Page 1
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH CỤM CHUYÊN MÔN 1 TRƯỜNG TH NGUYỄN AN NINH THAM LUẬN CHUYÊN ĐỀ “ỨNG DỤNG TRÍ TUỆ NHÂN TẠO TRONG DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ VÀ ĐỊA LÍ LỚP 5” I. MỞ ĐẦU Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), ngành giáo dục đang từng bước đẩy mạnh quá trình chuyển đổi số trong hoạt động dạy học và quản lí giáo dục. Việc ứng dụng các công nghệ mới vào giảng dạy không chỉ góp phần đổi mới phương pháp dạy học mà còn nâng cao chất lượng giáo dục, đáp ứng yêu cầu của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Đối với môn Lịch sử và Địa lí lớp 5, nội dung kiến thức bao gồm nhiều sự kiện lịch sử, nhân vật tiêu biểu, địa danh cũng như các đặc điểm tự nhiên và kinh tế – xã hội,… của Việt Nam và thế giới. Đây là những kiến thức mang tính khái quát, đòi hỏi học sinh phải có khả năng tưởng tượng, quan sát và liên hệ thực tiễn. Tuy nhiên, nếu chỉ sử dụng các phương tiện dạy học truyền thống như sách giáo khoa, tranh ảnh tĩnh và lời giảng của giáo viên thì bài học đôi khi còn khô khan, học sinh khó hình dung bối cảnh lịch sử hoặc đặc điểm địa lí. Bên cạnh đó, học sinh tiểu học là lứa tuổi có đặc điểm tâm lí ưa thích sự trực quan, sinh động, thích khám phá và trải nghiệm. Các em dễ hứng thú với hình ảnh, âm thanh và các hoạt động tương tác hơn là tiếp nhận kiến thức một cách thụ động. Chính vì vậy, việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tăng cường trải nghiệm, ứng dụng công nghệ và cá nhân hóa việc học là yêu cầu cần thiết. Nếu được tổ chức phù hợp, các hoạt động học tập có sự hỗ trợ của công nghệ sẽ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách tự nhiên, nhẹ nhàng nhưng vẫn đảm bảo hiệu quả. Trong bối cảnh đó, việc ứng dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo vào dạy học có thể mang lại nhiều lợi ích thiết thực. AI giúp giáo viên tăng cường tính trực quan của bài học thông qua hình ảnh, video minh họa; hỗ trợ thiết kế học liệu nhanh chóng; đồng thời tạo điều kiện tổ chức các hoạt động học tập phong phú và phù hợp với năng lực của học sinh. Qua đó góp phần nâng cao hứng thú học tập và hiệu quả tiếp thu kiến thức của học sinh.
Page 2
Xuất phát từ các nhận định trên và từ thực tế giảng dạy, giáo viên Tổ 5 xây dựng các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả dạy học môn Lịch sử và Địa lí qua chuyên đề “Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dạy học môn Lịch sử và Địa lí lớp 5”. II. BIỆN PHÁP THỰC HIỆN Giải pháp 1: Số hóa học liệu Lịch sử – Địa lí bằng trí tuệ nhân tạo nhằm tăng tính trực quan của bài học Một trong những hạn chế phổ biến trong dạy học môn Lịch sử và Địa lí lớp 5 là học sinh gặp khó khăn trong việc hình dung các sự kiện đã diễn ra trong quá khứ cũng như các không gian địa lí xa lạ. Những nội dung này nếu chỉ được truyền tải thông qua sách giáo khoa và lời giảng sẽ trở nên khô khan, thiếu tính trực quan, từ đó ảnh hưởng đến hiệu quả tiếp thu của học sinh. Trước thực tế đó, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo để số hóa học liệu được xem là một giải pháp quan trọng, giúp “biến kiến thức tĩnh thành trải nghiệm động”, tạo điều kiện để học sinh học tập thông qua quan sát và trải nghiệm. Trong quá trình thực hiện, giáo viên có thể sử dụng các công cụ AI như Canva Magic Media, Gemini để tạo hình ảnh minh họa cho bài học. Thông qua việc nhập các câu lệnh mô tả, giáo viên có thể tạo ra hình ảnh tái hiện lại Hai Bà Trưng cưỡi voi ra trận, trận chiến trên sông Bạch Đằng năm 938 của Ngô Quyền, … Đặc biệt, hiện nay giáo viên có thể khai thác các công cụ tạo video bằng AI tiên tiến như Veo (thông qua nền tảng Flow hoặc các hệ thống tích hợp) để tạo ra các đoạn phim mô phỏng có tính chân thực cao. Công cụ này cho phép chuyển đổi trực tiếp từ văn bản mô tả (prompt) sang video, giúp tái hiện lại các sự kiện lịch sử hoặc cảnh quan địa lí một cách sinh động như thật. Để khai thác hiệu quả công cụ này, việc xây dựng câu lệnh (prompt) đóng vai trò rất quan trọng. Một prompt hiệu quả cần đảm bảo các yếu tố như: mô tả rõ nhân vật, hình dáng, bối cảnh, hành động, phong cách hình ảnh,… Để Veo tạo ra được một video có chất lượng thì chúng ta nên dùng prompt bằng Tiếng Anh. Trong trường hợp giáo viên chưa quen với việc viết prompt bằng tiếng Anh, có thể sử dụng các công cụ AI hỗ trợ như ChatGPT hoặc Gemini để chuyển đổi ý tưởng tiếng Việt thành câu lệnh tiếng Anh chuẩn xác và phù hợp với công cụ tạo video. Đối với nội dung địa lí, giáo viên có thể khai thác hiệu quả nền tảng Google Earth như một công cụ hỗ trợ trực quan trong dạy học. Đây là ứng dụng cho phép quan sát trực tiếp địa hình và vị trí các khu vực trên bản đồ số. Việc đưa Google Earth vào bài giảng không chỉ giúp thay thế các lược đồ tĩnh trong sách giáo khoa mà còn mở rộng không gian học tập, đưa học sinh “đi thực tế ảo” đến nhiều vùng miền khác nhau. Để minh họa rõ hơn cho hiệu quả của việc số hóa học liệu bằng trí tuệ nhân tạo,
Page 3
có thể vận dụng trong bài “Văn minh Ai Cập” trong chương trình Lịch sử và Địa lí lớp 5. Đây là một nội dung khá trừu tượng đối với học sinh do gắn với không gian xa lạ và bối cảnh lịch sử cách đây hàng nghìn năm. Nếu chỉ sử dụng hình ảnh trong sách giáo khoa, học sinh sẽ khó hình dung được quy mô, đời sống và thành tựu của nền văn minh cổ đại này. Ở phần mở đầu bài học, giáo viên có thể sử dụng Google Earth để thiết kế “chuyến du hành ảo” đến Ai Cập. Cụ thể, giáo viên chuẩn bị trước các địa điểm cần khai thác như Kim tự tháp, Tượng nhân sư, sông Nin, sau đó trình chiếu trực tiếp trên màn hình. Trong hoạt động khám phá, giáo viên có thể sử dụng công cụ tạo video AI như Veo để tái hiện nhân vật pha-ra-ông Kepri, Kim tự tháp Kê- ốp, Nữ hoàng Hát-xép- xút. Ví dụ, giáo viên có thể dùng ChatGPT hoặc Gemini và nhập câu lệnh: “Viết 1 promt tiếng Anh cho nhân vật cử động tay theo lời nói. Nhân vật nói bằng ngôn ngữ tiếng Việt giọng người miền Nam trầm ấm, khoảng 40 tuổi với nội dung “Xin chào cô giáo và các em. Ta là Khepri, một pha-ra-ông đến từ Ai Cập cổ đại. Đất nước của chúng ta nằm bên một vùng sa mạc rộng lớn ở phía đông bắc châu Phi. ” dùng cho ứng dụng Veo3. Bối cảnh là sa mạc, kim tự tháp. Nhạc nền toát lên vẻ huyền bí của Ai cập cổ đại. Một trong những nhược điểm của Veo là giới hạn thời gian mỗi video tạo ra là 8 giây. Để tạo được một video như mong muốn, giáo viên cần chia thành nhiều cảnh hoặc phân đoạn để tạo và sau đó ghép các video lại với nhau. Nhược điểm thứ hai là khi tạo video tiếp theo hình dáng, giọng nói, trang phục của nhân vật có thể bị thay đổi nên khi viết prompt để tạo các phân cảnh tiếp theo thì trong câu lệnh cần bổ sung “giữ nguyên 100% hình dáng, khuôn mặt, trang phục như trong ảnh mà tôi đã cung cấp và giọng nói cho nhân vật” Thông qua việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong bài học này, kiến thức về văn minh Ai Cập không còn là những thông tin khô khan mà trở thành những trải nghiệm trực quan, sinh động. Điều này góp phần nâng cao hứng thú học tập, giúp học sinh ghi nhớ kiến thức lâu hơn và hiểu sâu hơn bản chất của nội dung bài học. Một số bài có thể sử dụng AI để tạo hình ảnh hoặc video làm học liệu dạy học Bài học Sản phẩm AI Video Flycam quay toàn cảnh dãy Hoàng Liên Sơn và đồng bằng sông Bài 2: Thiên nhiên Cửu Long (nhìn từ trên cao). Việt Nam Ảnh vệ tinh (Google Earth): So sánh màu sắc vùng Đồng bằng sông Hồng (xanh đậm) và vùng núi Hoàng Liên Sơn (xanh thẫm/nâu). Bài 3: Biển, đảo Việt Ảnh 360 độ/Panorama: Toàn cảnh quần đảo Trường Sa với cột mốc
Page 4
Bài học Sản phẩm AI Nam chủ quyền và chiến sĩ hải quân (ảnh màu sắc nét). Video hoạt hình mô phỏng truyền thuyết "Con Rồng cháu Tiên" hoặc Công cuộc đấu tranh bảo vệ Nhà nước Văn Lang, Âu Lạc mô phỏng “ Bài 5. Nước Văn Sự tích nỏ thần”. Lang, Âu Lạc Ảnh mô phỏng 3D: Cấu trúc 3 vòng thành Cổ Loa và nỏ thần (phục dựng). Bài 9: Triều Lý và Ảnh AI tạo sinh: Cảnh thuyền rồng vua Lý Thái Tổ cập bến sông Hồng việc định đô ở Thăng và hình ảnh Rồng bay lên (dựa trên Chiếu dời đô). Long Bài 13: Cách mạng Ảnh tư liệu (AI tô màu): Biển người tại Quảng trường Ba Đình ngày tháng Tám năm 1945 2/9/1945 với màu cờ đỏ sao vàng rực rỡ. Bài 14: Chiến dịch Video tư liệu (hoặc phục dựng 3D) cảnh kéo pháo vào trận địa và Điện Biên Phủ năm khoảnh khắc lá cờ "Quyết chiến Quyết thắng" tung bay. 1954 Bài 15: Chiến dịch Ảnh ghép so sánh: Ảnh xe tăng húc đổ cổng Dinh Độc Lập và ảnh Hồ Chí Minh năm người dân Sài Gòn đổ ra đường ăn mừng. 1975 Ảnh 3D/Flycam: Vạn Lý Trường Thành trải dài trên các sườn núi hiểm Bài 17: Trung Quốc trở. Bài 23: Văn minh Ai Video VEO3 mô phỏng quá trình xây dựng Kim tự tháp và tượng Cập Nhân sư. Bài 25: Xây dựng thế Ảnh AI đối lập: Một bên là thành phố ô nhiễm khói bụi, một bên là giới xanh – sạch – thành phố xanh tương lai (Eco-city). đẹp Giải pháp 2: Sử dụng trí tuệ nhân tạo như một “trợ lý học tập” Trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay, việc hình thành năng lực tự học cho học sinh là một trong những mục tiêu quan trọng. Vì vậy, việc sử dụng trí tuệ nhân tạo như một “trợ lý học tập” là giải pháp phù hợp nhằm hỗ trợ học sinh tiếp cận kiến thức một cách chủ động và hiệu quả hơn. Giáo viên có thể sử dụng NotebookLM. Công cụ này có thể đóng vai trò như một “người bạn học tập” luôn sẵn sàng giải đáp thắc mắc, giúp học sinh ôn tập và mở rộng kiến thức một cách linh hoạt. Đặc biệt, với NotebookLM, giáo viên có thể chủ động kiểm soát nội dung học tập
Page 5
bằng cách tải lên các tài liệu chính thống như sách giáo khoa, tài liệu tham khảo hoặc nội dung do giáo viên biên soạn. Từ đó, hệ thống AI sẽ chỉ sử dụng những nguồn dữ liệu này để trả lời câu hỏi của học sinh, đảm bảo tính chính xác và phù hợp với định hướng sư phạm. Ngoài ra, NotebookLM còn có thể tóm tắt hoặc diễn giải lại nội dung theo nhiều cách khác nhau như: tạo video giải thích bằng AI, bản đồ tư duy bằng AI, bản đồ hoạ thông tin bằng AI,… giúp học sinh dễ hiểu hơn và nắm vững kiến thức hơn. Sau khi thiết lập, giáo viên chia sẻ đường link đến học sinh để các em có thể truy cập và sử dụng như một “trợ lý học tập cá nhân”. Từ đường link đã được cung cấp, học sinh có thể chủ động đặt câu hỏi, yêu cầu giải thích lại nội dung bài học hoặc tìm hiểu sâu hơn những vấn đề chưa rõ. AI sẽ phản hồi bằng ngôn ngữ đơn giản, dễ hiểu, phù hợp với lứa tuổi, giúp học sinh củng cố kiến thức một cách tự nhiên. Việc này không chỉ hỗ trợ học sinh trong quá trình học tập mà còn góp phần hình thành thói quen tự học, biết cách đặt câu hỏi và tìm kiếm thông tin. Ví dụ, trong bài “Văn minh Ai Cập”, giáo viên thiết lập một không gian học tập trên NotebookLM và cung cấp các tài liệu liên quan như thần thoại và Kim tự tháp Ai Cập. Học sinh sẽ hỏi những điều muốn biết về Ai Cập, dựa trên nguồn tài liệu đã được kiểm duyệt, AI sẽ đưa ra câu trả lời phù hợp, đồng thời có thể tóm tắt hoặc diễn giải lại nội dung theo nhiều cách khác nhau như: tạo video, bản đồ tư duy, bản đồ hoạ thông tin,… giúp học sinh dễ hiểu hơn. Giải pháp 3: Tổ chức các hoạt động dạy học tích cực có tích hợp trí tuệ nhân tạo nhằm phát huy năng lực học sinh Trong quá trình đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh, việc tổ chức các hoạt động học tập tích cực đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Đối với môn Lịch sử và Địa lí lớp 5, nếu giáo viên chỉ dừng lại ở việc truyền thụ kiến thức thì học sinh sẽ khó phát huy được tính chủ động và khả năng tư duy. Vì vậy, việc kết hợp các hoạt động dạy học tích cực với sự hỗ trợ của công nghệ và trí tuệ nhân tạo là giải pháp cần thiết nhằm nâng cao hiệu quả dạy học. Một trong những công cụ hỗ trợ hiệu quả cho việc tổ chức hoạt động học tập tương tác là ClassPoint. Đây là phần mềm tích hợp trực tiếp vào PowerPoint, cho phép giáo viên biến các slide trình chiếu thành các hoạt động tương tác ngay trong giờ học mà không cần chuyển đổi sang nền tảng khác. Với ClassPoint, giáo viên có thể thiết kế bài giảng theo hướng mở, tăng cường sự tham gia của học sinh thông qua các câu hỏi và nhiệm vụ học tập trực tiếp trên màn hình. Trong quá trình giảng dạy, giáo viên có thể sử dụng các tính năng nổi bật của ClassPoint như tạo câu hỏi trắc nghiệm, câu hỏi đúng – sai, câu hỏi ngắn hoặc yêu cầu
Page 6
học sinh vẽ, viết trực tiếp lên màn hình. Ngoài ra, tính năng “trả lời trực tiếp trên slide” (annotation/drawing) của ClassPoint cho phép học sinh tương tác sâu hơn với nội dung bài học. Trong các bài địa lí, giáo viên có thể yêu cầu học sinh xác định vị trí trên bản đồ, khoanh vùng đồng bằng, miền núi hoặc vẽ sơ đồ đơn giản ngay trên slide. Hoạt động này giúp học sinh không chỉ quan sát mà còn trực tiếp tham gia vào quá trình khám phá kiến thức, từ đó ghi nhớ lâu hơn. Ví dụ trong bài học về “Văn minh Ai Cập”, ở hoạt động khởi động, sau khi cho học sinh quan sát video về Ai Cập, học sinh sử dụng Word Cloud trên ứng dụng Classpoint nhập từ nêu lên cảm nghĩ của mình về Ai Cập. Giáo viên hiển thị Word Cloud tổng hợp trên màn hình. Ở hoạt động khám phá về vị trí địa lí của Ai Cập trong bài “Văn minh Ai Cập” học sinh tương tác trên Classpoint bằng cách điền vào chỗ trống và vẽ trên slide. Bên cạnh đó, ClassPoint còn hỗ trợ hệ thống chấm điểm và xếp hạng ngay trong lớp học, tạo yếu tố thi đua tích cực giữa các học sinh hoặc nhóm học sinh. Không khí lớp học trở nên sôi nổi hơn khi học sinh được tham gia vào các “trò chơi học tập”, qua đó nâng cao hứng thú và động lực học tập. Giáo viên cũng có thể sử dụng dữ liệu từ hệ thống để đánh giá nhanh mức độ đạt được của học sinh và điều chỉnh hoạt động dạy học cho phù hợp. Khi kết hợp ClassPoint với các công cụ trí tuệ nhân tạo khác hoặc các nền tảng tạo học liệu số, giáo viên có thể xây dựng một môi trường học tập hiện đại, trong đó học sinh được tham gia vào nhiều hoạt động đa dạng như thảo luận, trả lời câu hỏi, trình bày ý kiến và tạo sản phẩm học tập. Điều này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển các năng lực quan trọng như tư duy, giao tiếp, hợp tác và sử dụng công nghệ. Tuy nhiên, để việc tổ chức hoạt động dạy học tích hợp công nghệ đạt hiệu quả, giáo viên cần thiết kế bài học một cách hợp lí, lựa chọn công cụ phù hợp và đảm bảo học sinh được tham gia một cách tích cực, tránh lạm dụng công nghệ gây mất tập trung. Khi được triển khai đúng hướng, việc kết hợp trí tuệ nhân tạo với các hoạt động dạy học tích cực sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển toàn diện năng lực học sinh. III. BÀI HỌC KINH NGHIỆM Việc ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong dạy học cần hướng tới mục tiêu phát triển năng lực học sinh, lấy học sinh làm trung tâm. Công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ, không phải mục đích cuối cùng của quá trình dạy học. Vì vậy, giáo viên cần sử
Page 7
dụng hợp lí, tránh lạm dụng nhiều ứng dụng trong một tiết học gây quá tải và làm giảm sự tập trung của học sinh. Giáo viên giữ vai trò định hướng trong việc sử dụng trí tuệ nhân tạo trong dạy học. Mặc dù AI xử lí thông tin nhanh, nhưng vẫn có thể thiếu chính xác hoặc chưa phù hợp với học sinh tiểu học. Vì vậy, giáo viên cần kiểm tra, chọn lọc và sử dụng nội dung một cách phù hợp với mục tiêu bài học. Việc sử dụng internet và AI đối với học sinh tiểu học cần được hướng dẫn và giám sát chặt chẽ. Giáo viên cần rèn cho học sinh kỹ năng sử dụng công nghệ an toàn, biết đặt câu hỏi đúng và không phụ thuộc vào AI. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường và gia đình trong việc quản lí và hỗ trợ học sinh. IV. KẾT LUẬN Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dạy học môn Lịch sử và Địa lí lớp 5 là một hướng đi phù hợp với xu thế chuyển đổi số trong giáo dục hiện nay. Các công cụ AI đã hỗ trợ hiệu quả cho giáo viên trong việc thiết kế học liệu, tổ chức hoạt động học tập và nâng cao chất lượng dạy học. Tuy nhiên, để việc tổ chức hoạt động dạy học tích hợp công nghệ đạt hiệu quả, giáo viên cần thiết kế bài học một cách hợp lí, lựa chọn công cụ phù hợp và đảm bảo học sinh được tham gia một cách tích cực, tránh lạm dụng công nghệ gây mất tập trung. Khi được triển khai đúng hướng, việc kết hợp trí tuệ nhân tạo với các hoạt động dạy học tích cực sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển toàn diện năng lực học sinh. Trên đây là một số chia sẻ về việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dạy học môn Lịch sử và Địa lí lớp 5 của giáo viên Khối 5 Trường Tiểu học Nguyễn An Ninh. Chúng tôi rất mong nhận được sự quan tâm, góp ý chân thành của quý lãnh đạo và quý thầy cô để chuyên đề ngày càng được hoàn thiện và có hiệu quả cao hơn trong thực tiễn giảng dạy. Xin kính chúc quý lãnh đạo, quý thầy cô sức khỏe, hạnh phúc và thành công trong công tác. Xin trân trọng cảm ơn! Hóc Môn, ngày 26 tháng 3 năm 2026 Người thực hiện Đặng Nguyệt Mai Trâm
Affichage des 7 premières pages. Téléchargez le document pour le voir en entier.
Commentaires (0)
Aucun commentaire pour le moment. Soyez le premier !