Trang 4
i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn này là kết quả của quá trình nghiên cứu độc lập do chính tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn chuyên môn của giảng viên, Tiến sĩ Nguyễn Duy Linh. Tôi khẳng định toàn bộ nội dung trong luận văn này là do tôi tự mình hoàn thành, không sao chép hoặc sử dụng trái phép bất kỳ công trình nào khác nếu không có trích dẫn rõ ràng. Tất cả các nguồn dữ liệu, thông tin cũng như quan điểm học thuật từ bên ngoài đã được trích dẫn và tham khảo một cách đầy đủ, đảm bảo tuân thủ các nguyên tắc về đạo đức trong nghiên cứu khoa học. Tôi chịu hoàn toàn trách nhiệm về tính trung thực và chuẩn mực đạo đức của nghiên cứu này, đồng thời tôi xác nhận Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh không có trách nhiệm đối với bất kỳ vấn đề bản quyền nào có thể phát sinh từ luận văn này. Thành phố Hồ Chí Minh, ngày … tháng … năm … Tác giả Nguyễn Thị Vân Anh
Trang 5
ii LỜI CÁM ƠN Trong suốt sáu tháng thực hiện luận văn này, tôi đã nhận được rất nhiều sự hỗ trợ và động viên quý báu mà tôi xin được chân thành tri ân. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến tất cả các giảng viên tại Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh. Sự tận tâm trong giảng dạy và nỗ lực không ngừng vì sự phát triển của học viên từ quý thầy cô đã truyền cảm hứng và dẫn dắt tôi trong suốt quá trình học tập. Kiến thức và tinh thần nhiệt huyết của quý thầy cô luôn là nguồn động lực to lớn đối với tôi trong hành trình học thuật này. Tôi đặc biệt gửi lời cảm ơn chân thành đến Tiến sĩ Nguyễn Duy Linh vì sự hướng dẫn tận tình và đồng hành liên tục trong suốt quá trình nghiên cứu. Những góp ý chuyên môn từ thầy đã giúp tôi suy nghĩ sâu sắc hơn, giữ đúng hướng đi và vượt qua những giai đoạn khó khăn trong quá trình thực hiện luận văn. Mặc dù tôi đã nỗ lực hoàn thành tốt nhất có thể trong thời gian sáu tháng, tôi hiểu rằng luận văn không thể tránh khỏi những hạn chế nhất định. Tôi luôn sẵn sàng tiếp nhận mọi ý kiến đóng góp và nhận xét vì tôi tin rằng đó là cơ hội để tiếp tục học hỏi và hoàn thiện bản thân trong lĩnh vực này.
Trang 6
iii TIÊU ĐỀ: ÁP DỤNG PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH BAYES ĐỂ ĐÁNH GIÁ CÁC YẾU TỐ MÔI TRƯỜNG, XÃ HỘI VÀ QUẢN TRỊ ĐỐI VỚI DÒNG VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI TẠI CÁC QUỐC GIA THUỘC TỔ CHỨC HỢP TÁC VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ: VAI TRÒ THÚC ĐẨY CỦA MỨC ĐỘ MỞ CỬA THƯƠNG MẠI TÓM TẮT Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút FDI ngày càng gay gắt, các yếu tố phi kinh tế như Môi trường, Xã hội và Quản trị ngày càng được chú trọng trong nghiên cứu và hoạch định chính sách. Luận văn này phân tích tác động của ESG đến FDI tại 38 quốc gia thuộc OECD và xem xét vai trò điều tiết của mức độ mở cửa thương mại. Dữ liệu được khai thác từ WDI giai đoạn 2002-2023, nghiên cứu sử dụng PCA để xây dựng chỉ số ESG tổng hợp và áp dụng phương pháp Bayes nhằm ước lượng mối quan hệ giữa ESG và FDI. Kết quả cho thấy ESG tác động âm đến FDI, trong khi tỷ trọng nguồn thu từ tài nguyên khoáng sản cũng có dấu âm, phản ánh rủi ro “lời nguyền tài nguyên”. Trái lại, lạm phát, thuế quan và đa dạng sinh học có tác động dương đến FDI. Mức độ mở cửa thương mại thúc đẩy dòng vốn đầu tư nhưng biến tương tác giữa ESG và mức độ mở cửa thương mại lại cho kết quả âm cho thấy hội nhập thương mại sâu rộng có thể làm giảm vai trò tích cực tiềm năng của ESG trong thu hút FDI. Những phát hiện này làm phong phú thêm tài liệu thực nghiệm về ESG và FDI đồng thời đưa ra các hàm ý chính sách cho các nền kinh tế OECD: Việc nâng cao các tiêu chuẩn ESG, cải thiện quản trị tài nguyên và cân bằng các chiến lược thương mại đều là những yếu tố thiết yếu để thúc đẩy phát triển bền vững song song với việc nâng cao sức hấp dẫn đầu tư. Từ khóa: phân tích Bayes, ESG, FDI, OECD, mức độ mở cửa thương mại.
Trang 7
iv DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TỪ VIẾT TẮT Ý NGHĨA ESG Môi trường, Xã hội và Quản trị FDI Đầu tư trực tiếp nước ngoài GRI Sáng kiến báo cáo toàn cầu MCMC Phương pháp Monte Carlo dựa trên Chuỗi Markov MNEs Doanh nghiệp đa quốc gia OECD Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế PCA Phân tích thành phần chính UNCTAD Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển WDI Hệ thống Chỉ số Phát triển Thế giới WTO Tổ chức Thương mại Thế giới
Trang 8
v MỤC LỤC DANH MỤC BẢNG BIỂU......................................................................................viii DANH MỤC HÌNH ẢNH..........................................................................................ix CHƯƠNG 1. PHẦN MỞ ĐẦU.......................................................................................1 1.1. Bối cảnh nghiên cứu ............................................................................................. 1 1.2. Lý do chọn đề tài...................................................................................................4 1.3. Mục tiêu nghiên cứu ............................................................................................. 6 1.3.1. Mục tiêu tổng quát..........................................................................................6 1.3.2. Mục tiêu cụ thể...............................................................................................6 1.4. Câu hỏi nghiên cứu...............................................................................................6 1.5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.........................................................................7 1.5.1. Đối tượng nghiên cứu.....................................................................................7 1.5.2. Phạm vi nghiên cứu........................................................................................7 1.6. Phương pháp nghiên cứu ...................................................................................... 9 1.7. Nội dung nghiên cứu...........................................................................................10 1.8. Đóng góp của nghiên cứu...................................................................................10 1.8.1. Đóng góp về mặt khoa học...........................................................................10 1.8.2. Đóng góp về mặt thực tiễn ........................................................................... 11 1.9. Cấu trúc luận văn................................................................................................11 TÓM TẮT CHƯƠNG 1.............................................................................................12 CHƯƠNG 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ THỰC NGHIỆM..........................................13 2.1. Đầu tư trực tiếp nước ngoài................................................................................13 2.1.1. Định nghĩa....................................................................................................13 2.1.2. Nguồn gốc và bản chất.................................................................................14 2.1.3. Các đặc trưng................................................................................................15 2.1.4. Các hình thức................................................................................................15
Trang 9
vi 2.1.5. Các vai trò.....................................................................................................19 2.2. Các lý thuyết nền tảng.........................................................................................21 2.2.1. Lý thuyết thương mại quốc tế.......................................................................21 2.2.2. Lý thuyết hỗn hợp.........................................................................................22 2.2.3. Lý thuyết Con đường Phát triển Đầu tư ....................................................... 22 2.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến FDI.........................................................................24 2.3.1. Môi trường, Xã hội và Quản trị....................................................................24 2.3.2. Nguồn thu từ tài nguyên khoáng sản............................................................24 2.3.3. Thuế quan.....................................................................................................25 2.3.4. Đa dạng sinh học..........................................................................................26 2.3.5. Lạm phát.......................................................................................................26 2.3.6. Mức độ mở cửa thương mại.........................................................................27 2.4. Tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm trước đây.............................................27 2.5. Khoảng trống nghiên cứu....................................................................................32 TÓM TẮT CHƯƠNG 2.............................................................................................33 CHƯƠNG 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .......................................................... 34 3.1. Quy trình nghiên cứu..........................................................................................34 3.2. Các mô hình và giả thuyết nghiên cứu................................................................39 3.2.1. Các mô hình nghiên cứu...............................................................................39 3.2.2. Các giả thuyết nghiên cứu............................................................................41 3.3. Dữ liệu nghiên cứu..............................................................................................43 TÓM TẮT CHƯƠNG 3.............................................................................................48 CHƯƠNG 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN......................................49 4.1. Thống kê mô tả của dữ liệu nghiên cứu..............................................................49 4.2. Kiểm tra tự tương quan.......................................................................................50
Trang 10
vii 4.3. Các mô hình hồi quy tiên nghiệm.......................................................................52 4.3.1. Tiêu chí thông tin Bayes...............................................................................52 4.3.2. Kiểm định mô hình Bayes............................................................................54 4.3.3. Ước lượng tham số bằng phương pháp Monte Carlo theo chuỗi Markov....56 4.3.4. Kích thước mẫu hiệu quả..............................................................................61 4.4. Thảo luận về mặt kỹ thuật...................................................................................63 4.5. Thảo luận về mặt kinh tế.....................................................................................68 TÓM TẮT CHƯƠNG 4.............................................................................................70 CHƯƠNG 5. KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH .............................................. 71 5.1. Kết luận...............................................................................................................71 5.2. Hàm ý chính sách................................................................................................72 5.2.1. Đối với các quốc gia phát triển.....................................................................72 5.2.2. Đối với các quốc gia đang phát triển............................................................73 5.3. Hạn chế và hướng nghiên cứu trong tương lai....................................................75 5.3.1. Hạn chế.........................................................................................................75 5.3.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai...............................................................76 TÓM TẮT CHƯƠNG 5.............................................................................................77 TÀI LIỆU THAM KHẢO............................................................................................i TÀI LIỆU THAM KHẢO TẠI NƯỚC NGOÀI..........................................................i TÀI LIỆU THAM KHẢO TẠI VIỆT NAM.............................................................xii CÁC WEBSITE........................................................................................................xiii PHỤ LỤC ................................................................................................................. xiv
Trang 11
viii DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2.1. Tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm trước đây..................................31 Bảng 3.1. Giải thích các biến...................................................................................43 Bảng 3.2. Mô phỏng thông tin tiên nghiệm ............................................................. 49 Bảng 4.1. Thống kê mô tả của dữ liệu nghiên cứu...................................................52 Bảng 4.2. Kiểm tra tự tương quan............................................................................54 Bảng 4.3. Tiêu chí thông tin Bayes..........................................................................56 Bảng 4.4. Kiểm định mô hình Bayes.......................................................................58 Bảng 4.5. Các mô hình hồi quy tiên nghiệm............................................................60 Bảng 4.6. Kích thước mẫu hiệu quả.........................................................................64 Bảng 4.7. Khoảng tin cậy theo Bayes......................................................................66 Bảng 4.8. Kết quả ước lượng của Mô hình 1 và Mô hình 2 sau khi điều chỉnh ...... 67
Trang 12
ix DANH MỤC HÌNH ẢNH Hình 1.1. FDI trên thế giới.........................................................................................1 Hình 1.2. Giá trị và tốc độ tăng trưởng của FDI phân theo nhóm thu nhập và khu vực ....................................................................................................................................2 Hình 1.3. Các dự án đầu tư mới, tài trợ dự án quốc tế, các hoạt động M&A xuyên biên giới và FDI.........................................................................................................3 Hình 1.4. FDI ở một số khu vực được chọn, quý I/2018 – quý II/2023 (tỷ USD).....8 Hình 3.1. Quy trình nghiên cứu ............................................................................... 38 Hình 3.2. Các giả thuyết nghiên cứu........................................................................46 Hình 4.1. Đồ thị Bayes (Mô hình 1) - Sau khi điều chỉnh.......................................62 Hình 4.2. Đồ thị Bayes (Mô hình 2) - Sau khi điều chỉnh.......................................63
Trang 13
1 CHƯƠNG 1. PHẦN MỞ ĐẦU 1.1. Bối cảnh nghiên cứu Trong nền kinh tế toàn cầu hóa hiện nay, các quốc gia muốn phát triển không chỉ dựa vào nguồn lực nội tại mà còn cần tham gia vào thị trường quốc tế. Quá trình hội nhập này giúp họ tối ưu hóa việc kết hợp giữa nguồn lực trong nước và bên ngoài nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Việc thu hút FDI đã trở thành một chiến lược phổ biến của nhiều quốc gia trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Những lợi ích mà FDI mang lại cho sự phát triển kinh tế - xã hội của một quốc gia, đặc biệt là đối với các nước đang phát triển là rất đáng kể và các nỗ lực thu hút nguồn vốn này đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, khi nền kinh tế có những chuyển biến mạnh mẽ, nhu cầu ngày càng tăng về vốn đầu tư cũng có thể dẫn đến một số hệ quả tiêu cực (Latsamy, 2024). FDI trên thế giới 3.50 3.00 2.50 2.00 1.50 1.00 0.50 Tỷ lệ phần trăm so với GDP 0.00 2002200320042005200620072008200920102011201220132014201520162017201820192020202120222023 Năm Thế giới Hình 1.1. FDI trên thế giới (Nguồn: UNCTAD) Theo báo cáo của UNCTAD năm 2024, FDI trong năm 2023 đạt tổng cộng 1.33 nghìn tỷ USD, giảm 2% so với năm 2022. Con số tổng thể này bị ảnh hưởng bởi
Trang 14
2 những biến động đáng kể tại một số nền kinh tế trung chuyển ở châu Âu. Nếu loại trừ các quốc gia trung chuyển này, FDI toàn cầu thực tế đã giảm hơn 10%. Hình 1.2. Giá trị và tốc độ tăng trưởng của FDI phân theo nhóm thu nhập và khu vực (Nguồn: UNCTAD) FDI ở các nước có nền kinh tế đang phát triển vốn đã thể hiện sự ổn định trong những năm gần đây đã giảm 7% trong năm 2023. Ngược lại, dòng vốn chảy vào các nước có nền kinh tế phát triển (Các quốc gia thành viên OECD – ngoại trừ Chile, Colombia, Costa Rica, Mexico và Thổ Nhĩ Kỳ) khi không tính các quốc gia trung chuyển, đã giảm tới 15%. Sự sụt giảm này chủ yếu bắt nguồn từ việc tái cấu trúc tài chính của các tập đoàn, phần nào chịu ảnh hưởng từ các sáng kiến triển khai mức thuế tối thiểu toàn cầu nhằm vào MNEs lớn. Bên cạnh đó còn ghi nhận sự sụt giảm đáng kể trong giá trị các thương vụ mua bán và sáp nhập xuyên biên giới (M&A). Các thương vụ M&A vốn có ảnh hưởng lớn đến FDI tại các nước phát triển đã kết thúc năm 2023 với giá trị chỉ bằng hơn một nửa so với năm 2022. Tài trợ dự án quốc tế cũng gặp nhiều khó khăn với cả số lượng và giá trị các thương vụ đều giảm khoảng một phần tư. Nguyên nhân chính dẫn đến sự sụt giảm này bao gồm điều kiện tài chính bị thắt chặt, mức độ chắc chắn của nhà đầu tư suy giảm, sự biến động trên thị trường tài chính và việc tăng cường giám sát pháp lý đối với các hoạt động M&A.
Trang 15
3 Ở một góc nhìn tích cực, các thông báo liên quan đến dự án đầu tư mới đã có dấu hiệu nhích nhẹ cả về số lượng lẫn quy mô vốn. Động lực chính tạo nên sự tăng trưởng này đến từ sự gia tăng các công bố dự án trong lĩnh vực sản xuất, đánh dấu sự chấm dứt chuỗi suy giảm kéo dài suốt mười năm trong ngành. Tại các nước đang phát triển, số lượng dự án mới ghi nhận mức tăng 15%; trong khi đó, ở các quốc gia phát triển, con số này lại giảm 6%. Diễn biến trái ngược giữa dự án đầu tư mới và các thương vụ tài trợ dự án quốc tế phản ánh rõ nét sự khác biệt trong mục đích đầu tư mới hướng đến hoạt động sản xuất và công nghiệp toàn cầu, còn tài trợ dự án lại gắn liền với lĩnh vực hạ tầng. Hình 1.3. Các dự án đầu tư mới, tài trợ dự án quốc tế, các hoạt động M&A xuyên biên giới và FDI (Nguồn: UNCTAD)
Trang 16
4 1.2. Lý do chọn đề tài Nguyễn Thu Hiền và cộng sự (2024) cho rằng FDI đóng vai trò như một động lực thiết yếu trong việc thực hiện Chương trình nghị sự 2030 vì sự phát triển bền vững, góp phần quan trọng vào việc đạt được 17 Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs). FDI không chỉ thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế mà còn hỗ trợ các nỗ lực hướng đến phát triển bền vững, từ đó có thể tạo nên một nền tảng vững chắc cho tương lai công bằng và thích ứng hơn. Tuy nhiên, để hiện thực hóa trọn vẹn tiềm năng này, các quốc gia cần xây dựng những chính sách hợp lý và tạo điều kiện thuận lợi nhằm gia tăng cả quy mô lẫn hiệu quả phát triển của dòng vốn đầu tư. Việc khai thác toàn diện khả năng chuyển hóa của FDI đòi hỏi mỗi quốc gia phải có chiến lược lựa chọn và ưu tiên các lĩnh vực đầu tư phù hợp với mục tiêu phát triển bền vững. Bên cạnh đó, việc thiết lập hệ thống pháp lý và khung quản lý chặt chẽ, đồng bộ từ cấp quốc gia đến quốc tế, là yếu tố then chốt để đảm bảo lợi ích từ đầu tư được phân bổ một cách công bằng trong nền kinh tế địa phương. Thông qua những nỗ lực này, các quốc gia có thể thúc đẩy một giai đoạn phát triển mới, nơi tăng trưởng kinh tế đi đôi với nâng cao đời sống người dân và bảo vệ môi trường cho các thế hệ sau. Năm 2022, Hội đồng OECD đã thông qua Khuyến nghị về FDI vì phát triển bền vững (OECD, 2024). Văn bản này được xây dựng dựa trên Bộ khung chính sách đầu tư (PFI) và Bộ công cụ chính sách về chất lượng FDI của OECD, đồng thời bổ sung cho Khuyến nghị về vai trò của chính phủ trong thúc đẩy thực hành kinh doanh có trách nhiệm (RBC) cũng được thông qua cùng năm. Đây là công cụ đa phương đầu tiên được thiết kế nhằm tối ưu hóa đóng góp của FDI cho phát triển bền vững, thông qua việc xác lập năm nguyên tắc chính sách cốt lõi trong việc thu hút dòng vốn đầu tư bền vững. Các nguyên tắc này bao gồm: đảm bảo tính nhất quán trong chính sách bằng cách đưa ra định hướng chiến lược rõ ràng và triển khai hiệu quả, củng cố hệ thống chính sách trong nước để gia tăng tác động tích cực từ FDI, ưu tiên các hình thức hỗ trợ tài chính và kỹ thuật để thúc đẩy đầu tư bền vững. Ngoài ra, khuyến nghị còn nhấn mạnh đến việc cải thiện dịch vụ thông tin và hỗ trợ đầu tư, nhằm giảm rào cản hành chính và mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường. Cuối cùng, hợp tác phát triển
Hiển thị 16 trang đầu. Tải tài liệu để xem đầy đủ.
Bình luận (0)
Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên!