai b¸n thùc phÈm vμ mua l¬ng thùc vμ quÇn ¸o, nhãm thø ba b¸n quÇn ¸o råi mua l¬ng thùc vμ thùc phÈm. Ta gäi M lμ sè lîng tiÒn mÆt ph¸t hμnh ®Ó phôc vô cho qu¸ tr×nh lu th«ng hμng ho¸, nh vËy M b»ng tæng sè tiÒn mÆt mμ c¶ b a nhãm n¾m gi÷ dïng cho viÖc mua b¸n. Trong m« h×nh nμy gi¶ sö M = 1.000.000 ® ( Mét triÖu ®ång ). Tõ b¶ng sè liÖu trªn ®©y, dÔ dμng tÝnh ®îc tæng doanh sè giao dÞch hμng ho¸ trong n¨m lμ 14.500.000 ®. Chóng ta thÊy r»ng ba nhãm ngêi mua b¸n chØ sö dôn g sè tiÒn mÆt lμ 1.000.000 ® nhng ®· quay vßng nhiÒu lÇn vμ trong mét n¨m ®· thùc hiÖn ®îc tæng doanh sè mua b¸n lμ 14.500.000 ®. NÕu gäi V lμ tèc ®é lu th«ng tiÒn tÖ th× MV = 14.5000.000, tõ ®©y suy ra V = 14,5. Tøc lμ trong vßng mét n¨m hä ®· quay vßng sè tiÒn hiÖn cã trung b×nh 14.5 lÇn ®Ó thùc hiÖn thμnh c«ng gi¸ trÞ giao dÞch lμ 14.500.000 ®. B©y giê, tõ vÝ dô ®¬n gi¶n nªu trªn chóng ta suy réng ra cho mét nÒn kinh tÕ thùc víi hμng chôc ngμn c¸c läai hμng ho¸, dÞch vô ®îc ®a vμo lu th«ng cïng v íi ho¹t ®éng mua b¸n diÔn ra liªn tôc. Hμng ho¸ tõ n¬i s¶n xuÊt ®Õn tay ngêi tiªu dïng thêng ph¶i
Trang 10
qua nhiÒu kh©u trung gian nh nhμ ph©n phèi, tæng ®¹i lý, cöa hμng b¸n lÎ. T¹i mçi kh©u trung gian ®ã hμng ho¸ ®îc ®æi chñ, gi¸ c¶ ®îc x¸c ®Þnh vμ tiÒn tÖ trao tay. V× ph¶i lu th«ng qua nhiÒu kh©u trung gian nªn tæng khèi lîng hμng ho¸ giao dÞch trong nÒn kinh tÕ lín h¬n nhiÒu lÇn tæng khèi lîng hμng ho¸ s¶n xuÊt ra. Mét lÇn giao dÞch cã trao ®æi hμng ho¸ vμ tiÒn tÖ gäi lμ lÇn giao dÞch thμnh c«ng. B¸n chÞu hμng ho¸ hay ký göi s¶n phÈm kh«ng ®îc coi lμ giao dÞch thμnh c«ng, chØ ®Õn khi tiÒn tÖ ®îc ngêi mua thanh to¸n th× tæng hîp l¹i ta míi cã mét giao dÞch thμnh c«ng. NÕu gäi Q vμ P lÇn lît lμ sè lîng vμ ®¬n gi¸ hμng ho¸ cña lÇn giao dÞch thμnh c «ng i i thø i, gäi n lμ tæng sè lÇn giao dÞch thμnh c«ng trong kho¶ng thêi gian cÇn xem xÐt. Ta cã: Doanh sè cña lÇn giao dÞch thø i lμ: Q x P i i Tæng doanh sè giao dÞch trong kho¶ng thêi gian cÇn xem xÐt lμ: ∑ Q x P (i= i i 1n) Gäi M lμ tæng gi¸ trÞ tiÒn tÖ ph¸t hμnh, V lμ sè lÇn lu th«ng trung b×nh cña tiÒn tÖ trong kho¶ng thêi gian xem xÐt th× chóng ta cã ph¬ng tr×nh sau: ∑ QP = MV (1) i i §©y chÝnh lμ ph¬ng tr×nh c©n b»ng trao ®æi hμng ho¸ - tiÒn tÖ trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng. Tæng doanh sè giao dÞch hμng ho¸ vμ dÞch vô trong mét kho¶ng thêi gian x¸c ®Þnh ®óng b»ng tÝch sè gi÷a khèi lîng tiÒn tÖ vμ tèc ®é lu th«ng trung b×nh cña tiÒn tÖ. TiÕp theo ta biÕn ®æi ph¬ng tr×nh (1) thμnh d¹ng thu gän h¬n n÷a. Gäi Q lμ tæng sè lîng hμng ho¸ vμ dÞch vô giao dÞch th×: Q = Q i §Æt P = Q P , P ®îc gäi lμ møc gi¸ b×nh qu©n tæng qu¸t cña tÊt c¶ c¸c hμng ho¸ i i Q vμ dÞch vô. VËy PQ = ∑ QP (2) i i Cuèi cïng tõ (1) vμ (2) ta ®îc ph¬ng tr×nh thu gän nh sau: PQ = MV (3) Trong ®ã: Q lμ tæng sè ®¬n vÞ hμng ho¸ vμ dÞch vô thùc hiÖn giao dÞch P lμ møc gi¸ b×nh qu©n tæng qu¸t cña tÊt c¶ mäi hμng ho¸ vμ dÞch vô M lμ tæng gi¸ trÞ tiÒn tÖ lu hμnh
Trang 11
V lμ sè lÇn lu th«ng trung b×nh cña tiÒn tÖ B©y giê thö ¸p dông ph¬ng tr×nh (3) trong vÝ dô vÒ m« h×nh kinh tÕ ®¬n gi¶n ®· nªu ë trªn ®Ó tÝnh tÊt c¶ c¸c ®¹i lîng cña nã. PQ = MV = 14.500.000 , biÕt M = 1000.000 → V = 14,5 Q = ∑ Q , nªn Q = 900 + 90 + 10 = 1000 → P = 14.500.000/1000 = 14.500 i Tõ ph¬ng tr×nh PQ = MV ta rót ra ®îc c¸c c«ng thøc sau: P = MV vμ M = PQ . C¸c Q V c«ng thøc nμy cã ý nghÜa quan träng trong viÖc ph©n tÝch vÒ l¹m ph¸t vμ chÝnh s¸ch tiÒn tÖ mμ chóng ta cã dÞp ®Ò cËp trong nh÷ng ch¬ng tiÕp theo. Tõ lý thuyÕt ®Õn thùc tiÔn Trong thùc tiÔn, sè lîng hμng ho¸ vμ dÞch vô lμ v« cïng lín, ®ång thêi mçi lo¹i hμng ho¸ l¹i lu©n chuyÓn qua nhiÒu kh©u trung gian kh¸c nhau nªn viÖc tæng hîp tÊt c¶ mäi giao dÞch cña c¶ nÒn kinh tÕ lμ viÖc lμm kh«ng kh¶ thi vμ chång chÐo. §Ó ®¬n gi¶n h¬n, ngêi ta thêng thèng kª s¶n lîng hμng ho¸ vμ dÞch vô sau cïng cña nÒn kinh tÕ ®Ó ®a vμo øng dông vμ ph©n tÝch trong ph¬ng tr×nh c©n b»ng trao ®æi . NÕu gäi Q lμ gi¸ trÞ s¶n lîng hμng ho¸ vμ dÞch vô sau cïng ®îc quy ®æi theo møc gi¸ cña thêi gian lÊy lμm ®iÓm gèc; gäi P lμ chØ sè gi¸ c¶ trung b×nh hiÖn t¹i so víi thêi ®iÓm gèc; gäi M lμ tæng gi¸ trÞ tiÒn tÖ lu hμnh b×nh qu©n; gäi V lμ tèc ®é lu th«ng tiÒn tÖ c¬ b¶n, th× ta vÉn cã ®îc ph¬ng tr×nh: PQ = MV . 1.5 ChÝ phÝ s¶n xuÊt kinh doanh, doanh thu vμ lîi nhuËn S¶n xuÊt hμng ho¸ lμ mét kh©u quan träng cña nÒn kinh tÕ, ®îc thùc hiÖn bëi c¸c hé kinh doanh, hîp t¸c x· hay c«ng ty mμ ë ®©y chóng ta gäi chung lμ doanh nghiÖp. C¸c doanh nghiÖp sö dông kÕt hîp c¸c yÕu tè ®Çu vμo ®Ó biÕn ®æi thμnh s¶n phÈm hμng ho¸ ë ®Çu ra.
Trang 12
C¸c yÕu S¶n tè ®Çu Doanh nghiÖp phÈm vμo hμng ho¸ H×nh 1.3: §Çu vμo vμ ®Çu ra cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt VÒ mÆt së h÷u, doanh nghiÖp cã thÓ thuéc së h÷u t nh©n, së h÷u tËp thÓ hay trùc thuéc nhμ níc. Mét doanh nghiÖp ®iÓn h×nh gåm cã ban qu¶n trÞ, bé m¸y ®iÒu hμnh vμ nguån vèn ®Çu t. Ban qu¶n trÞ doanh nghiÖp lμ nh÷ng ngêi ®¹i diÖn chñ së h÷u doanh nghiÖp, hä v¹ch ra chiÕn lîc lμm ¨n; dùng nªn bé m¸y ®iÒu hμnh vμ tham gia kiÓm so¸t ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp. Bé m¸y ®iÒu hμnh lμ nh÷ng ngêi n¨ng ®éng, cã tr×nh ®é qu¶n lý vμ n¨ng lùc chuyªn m«n; hä quyÕt ®Þnh kÕ ho¹ch s¶n xuÊt, ph¬ng ¸n tiªu thô s¶n phÈm, tuyÓn dông nh©n c«ng vμ chÕ ®é tiÒn l¬ng trong doanh nghiÖp. Nguån vèn ®Çu t (cã thÓ lμ vèn tù cã hoÆc ®i vay) ®îc chia lμm hai phÇn lμ vèn cè ®Þnh vμ vèn lu ®éng. Vèn cè ®Þnh gåm ®Êt ®ai, nhμ xëng, m¸y mãc thiÕt bÞ vμ ph¬ng tiÖn vËn chuyÓn. Vèn lu ®éng bao gåm tiÒn mÆt, nguyªn liÖu s¶n xuÊt, b¸n thμnh phÈm vμ hμng ho¸ tån kho. C¸c yÕu tè ®Çu vμo cã thÓ chia lμm ba phÇn. PhÇn thø nhÊt lμ nguyªn vËt liÖu hoÆc b¸n thμnh phÈm ®a vμo s¶n xuÊt, qua ®ã nã ®îc kÕt hîp l¹i vμ biÕn ®æi thμnh s¶n phÈm hμng ho¸ ë ®Çu ra. PhÇn thø hai lμ nguån nhiªn liÖu, ®iÖn n¨ng ®îc dïng vμo viÖc vËn hμnh m¸y mãc thiÕt bÞ vμ ph¬ng tiÖn vËn chuyÓn. PhÇn thø ba, v« cïng quan träng, lμ lùc lîng nh©n c«ng, kü thuËt viªn; hä lμ nh÷ng ngêi vËn hμnh thiÕt bÞ, ®ãng gãi s¶n phÈm vμ chuyªn chë hμng ho¸ ®i tiªu thô. §Çu ra cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt lμ c¸c s¶n phÈm hμng ho¸ víi mÉu m· vμ chñng lo¹i phong phó. §ã lμ sù kÕt tinh gi÷a lao ®éng s¸ng t¹o cña con ngêi vμ tÝnh ®a d¹ng cña nguån nguyªn liÖu trong tù nhiªn. Mçi s¶n phÈm hμng ho¸ ®Òu cã c«ng dông riªng nh»m tho¶ m·n mét nhu cÇu nμo ®ã cña con ngêi. 1.5.1 Chi phÝ s¶n xuÊt kinh doanh Chi phÝ s¶n xuÊt kinh doanh lμ tÊt c¶ mäi chi phÝ trong suèt qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh kÓ tõ kh©u nhËp nguyªn liÖu ®Çu vμo ®Õn kh©u ®ãng gãi hμng ho¸ thμnh phÈm vμ giao hμng. Nã bao gåm chi phÝ nguyªn liÖu, n¨ng lîng, l¬ng c«ng nh©n, khÊu hao tμi s¶n cè ®Þnh;chi phÝ qu¶n lý, chi phÝ vay vèn vμ c¶ chi phÝ vÒ thuÕ n÷a. Tãm l¹i lμ rÊt nhiÒu lo¹i chi phÝ. Nhng ®Ó ®¬n gi¶n ho¸ vÊn ®Ò vμ thuËn tiÖn cho viÖc nghiªn cøu,
Hiển thị 12 trang đầu. Tải tài liệu để xem đầy đủ.
Bình luận (0)
Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên!