BÀI 23. KHÓA LƯỠNG PHÂN CÂU HỎI ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC Dựa vào các thông tin được cung cấp dưới đây để trả lời các câu hỏi từ 1 dến 5: Khóa lưỡng phân (dichotomous key) là công cụ phân loại sinh vật dựa trên một chuỗi các đặc điểm đối lập theo cặp. Mỗi bước trong khóa giúp loại bỏ một nhóm sinh vật, thu hẹp phạm vi, đến khi xác định chính xác một loài. Ví dụ, để phân loại 5 sinh vật như thỏ, chim bồ câu, cá rô phi, cây sen và cây hoa, người ta có thể bắt đầu bằng đặc điểm "có khả năng di chuyển" – nhóm không di chuyển sẽ là thực vật, tiếp tục phân chia theo kiểu lá hay đặc điểm hoa. Nhóm có khả năng di chuyển sẽ được chia tiếp theo đặc điểm như có xương sống, có cánh, có chân, v.v. Khóa lưỡng phân rất hữu ích trong thực tiễn: từ nghiên cứu sinh học, khảo sát đa dạng sinh học, đến nhận diện loài trong kiểm dịch thực vật, bảo tồn hoặc y tế. Việc xây dựng khóa yêu cầu người dùng hiểu rõ đặc điểm phân biệt giữa các sinh vật. Một khóa mẫu đơn giản có thể là: (1) “Có cánh – đi tới bước 2; Không có cánh – thỏ”; (2) “Biết bay – chim bồ câu; Không biết bay – đà điểu”. Trong nghiên cứu hiện đại, nhiều phần mềm phân loại sử dụng khóa lưỡng phân dưới dạng số hóa kết hợp trí tuệ nhân tạo để nhận diện sinh vật từ hình ảnh hoặc dữ liệu di truyền. Việc áp dụng khóa lưỡng phân không chỉ rèn luyện tư duy logic mà còn giúp học sinh hiểu sâu hơn về phân loại học và sự phong phú của thế giới sống. Câu 1: Khóa lưỡng phân là: A. Một bảng phân chia sinh vật theo độ tuổi B. Danh sách tên loài có sẵn C. Công cụ giúp xác định sinh vật qua từng cặp đặc điểm đối lập D. Bảng thống kê sinh vật theo nhóm họ Câu 2: Tại sao khóa lưỡng phân cần bắt đầu từ đặc điểm dễ quan sát? A. Để dễ phân loại và không gây nhầm lẫn ban đầu B. Vì học sinh chưa biết đặc điểm vi mô C. Vì đặc điểm dễ quan sát thường mang tính thẩm mỹ D. Vì các đặc điểm hiếm chỉ xuất hiện trong phòng thí nghiệm Câu 3: Nếu một sinh vật có khả năng di chuyển, không biết bay, có chân, không có lông vũ – theo logic của khóa lưỡng phân trong bài,