Generating preview...
i BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LÊ MINH THƢ PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ TÀI SẢN BẢO ĐẢM TIỀN VAY TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI LUẬN VĂN THẠC SĨ Ngành: LUẬT KINH TẾ Mã số: 8 38 01 07 Thành phố Hồ Chí Minh - Năm 2023
ii BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LÊ MINH THƢ PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ TÀI SẢN BẢO ĐẢM TIỀN VAY TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI Ngành: LUẬT KINH TẾ Mã số: 8 38 01 07 LUẬN VĂN THẠC SĨ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. NGUYỄN KIÊN BÍCH TUYỀN Thành phố Hồ Chí Minh - Năm 2023
i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các số liệu, ví dụ đƣợc trích dẫn trong luận văn đảm bảo độ chính xác, trung thực. Những kết luận khoa học của luận văn chƣa từng đƣợc công bố trong bất cứ công trình khoa học nào. Thành phố Hồ Chí Minh, ngày tháng năm 2023 Học viên
ii LỜI CẢM ƠN Trƣớc tiên tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo tham gia giảng dạy Lớp Cao học Luật Kinh tế Khóa 2 Trƣờng Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh đã trang bị cho tôi phƣơng pháp và tri thức để nghiên cứu khoa học. Đặc biệt trong quá trình nghiên cứu Đề tài "Pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm tiền vay tại Ngân hàng thƣơng mại" tôi đƣợc sự động viên, giúp đỡ của nhiều thầy cô, bạn bè và đồng nghiệp. Với lòng biết ơn sâu sắc và chân thành tôi xin đƣợc cảm ơn đặc biệt đến Tiến sĩ Nguyễn Kiên Bích Tuyền – Giảng viên Khoa Luật kinh tế Trƣờng Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh, ngƣời đã trực tiếp hƣớng dẫn đề tài cho tôi. Tiến sĩ Nguyễn Kiên Bích Tuyền đã động viên tôi khắc phục khó khăn và nhiệt tình định hƣớng, theo dõi, hƣớng dẫn tôi hoàn thành Đề tài. Đồng thời tôi cũng xin cảm ơn cơ quan, gia đình, đồng nghiệp và bạn bè đã giúp đỡ, động viên và cung cấp tài liệu cho tôi trong quá trình nghiên cứu.
iii TÓM TẮT Tên đề tài: "Pháp luật về xử lý tài sản bảm đảm tiền vay tại ngân hàng thƣơng mại". Nội dung: Xử lý tài sản bảo đảm tiền vay là khâu cuối cùng trong quy trình cho vay tại ngân hàng thƣơng mại, chỉ trƣờng hợp khách hàng vi phạm hợp đồng vay, không hoàn trả đƣợc nợ gốc và lãi thì ngân hàng mới xử lý tài sản bảo đảm để thu hồi nợ. Đây là khâu phức tạp và khó khăn nhất trong quá trình cho vay của ngân hàng, liên quan đến nhiều lĩnh vực, nhiều ngành luật điều chỉnh. Mặc dù đã đƣợc một số tác giả nghiên cứu nhƣng trong quá trình tìm hiểu và nghiên cứu ngƣời viết mong muốn đƣợc làm rõ một số vấn đề về Pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm tiền vay tại ngân hàng thƣơng mại từ đó đƣa ra những kiến nghị, đề xuất nhằm hoàn thiện một số quy định của pháp luật về các quy định bảo đảm thực hiện hợp đồng, quy định về thủ tục xử lý tài sản bảo đảm gắn với đặc thù của ngân hàng thƣơng mại. Bên cạnh đó, đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao chất lƣợng cho vay và xử lý tài sản bảo đảm từ phía ngân hàng. Trong quá trình nghiên cứu, tác giả dùng phƣơng pháp phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh, đánh giá để đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng Pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm tiền vay tại ngân hàng thƣơng mại để đƣa ra đƣợc sự phát triển của pháp luật, ƣu điểm và những vấn đề cần hoàn thiện để công tác xử lý tài sản bảo đảm tiền vay của các ngân hàng hiệu quả hơn. Từ nghiên cứu lịch sử các quy định về pháp luật xử lý tài sản bảo đảm của Việt Nam và nghiên cứu một số Điều ƣớc quốc tế, luật các nƣớc khác ngƣời viết đã chỉ ra một số bất cập trong Bộ luật dân sự 2015, Bộ luật tố tụng dân sự 2015, Nghị quyết 42/2017/QH14...kiến nghị hoàn thiện các quy định phù hợp với thông lệ quốc tế và sự phát triển của nền kinh tế nƣớc ta là nền kinh tế thị trƣờng theo định hƣớng xã hội chủ nghĩa. Từ khóa: Pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm tiền vay, ngân hàng thƣơng mại, thủ tục rút gọn, nợ xấu.
iv ABSTRACT Toppic: "Law on handling loan security assets at commercial banks". Content: Handling loan collateral is the last step in the lending process at a commercial bank. Only in case the customer violates the loan contract and cannot repay the principal and interest, the bank will handle the property. guarantee for debt recovery. This is the most complicated and difficult stage in the bank's lending process, involving many fields and branches of law. Although it has been researched by one author, in the process of researching and researching, the writer wishes to clarify some issues about the law on handling loan security assets at commercial banks from which to propose. recommendations and proposals to improve a number of legal provisions on contract performance security regulations, regulations on procedures for handling collateral associated with the characteristics of commercial banks. In addition, proposing solutions to improve the quality of loans and handling of collateral from commercial banks. In the process of researching, analyzing, synthesizing, statistic, comparing and evaluating to evaluate the current state of the law and practical application of the Law on handling of loan security assets at commercial banks to make recommendations. the development of the law, advantages and issues that need to be improved in order to handle the loan security assets of banks more effectively. From studying the history of the legal provisions on handling collateral in Vietnam and studying a number of international treaties and laws of other countries, the writer has pointed out a number of shortcomings in the 2015 Civil Code. Civil Procedure Code 2015, Resolution 42/2017/QH14... recommends perfecting regulations in line with international practices and the development of our country's economy as a market economy according to regulations socialist direction. Keywords: Law on handling loan security assets, commercial banks, shortening procedures, non-performance debt.
v DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT STT Từ viết tắt Diễn giải 1 BĐ Bảo đảm 2 BĐS Bất động sản 3 BLDS Bộ luật Dân sự 4 BPBĐ Biện pháp bảo đảm 5 HĐ Hợp đồng 6 GDBĐ Giao dịch bảo đảm 7 KH Khách hàng 8 NH Ngân hàng 9 NHTM Ngân hàng thƣơng mại 10 NHNN Ngân hàng nhà nƣớc 11 QPPL Quy phạm pháp luật 12 QSDĐ Quyền sử dụng đất 13 TCTD Tổ chức tín dụng 14 THA Thi hành án 15 TSBĐ Tài sản bảo đảm 16 XLTS Xử lý tài sản
vi MỤC LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ........................................................................V MỤC LỤC .............................................................................................................. VI PHẦN MỞ ĐẦU .......................................................................................................1 1. GIỚI THIỆU........................................................................................................1 1.1. Đặt vấn đề.....................................................................................................1 1.2. Tính cấp thiết của đề tài ...............................................................................2 2. MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI ...................................................................................4 2.1. Mục tiêu tổng quát .......................................................................................4 2.2. Mục tiêu cụ thể.............................................................................................4 3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU...................................................................................4 4. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU.....................................................5 4.1. Đối tượng nghiên cứu ...................................................................................5 4.2. Phạm vi nghiên cứu ......................................................................................5 5. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .......................................................................5 6. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU................................................................................6 7. ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI..................................................................................6 8. TỔNG QUAN VỀ LĨNH VỰC NGHIÊN CỨU..................................................7 9. BỐ CỤC DỰ KIẾN CỦA LUẬN VĂN..............................................................9 CHƢƠNG 1.............................................................................................................10 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ XỬ LÝ TÀI SẢN .............................................10 BẢO ĐẢM TIỀN VAY TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI............................10 1.1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ BIỆN PHÁP BẢO ĐẢM...........................................10 1.1.1. Khái niệm biện pháp bảo đảm và tài sản bảo đảm .................................10 1.1.2. Đặc điểm biện pháp bảo đảm ..................................................................12 1.1.3. Chể thể tham gia quan hệ giao dịch bảo đảm.........................................14 1.1.4. Phân loại các biện pháp bảo đảm ...........................................................15 1.2. XỬ LÝ TÀI SẢN BẢO ĐẢM................................................................................18 1.2.1. Những vấn đề chung về xử lý tài sản bảo đảm........................................18 1.2.2. Điều kiện để xử lý tài sản bảo đảm..........................................................19 1.2.3. Phương thức xử lý tài sản bảo đảm .........................................................20 1.2.4. Hệ quả pháp lý của xử lý tài sản bảo đảm ..............................................21 1.3. PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ TÀI SẢN BẢO ĐẢM TIỀN VAY........................................22 1.3.1. Khái niệm pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm ........................................22 1.3.2. Đặc điểm của pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm...................................22 1.3.3. Sự cần thiết phải có các quy định của pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm ............................................................................................................................23 1.3.4. Những quy định của pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm ........................24
vii KẾT LUẬN CHƢƠNG I.......................................................................................29 CHƢƠNG 2.............................................................................................................31 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ TÀI SẢN BẢO ĐẢM TIỀN VAY.....................................................31 TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM ...............................................31 2.1. THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ TÀI SẢN BẢO ĐẢM TIỀN VAY TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI ...............................................................................................31 2.1.1. Về điều kiện xử lý tài sản bảo đảm ..........................................................31 2.1.2. Về chủ thể tham gia xử lý tài sản bảo đảm..............................................33 2.1.3. Về phương thức, thủ tục xử lý tài sản bảo đảm .......................................34 2.1.4. Giải quyết tranh chấp trong xử lý tài sản bảo đảm.................................42 2.2. THỰC TIỄN THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ TÀI SẢN BẢO ĐẢM TIỀN VAY TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI .....................................................................................45 2.2.1. Tình hình xử lý tài sản bảo đảm tiền vay...............................................45 2.2.2. Những vướng mắc, bất cập trong quá trình xử lý tài sản bảo đảm tiền vay tại ngân hàng thương mại ...........................................................................51 KẾT LUẬN CHƢƠNG 2 ......................................................................................63 CHƢƠNG 3.............................................................................................................65 MỘT SỐ KIẾN NGHỊ, GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG....................................................................65 PHÁP LUẬT XỬ LÝ TÀI SẢN BẢO ĐẢM TIỀN VAY ...................................65 TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM ...............................................65 3.1. ĐỊNH HƢỚNG VỀ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ TÀI SẢN BẢO ĐẢM TIỀN VAY........................................................................................................................65 3.1.1. Việc hoàn thiện pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm tiền vay tại ngân hàng thương mại phù hợp với chủ trương chung của Đảng và Nhà nước........65 3.1.2. Đảm bảo lợi ích hài hòa giữa các bên trong quan hệ giao dịch bảo đảm ............................................................................................................................66 3.2. KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ TÀI SẢN BẢO ĐẢM TIỀN VAY TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI ......................................................67 3.2.1. Kiến nghị thống nhất các quy định hiện hành về xử lý tài sản bảo đảm tiền vay ...............................................................................................................67 3.2.2. Kiến nghị về trình tự, thủ tục xử lý tài sản bảo đảm tiền vay phù hợp với đặc thù của ngân hàng thương mại ...................................................................69 3.2.3. Kiến nghị về quy định bảo vệ quyền lợi của bên thứ 3 ngay tình trong quá trình xử lý tài sản bảo đảm .........................................................................74 3.2.4. Kiến nghị về hoàn thiện các quy định của pháp luật xử lý tài sản bảo đảm tiền vay tại ngân hàng thương mại trong một số trường hợp cụ thể.........74
viii 3.3. MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ TÀI SẢN BẢO ĐẢM TIỀN VAY TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM..............................................................................................................77 3.3.1. Xây dựng quy trình cho vay, quy trình xử lý tài sản bảo đảm chặt chẽ phù hợp với các quy định của pháp luật...................................................................77 3.3.2. Nâng cao khả năng thẩm định khách hàng, thẩm định dự án, thẩm định tài sản bảo đảm khi cho vay và kỹ năng xử lý tài sản bảo đảm của nhân viên ngân hàng thương mại .......................................................................................78 3.3.3. Thực hiện tốt công tác kiểm tra, giám sát khách hàng sử dụng tiền vay; công tác kiểm tra, giám sát quá trình xử lý tài sản bảo đảm ............................79 KẾT LUẬN CHƢƠNG 3 ......................................................................................80 PHẦN KẾT LUẬN.................................................................................................82 TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................................................... I PHỤ LỤC ............................................................................................................... VI
1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. GIỚI THIỆU 1.1. Đặt vấn đề Theo Khoản 16 Điều 4 Luật các Tổ chức tín dụng (TCTD) số 07/VBHN- VPQH ngày 12/12/2017 "Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi". Cho đến hiện nay, cấp tín dụng nói chung và cho vay vẫn là nguồn mang lại lợi nhuận chủ yếu cho các ngân hàng thƣơng mại (NHTM) tại Việt Nam (thu nhập từ hoạt động tín dụng thƣờng chiếm trên 70% trong tổng thu nhập của các NHTM: 73,61% vào năm 2008, 86,88% vào năm 2011, 75,75% năm 2019)1. Ví dụ cụ thể tại Agribank, theo số liệu báo cáo tài chính năm 2022 thì thu nhập từ cho vay khách hàng là 119,2 nghìn tỷ trong tổng số 127,8 nghìn tỷ thu nhập (chiếm 92,5%)2. Về bản chất, cho vay dựa vào sự tín nhiệm và khả năng trả nợ của khách hàng (KH). Do đó, khi cho vay ngân hàng (NH) phải đánh giá các điều kiện cho vay đối với KH. Tuy nhiên, trong hoạt động kinh doanh và cuộc sống có rất nhiều biến cố có thể xảy ra ảnh hƣởng đến khả năng trả nợ. Để đảm bảo quyền lợi của mình, phòng ngừa rủi ro, các NH thƣờng yêu cầu KH phải có bảo đảm (BĐ) bằng tài sản cho các khoản vay trừ các khoản vay nhỏ phục vụ nhu cầu tiêu dùng hoặc KH đã có quan hệ lâu dài và có uy tín đƣợc cho vay không cần có tài sản bảo đảm (TSBĐ) theo quy định cụ thể của từng NHTM hoặc cho vay theo chỉ định nhằm thực hiện chính sách phát triển kinh tế - xã hội của Nhà nƣớc. NH và KH có thể thỏa thuận về các biện pháp bảo đảm (BPBĐ) phù hợp theo quy định tại Điều 292 BLDS 2015 nhƣ cầm cố, thế chấp, bảo lãnh và tín chấp…. 1 "Huỳnh Thị Hƣơng Thảo và Ngô Minh Phƣơng (2021), Thu nhập ngoài lãi và hiệu quả tài chính của các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam, Địa chỉ: https://thitruongtaichinhtiente.vn/thu-nhap-ngoai-lai-va- hieu-qua-tai-chinh-cua-cac-ngan-hang-thuong-mai-viet-nam-34392.html,"(truy cập ngày 20/4/2021). 2 Agribank (2023), Báo cáo tài chính Agribank năm 2022, Hà Nội, Mục 24, tr 61
Showing the first 12 pages. Download the document to see it all.
No comments yet. Be the first!
Comments (0)
No comments yet. Be the first!