Trang 2
Lời giới thiệu Để đáp ứng nhu cầu về tài liệu giảng dạy và học tập cho sinh viên ngành Tài chính - Ngân hàng trình độ cao đẳng; đặc biệt là yêu cầu đảm bảo và nâng cao chất lượng đào tạo; Trường Cao đẳng Thương mại chủ trương tổ chức biên soạn giáo trình, học phần đang được triển khai giảng dạy. Thực hiện chủ trương trên, Khoa Tài chính ngân hàng đã phân công giảng viên Ths.Bùi Thị Lệ biên soạn giáo trình Tài chính quốc tế để dùng chung cho sinh viên ngành Tài chính - Ngân hàng trình độ cao đẳng, giúp cho việc giảng dạy của giảng viên và việc học tập của sinh viên được thuận lợi. Giáo trình Tài chính quốc tế được biên soạn dựa theo đề cương chi tiết học phần Tài chính quốc tế (hệ tín chỉ) đã được ban hành và có tham khảo các tài liệu, giáo trình của một số nguồn, tác giả trong nước biên soạn phục vụ giảng dạy ở một số trường như: Học viện Ngân hàng, Học viện Tài chính, trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh. Nội dung của giáo trình bao gồm 5 chương, Cụ thể: Chương 1, 2, 4. do Ths. Bùi Thị Lệ biên soạn; Chương 3. do Ths. Bùi Thị Lệ và CN. Nguyễn Thị Ngọc Diễm biên soạn; Chương 5. do CN. Trần Thị Thục Quyên biên soạn. Để giáo trình này đến tay người đọc, tác giả ghi nhận và cảm ơn s ự giúp đỡ, tham gia góp ý, biên tập, sửa chữa của Hội đồng khoa học cấp khoa và Hội đồng khoa học nhà trường. Trong quá trình biên soạn, tác giả đã có chú ý cập nhật khá đầy đủ các số liệu, các thông tin thực tế (đến ngày 15/06/2012), các giáo trình có liên quan và đưa vào một số bài đọc thêm, ví dụ minh họa được biên soạn từ các tài liệu, báo chí và từ kinh nghiệm giảng dạy nhằm giúp sinh viên dễ dàng tiếp thu, liên hệ với các học phần khác. Mặc dù đã rất cố gắng, tác giả nghĩ rằng Giáo trình Tài chính quốc tế này có thể còn hạn chế và sai sót nhất định. Tác giả chân thành mong đợi nhận được sự phê bình, góp ý của bạn đọc để lần tái bản bản sau được hoàn thiện hơn. Các ý kiến tham gia xin được gửi về địa chỉ email: buithile_cdtm@yahoo.com.vn Trân trọng cảm ơn! Nhóm tác giả ThiNganHang.com
Trang 3
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ADB The Asian Development Bank CGVL Chuyển giao vãng lai CNH – HĐH Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa FDI Foreign Direct Investment FOB Free On Board IMF The International Monetary Fund KH Khách hàng KT – XH Kinh tế xã hội MNC Multinational corporation MNE Multinational enterprises NCD Negotiable Certificates of Deposit- NH Ngân hàng NHHG Ngân hàng hỏi giá NHTM Ngân hàng thương mại NHTW Ngân hàng trung ương NHYG Ngân hàng yết giá NKDV Nhập khẩu dịch vụ NKHH Nhập khẩu hàng hóa NSNN Ngân sách nhà nước NVL Nguyên vật liệu ODA Hỗ trợ phát triển chình thức OPEC Organization of Petroleum Exporting Countries OTC Over The Counter TBCN Tư bản chủ nghĩa TCQT Tài chình quốc tế TN Thu nhập TSC Tài sản có TSN Tài sản nợ WB The World Bank XHCN Xã hội chủ nghĩa XNK Xuất nhập khẩu ThiNganHang.com 1
Trang 4
CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ TÀI CHÍNH QUỐC TẾ Mục tiêu Chương này trính bày những vấn đề cơ bản về: - Sự hính thành và phát triển của tài chình quốc tế; - Khái niệm và đặc điểm của tài chình quốc tế; - Vai trò và nội dung của tài chình quốc tế. Nội dung I. Sự hình thành và phát triển của tài chính quốc tế 1. Cơ sở hình thành quan hệ tài chính quốc tế Tài chình quốc tế là hoạt động tài chình diễn ra trên bính diện quốc tế, giữa các quốc gia với nhau. Thực chất tài chình quốc tế là sự vận động tiền tệ giữa các quốc gia gắn liền với các quan hệ hợp tác quốc tế về kinh tế, chình trị, văn hóa, xã hội, ngoại giao và quân sự của các quốc gia. Hoạt động tài chình quốc tế là một bộ phận cấu thành của toàn bộ hoạt động tài chình của quốc gia nhằm thực hiện các mục tiêu kinh tế và các chình sách của quốc gia trong quan hệ với cộng đồng quốc tế. Quan hệ tài chình quốc tế xuất hiện dựa trên hai cơ sở: - Quan hệ quốc tế giữa các quốc gia về kinh tế, văn hóa, xã hội, chình trị, quân sự, ngoại giao… - Cùng với sự xuất hiện của tiền tệ như một vật trao đổi trung gian, tiền tệ dần dần đã có đầy đủ các chức năng trong trao đổi, thanh toán, dự trữ và chức năng tiền tệ thế giới. Chình chức năng trao đổi, thanh toán quốc tế của tiền là cơ sở cho việc hính thành và thực hiện các quan hệ tài chình quốc tế. Quá trính hợp tác quốc tế được thực hiện trên cơ sở phân công lao động quốc tế. Việc tham gia vào phân công lao động quốc tế của mỗi quốc gia bắt nguồn từ yêu cầu phát triển kinh tế của mỗi quốc gia nhằm giải quyết các nhu cầu của thị trường tiêu thụ, khoa học kỹ thuật, nguyên vật liệu… Thông qua hợp tác quốc tế mỗi quốc gia có thể kết hợp các yếu tố trong nước với các yếu tố quốc tế, từ đó có thể khai thác có hiệu quả các nguồn lực trong nước và nguồn lực ngoài nước. Trong các hoạt động kinh tế thí thương mại quốc tế giữ một vai trò hết sức quan trọng. Thông qua thương mại quốc tế, các luồng hàng hoá, dịch vụ được di chuyển từ quốc gia này sang quốc gia khác và kéo theo đó là sự di chuyển ngược chiều các luồng tiền giữa các quốc gia. Sự di chuyển các luồng tiền giữa các quốc gia là nét đặc trưng của sự vận động các nguồn tài chình trong hoạt động tài chình quốc tế và là biểu hiện của quan hệ tài chình quốc tế. ThiNganHang.com 2
Trang 5
Sự phát triển của hoạt động kinh tế quốc tế kéo theo sự nảy sinh và phát triển của các quan hệ tài chình quốc tế tuỳ thuộc vào các yếu tố kinh tế và lợi ìch của các bên tham gia, và chịu sự chi phối của các quy luật cung cầu, giá trị, cạnh tranh... Bên cạnh đó còn chịu ảnh hưởng của yếu tố chình trị, thái độ của các nhà nước trong quan hệ quốc tế và thể hiện qua các chình sách thuế xuất nhập khẩu, chình sách tìn dụng quốc tế, chình sách đầu tư quốc tế… Tuỳ theo các tình chất và đặc điểm của các hoạt động kinh tế quốc tế mà yếu tố chình trị có tác động ở những mức độ khác nhau. Có các hoạt động có quan hệ chặt chẽ với chình trị, như cấp tìn dụng, viện trợ phát triển ở cấp chình phủ… Có các hoạt động ìt có mối quan hệ với yếu tố chình trị như: thương mại quốc tế, đầu tư quốc tế trực tiếp, gián tiếp…, ví tham gia chủ yếu các hoạt động này là các tư nhân, các nhà kinh doanh nên chủ yếu bị tác động bởi yếu tố kinh tế. Như vậy, sự nảy sinh và phát triển của các quan hệ tài chình quốc tế bắt nguồn từ sự nảy sinh và phát triển của các quan hệ kinh tế và chình trị giữa các quốc gia trong cộng đồng quốc tế với nhau. Hay các quan hệ kinh tế - chình trị diễn ra trên phạm vi quốc tế là cơ sở khách quan cho sự hính thành và phát triển của tài chình quốc tế. Mặt khác, hoạt động tài chình quốc tế biểu hiện ra thành các hoạt động thu chi bằng tiền ở các chủ thể kinh tế - xã hội. Trong phạm vi một quốc gia, đồng tiền trong nước được sử dụng làm phương tiện thanh toán chình thức cho mọi giao dịch đã giúp thực hiện các hoạt động thu chi bằng tiền để xử lý các quan hệ tài chình gắn liền với các hoạt động kinh tế - xã hội của các chủ thể. Các quốc gia có đồng tiền riêng khác nhau với sức mua không giống nhau. Từ đó nảy sinh việc thanh toán cho các hoạt động và giao dịch giữa các chủ thể ở các quốc gia khác nhau. Trong quá trính phát triển của xã hội loài người kể từ khi xuất hiện tiền tệ và đòi hỏi của việc thanh toán quốc tế đã xuất hiện nhiều phương thức khác nhau trong việc xử lý mối quan hệ giữa các đồng tiền quốc gia và xác định phương tiện dùng trong thanh toán quốc tế. Để thực hiện các hoạt động thu chi bằng tiền giữa các quốc gia đòi hỏi cần phải lựa chọn được phương tiện dùng trong thanh toán quốc tế làm cơ sở cho việc xác định tỷ giá hối đoái giữa các đồng tiền quốc gia để thực hiện cho việc thanh toán các giao dịch quốc tế. Như vậy, tiền tệ đã thực hiện chức năng tiền tệ thế giới. Trong hai cơ sở đã kể trên, thí yếu tố các quan hệ quốc tế giữa các quốc gia về kinh tế, chình trị, văn hóa, xã hội, quân sự, ngoại giao có vị trì như là điều kiện cần tạo cơ sở cho sự hính thành và phát triển của tài chình quốc tế; yếu tố tiền tệ có chức năng tiền tệ thế giới có vị trì như là điều kiện đủ để các quan hệ tài chình quốc tế vận hành thông suốt. 2. Khái quát quá trình phát triển tài chính quốc tế Trong lịch sử phát triển của xã hội loài người, các quan hệ tài chình quốc tế đã ra đời và phát triển từ hính thức đơn giản đến những hính thức phức tạp, đa dạng gắn liền với những điều kiện khách quan của sự phát triển xã hội của quốc gia và của đời sống quốc tế trên cả khìa cạnh kinh tế và chình trị. Tài chình quốc tế xuất hiện đầu tiên là gắn với thương mại quốc tế giữa các quốc gia, do yêu cầu của thương mại mà đã làm xuất hiện tiền tệ quốc tế. Dùng tiền vàng làm trung gian trao đổi thanh toán. Những hính thức sơ khai ban đầu của tài chình quốc tế là việc trao đổi hàng hoá giữa các quốc gia, cống nộp vàng bạc, châu báu giữa nước này cho nước khác đã xuất hiện từ thời chiếm hữu nô lệ gắn liền với nhà nước chủ nô. Cùng với sự phát triển của các quan hệ kinh tế quốc tế, thuế xuất khẩu, nhập ThiNganHang.com 3
Trang 6
khẩu đã ra đời để điều chỉnh các quan hệ buôn bán giữa các quốc gia và tìn dụng quốc tế đã xuất hiện do có các quan hệ vay nợ giữa các nước. Vào cuối thời kỳ phong kiến, tìn dụng quốc tế đã có bước phát triển mạnh mẽ và đã trở thành một trong những đòn bẩy mạnh mẽ nhất của tìch lũy nguyên thủy tư bản. Với sự xuất hiện của Chủ nghĩa tư bản, những hính thức cổ truyền của quan hệ tài chình quốc tế như thuế xuất nhập khẩu, tìn dụng quốc tế vẫn tiếp tục tồn tại và ngày càng phát triển đa dạng thìch ứng với những bước phát triển mới của các quan hệ kinh tế quốc tế và thái độ chình trị của các Nhà nước. Với sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế hàng hóa – tiền tệ, kinh tế thị trường, những diễn biến phức tạp của cục diện chình trị thế giới, cũng như cách tiếp cận của Chình phủ các nước trong quan hệ quốc tế, bên cạnh những hính thức cổ truyền, đã xuất hiện những hính thức mới của quan hệ tài chình quốc tế như đầu tư quốc tế trực tiếp và đầu tư quốc tế gián tiếp với các loại hính hoạt động đa dạng, viện trợ quốc tế không hoàn lại, hợp tác quốc tế về tài chình – tiền tệ thông qua việc thiết lập các tổ chức kinh tế khu vực và quốc tế… Thế kỷ XX với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ tin học đã làm cho các quốc gia không chỉ mạnh về thương mại hàng hóa mà còn phát triển mạnh về thương mại dịch vụ. Với xu thế toàn cầu hóa, hoạt động của các công ty đa quốc gia làm cho các quan hệ tài chình quốc tế càng phát triển. Ví vậy tất yếu hính thành các thị trường tài chình quốc tế và nhu cầu có đồng tiền quốc tế. Trong lịch sử tồn tại và phát triển của mính, Việt Nam đã có các quan hệ kinh tế - tài chình quốc tế với một số quốc gia trong khu vực và thế giới như: Lào, Trung Quốc, Nhật Bản, Campuchia, Malaysia, Indonesia, Pháp, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha… Tuy nhiên, những mối quan hệ đó không mang tình thường xuyên, tìch cực và chủ động. Sau khi miền Bắc hoàn toàn giải phóng (1955), Việt Nam đã có những quan hệ kinh tế tài chình với các nước xã hội chủ nghĩa (XHCN) và các tổ chức kinh tế XHCN (như hội đồng tương trợ kinh tế, Ngân hàng hợp tác kinh tế quốc tế, Ngân hàng đầu tư quốc tế…). Trong bước phát triển mới của các quan hệ kinh tế - chình trị quốc tế những năm cuối thế kỷ XX, Việt Nam đã chủ động mở rộng quan hệ hợp tác kinh tế với tất cả các quốc gia TBCN, dân tộc chủ nghĩa, các tổ chức quốc tế trong và ngoài Liên hợp quốc, các tổ chức phi chình phủ…, đặc biệt là với các nước trong khu vực Đông Nam Á. Chình việc mở rộng và đa dạng hóa các quan hệ kinh tế quốc tế theo xu hướng hội nhập, khu vực hóa, toàn cầu hóa đã làm cho các quan hệ tài chình quốc tế của Việt Nam phát triển đa dạng, phong phú và phức tạp hơn. Từ chỗ các quan hệ tài chình quốc tế chủ yếu là nhận viện trợ không hoàn lại, vay vốn quốc tế với lãi suất ưu đãi… chuyển dần sang các quan hệ tài chình quốc tế độc lập, bính đẳng, nảy sinh trong các lĩnh vực hợp tác sản xuất - kinh doanh, thương mại, đầu tư… mà Việt Nam là một bên tham gia; từ chỗ chủ yếu là quan hệ với các nước XHCN tới chỗ quan hệ với tất cả các quốc gia trên thế giới, trên cơ sở quan điểm đối tác kinh tế cùng có lợi. Việc mở rộng các quan hệ tài chình quốc tế phải phù hợp với điều kiện cụ thể và đảm bảo thực hiện thực hiện các nguyên tắc của Nhà nước Việt Nam để có thể vừa phù hợp với thông lệ quốc tế, vừa củng cố chế độ chình trị và giữ gín các giá trị truyền thống của quốc gia. Ví lẽ đó, trong quá trính thực hiện các quan hệ tài chình quốc tế cần quán triệt các nguyên tắc cơ bản là: Tự nguyện, bính đẳng, tôn trọng chủ quyền lãnh thổ của nhau và đôi bên cùng có lợi. Các nguyên tắc này không những chỉ cần quán triệt trong việc hoạch định chình sách hội nhập kinh tế - tài chình quốc tế, trong xây dựng chiến lược, sách lược, cơ sở pháp lý cho các hoạt động tài chình quốc tế, mà còn rất cần được quán ThiNganHang.com 4
Trang 7
triệt trong từng hoạt động tài chình quốc tế cụ thể, nhằm đảm bảo các lợi ìch kinh tế - chình trị và chủ quyền quốc gia. II. Khái niệm và đặc điểm của tài chính quốc tế 1. Khái niệm Tài chình quốc tế có thể được hiểu theo những quan niệm khác nhau như sau: - Đứng trên góc độ của từng quốc gia Hoạt động tài chình gồm có: Hoạt động tài chình đối nội (nội địa), hoạt động tài chình đối ngoại và hoạt động tài chình thuần túy giữa các quốc gia. Hoạt động tài chình thuần túy giữa các quốc gia (hay còn gọi là hoạt động tài chình quốc tế thuần túy) lại bao gồm hoạt động tài chình của các công ty đa quốc gia và hoạt động tài chình của các tổ chức quốc tế. Theo cách nhín nhận này, thí hoạt động tài chình quốc tế được quan niệm bao gồm hoạt động tài chình đối ngoại và hoạt động tài chình quốc tế thuần túy. Quan niệm này thường được sử dụng ở các quốc gia đang phát triển, mức độ hội nhập còn hạn chế. - Đứng trên góc độ toàn cầu Hoạt động tài chình quốc tế được quan niệm chỉ bao gồm các hoạt động tài chình quốc tế thuần túy, bởi ví hoạt động tài chình của mỗi quốc gia đã bao gồm hoạt động tài chình đối nội và hoạt động tài chình đối ngoại; chỉ những hoạt động tài chình chung trên phạm vi toàn cầu mới là tài chình quốc tế. Quan niệm này thường được sử dụng ở các quốc gia phát triển, mức độ mở cửa hội nhập cao. Trong chương trính nghiên cứu học phần này, quan niệm tài chình quốc tế được đề cập theo cách nhín thứ nhất. Theo quan niệm này, có thể hiểu một cách đơn giản tài chình quốc tế là thuật ngữ dùng để chỉ các hoạt động tài chình phát sinh trên bính diện quốc tế. Chủ thể thực hiện các tài chình quốc tế có thể là công dân của các quốc gia, các tổ chức kinh tế - xã hội, Chình phủ của các quốc gia và cũng có thể là các tổ chức quốc tế. Như vậy, tài chình quốc tế là một lĩnh vực hoạt động rất phức tạp, với các hính thức, các chủ thể rất đa dạng, diễn ra trên một phạm vi rất rộng, liên quan đến nhiều quốc gia khác nhau trong từng khu vực và trên toàn thế giới. Tuy nhiên trên bính diện quốc tế, đó là sự di chuyển các luồng tiền giữa các quốc gia; còn trên bề mặt đời sống xã hội của mỗi quốc gia thí những hính thức bất kỳ của quan hệ tài chình quốc tế đều biểu hiện thành các hoạt động thu - chi bằng tiền, các hoạt động tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ ở mỗi chủ thể lại chình là hệ quả tất yếu của các quan hệ quốc tế trên các lĩnh vực khác nhau giữa các chủ thể đó với các chủ thể khác bên ngoài quốc gia. Do đó có thể rút ra khái niệm đầy đủ về tài chình quốc tế như sau: Tài chính quốc tế là hoạt động tài chính diễn ra trên bình diện quốc tế. Đó là sự di chuyển các luồng tiền giữa các quốc gia gắn liền với các quan hệ quốc tế về kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội, quân sự, ngoại giao… giữa các chủ thể của các quốc gia và các tổ chức quốc tế thông qua việc tạo lập, sử dụng các quỹ tiền tệ ở mỗi chủ thể nhằm đáp ứng nhu cầu khác nhau của các chủ thể đó trong các quan hệ quốc tế.1 1 PGS. TS. Đinh Trọng Thịnh, Tài chình quốc tế, trang 12, NXB Tài chình, 2006 ThiNganHang.com 5
Trang 8
2. Đặc điểm 2.1. Phạm vi và môi trƣờng hoạt động của các nguồn tài chính trong lĩnh vực tài chính quốc tế Diễn ra trên phạm vi rộng lớn, giữa các quốc gia, có rất nhiều chủ thể tham gia, nhiều đồng tiền của các quốc gia khác nhau, bị chi phối trực tiếp bởi các nhân tố như: - Rủi ro hối đoái Hầu hết các nước trên thế giới đều có đồng tiền của riêng mính với giá trị khác nhau. Điều đó đòi hỏi để thanh toán trong các giao dịch quốc tế phải xác định tỷ lệ so sánh giữa hai đồng tiền của hai quốc gia khác nhau. Giá cả của một đồng tiền được biểu hiện bằng một đồng tiền khác gọi là tỷ giá hối đoái. Tỷ giá hối đoái chịu sự tác động của nhiều nhân tố khác nhau như mức độ lạm phát của các đồng tiền của các quốc gia, quan hệ cung - cầu tiền tệ trên thị trường… Khi tỷ giá thay đổi thí lợi ìch của các chủ thể tham gia các quan hệ tài chình quốc tế cũng bị ảnh hưởng, đặc biệt là trong lĩnh vực ngoại thương, đầu tư, tìn dụng, thanh toán, cán cân thanh toán quốc tế… Vì dụ: Đối với một quốc gia, khi tỷ giá hối đoái tăng cao (đồng nội tệ giảm giá) có tác dụng khuyến khìch xuất khẩu, hạn chế nhập khẩu; ngược lại, khi tỷ giá hối đoái giảm (đồng nội tệ tăng giá) lại có tác dụng khuyến khìch nhập khẩu nhưng lại hạn chế xuất khẩu. Như vậy, trong hoạt động ngoại thương sự biến động của tỷ giá có ảnh hưởng trực tiếp làm tăng hoặc làm giảm giá cả, doanh số và lợi nhuận của các nhà kinh doanh xuất nhập khẩu; đồng thời tỷ giá biến động làm cho hàng hoá của nhà kinh doanh thực sự trở nên đắt hơn hay rẻ đi đối với người mua. Trong lĩnh vực tài chình quốc tế, các vấn đề về cơ chế xác lập tỷ giá giữa các đồng tiền, những nhân tố ảnh hưởng đến tỷ giá và sự tác động trở lại của tỷ giá đến cán cân thương mại, cán cân thanh toán quốc tế, đến tính hính tài chình của các tổ chức ngoại thương, các nhà đầu tư, các ngân hàng… là những vấn đề rất được quan tâm nghiên cứu. - Rủi ro chình trị Rủi ro này rất đa dạng, bao gồm những sự thay đổi ngoài dự kiến các qui định về thuế nhập khẩu, hạn ngạch, về chế độ quản lý ngoại hối hoặc là một chình sách trưng thu hay tịch biên các tài sản trong nước do người nước ngoài nắm giữ… Loại rủi ro này bắt nguồn từ những biến động về chình trị - xã hội của các quốc gia như: sự thay đổi về thể chế, những cuộc cải cách…, từ đó Chình phủ các nước có thể thay đổi các chình sách quản lý kinh tế của các quốc gia mính; hoặc chiến tranh, xung đột sắc tộc… và các chủ thể nước ngoài phải gánh chịu rủi ro bất khả kháng. 2.2. Sự chi phối của các yếu tố chính trị trong lĩnh vực tài chính quốc tế Trong phạm vi một quốc gia, tài chình quốc tế là một bộ phận trong tổng thể các hoạt động tài chình của quốc gia. Do đó, các hoạt động tài chình quốc tế phải gắn liền và nhằm thực hiện các mục tiêu kinh tế - chình trị - xã hội của quốc gia. Trên bính diện quốc tế, hoạt động tài chình quốc tế của các chủ thể của một quốc gia được tiến hành trong quan hệ với các chủ thể của các quốc gia khác hoặc các tổ chức quốc tế; do đó, nó cũng chịu sự ràng buộc bởi chình sách của các quốc gia khác, bởi các thông lệ mang tình quốc tế hoặc qui định của các tổ chức quốc tế mà chủ thể đó có quan hệ. ThiNganHang.com 6
Trang 9
Do vậy, trong hoạt động tài chình quốc tế các chủ thể của một quốc gia không những cần nắm vững các chình sách kinh tế, pháp luật của quốc gia mính mà còn phải thông hiểu chình sách, pháp luật của các quốc gia và các tổ chức quốc tế mà mính có quan hệ. 2.3. Xu hƣớng phát triển của lĩnh vực tài chính quốc tế Nền kinh tế thế giới hiện nay đã mang tình toàn cầu hóa và thống nhất cao độ. Điều này đã trở thành nhân tố chủ yếu quyết định xu hướng phát triển của tài chình quốc tế. Sự ra đời và phát triển nhanh chóng của các công ty đa quốc gia vừa tạo ra nhu cầu, vừa là yếu tố quan trọng thúc đẩy các quan hệ tài chình quốc tế phát triển. Sự ra đời và phát triển nhanh chóng của thị trường vốn quốc tế đã tạo ra cơ hội cho các nhà đầu tư, các Chình phủ, các tổ chức tài chình quốc tế huy động vốn và đầu tư vốn dưới nhiều hính thức khác nhau, trên nhiều nước khác nhau, bằng nhiều đồng tiền khác nhau làm cho các quan hệ tài chình quốc tế vốn đã đa dạng, phức tạp càng đa dạng và phức tạp hơn. Sự hính thành và hoạt động với phạm vi và qui mô ngày càng mở rộng của các tổ chức kinh tế, tài chình - tìn dụng khu vực và quốc tế đã tạo cơ hội và điều kiện thuận lợi cho sự tăng cường hợp tác quốc tế về tài chình - tiền tệ của các nước thành viên. Xu hướng phát triển mạnh mẽ của tài chình quốc tế cả về chiều rộng và chiều sâu đó đòi hỏi các chủ thể tham gia vào quan hệ tài chình quốc tế phải quan tâm và am hiểu nhiều vấn đề mà tài chình nội địa ìt quan tâm như: Những hính thức đi vay và cho vay vốn trên thị trường vốn quốc tế; Tình toán cơ hội đầu tư và các biện pháp quản lý sử dụng vốn trong đầu tư quốc tế; Nghiên cứu các công cụ tài chình phái sinh để phòng ngừa, hạn chế các rủi ro hối đoái có hiệu quả; Nắm vững chức năng, cơ chế hoạt động của các tổ chức tài chình - tìn dụng quốc tế để có được lợi ìch cao nhất trong quan hệ với các tổ chức này… III. Vai trò và nội dung của tài chính quốc tế 1. Vai trò của tài chính quốc tế 1.1. Khai thác các nguồn lực ngoài nƣớc phục vụ cho sự phát triển kinh tế - xã hội trong nƣớc Thông qua các hoạt động tài chình quốc tế, các nguồn tài chình, công nghệ, kỹ thuật, lao động… được phân phối lại trên phạm vi thế giới. Mỗi quốc gia phải cân nhắc để có thể khai thác sử dụng nguồn lực của các quốc gia khác và sử dụng hiệu quả. Đặc biệt, đối với các quốc gia nghèo và chậm phát triển thí vấn đề tranh thủ nguồn vốn nước ngoài càng cần phải coi trọng. Bằng việc mở rộng quan hệ tài chình quốc tế thông qua các hính thức vay nợ quốc tế, viện trợ quốc tế, đầu tư quốc tế, tham gia vào thị trường vốn quốc tế… các quốc gia có thể tận dụng tốt nguồn lực tài chình nước ngoài và các tổ chức quốc tế; cùng với nó là công nghệ, kỹ thuật hiện đại, kinh nghiệm quản lý tiên tiến. 1.2. Thúc đẩy các nền kinh tế quốc gia nhanh chóng hoà nhập vào nền kinh tế thế giới Ngày nay, khu vực hoá và quốc tế hoá đời sống kinh tế đã trở thành xu thế mang tình thời đại. Các quốc gia đang tìch cực mở rộng đa phương hoá và đa dạng hoá quan ThiNganHang.com 7
Trang 10
hệ kinh tế đối ngoại, chủ động hội nhập kinh tế quốc tế. Việc mở rộng hợp tác quốc tế nhằm mục đìch kết hợp các yếu tố trong nước với các yếu tố ngoài nước và khai thác có hiệu quả các nguồn lực ngoài nước phục vụ cho sự phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia. Việc mở rộng các quan hệ tài chình quốc tế thông qua các hính thức như hoạt động tìn dụng quốc tế, đầu tư quốc tế trực tiếp, tham gia vào thị trường tiền tệ… góp phần thúc đẩy mở rộng và phát triển các hoạt động kinh tế quốc tế, từ đó góp phần thúc đẩy các nền kinh tế quốc gia nhanh chóng hoà nhập vào nền kinh tế thế giới. 1.3. Tạo cơ hội nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực tài chính Việc mở rộng và phát triển các hoạt động tài chình quốc tế đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc di chuyển các nguồn tài chình ra khỏi phạm vi của một quốc gia, với một phạm vi rộng hơn và môi trường khác hơn đó là trên bính diện quốc tế. Trong môi trường đó các nhà đầu tư có thể lựa chọn môi trường và lĩnh vực đầu tư ra nước ngoài có lợi nhuận cao hơn đầu tư ở trong nước. Sự đầu tư có thể dưới hính thức hoạt động xuất khẩu, đầu tư quốc tế trực tiếp ra nước ngoài, tham gia vào thị trường tài chình quốc tế… Bên cạnh đó, các chủ thể kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia bao gồm cả các chình phủ có thể vay vốn của các chủ thể thuộc quốc gia khác hoặc các tổ chức quốc tế để trang trải các nhu cầu chi tiêu của mính thông qua các hính thức của quan hệ tài chình quốc tế, đặc biệt là hính thức tìn dụng quốc tế… Như vậy với sự mở rộng và phát triển của tài chình quốc tế, các nguồn tài chình có thể được di chuyển từ nơi này sang nơi khác một cách dễ dàng, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các chủ thể của các quốc gia có nguồn tài chình, để giải quyết những khó khăn tạm thời về nguồn tài chình và nâng cao hiệu quả của các nguồn lực tài chình được đưa vào sử dụng. 2. Nội dung tài chính quốc tế Tùy theo mục đìch nghiên cứu mà nội dung tài chình quốc tế được phân chia theo các tiêu thức sau đây: 2.1. Theo các quan hệ tiền tệ - Các quan hệ thanh toán quốc tế Thanh toán được hiểu là các quan hệ trả tiền đối ứng với các luồng hàng hóa dịch vụ. Thanh toán quốc tế gắn liền với các hoạt động thương mại quốc tế, nước xuất khẩu sẽ có luồng hàng hóa, dịch vụ chảy ra thí có ngoại tệ chảy vào. Ngược lại, đối với nước nhập khẩu thí có luồng hàng hóa đi vào và luồng ngoại tệ chảy ra. Thanh toán quốc tế cũng gắn liền với du lịch quốc tế, hợp tác lao động quốc tế, các quan hệ quốc tế về quân sự, văn hóa, xã hội, chình trị và ngoại giao… Thanh toán có thể được thực hiện dưới hính thức trực tiếp, có thể thông qua ngân hàng và qua các đối tác khác. Chủ thể tham gia thanh toán là các ngân hàng thương mại, các tổ chức, cá nhân, chình phủ ở các nước… - Viện trợ quốc tế không hoàn lại Viện trợ không hoàn lại bao gồm các hoạt động tài trợ cho các mục đích nhân đạo; phát triển xã hội (giáo dục, y tế, phòng chống dịch bệnh, xóa đói giảm nghèo, tạo việc làm, phòng chống các tệ nạn xã hội , …); phát triển kinh tế (thường đi kèm các khoản vay ưa đãi ); bảo vệ môi trường ; trợ giúp khó khăn đột xuấ t như thiên tai , địch họa, động đất, sóng thần… Chủ thể nhận viện trợ có thể là Chình phủ, tổ chức kinh tế - ThiNganHang.com 8
Trang 11
xã hội hoặc địa phương. Chủ thể viện trợ là chình phủ, các tổ chức quốc tế, các tổ chức phi chình phủ. - Tìn dụng quốc tế Tìn dụng quốc tế là một hính thức đầu tư quốc tế gián tiếp. Chủ thể có nguồn tài chình đầu tư dưới dạng cho vay vốn và thu lợi nhuận thông qua lãi suất tiền vay đã được hai bên thỏa thuận trong các Hiệp định hay khế ước vay vốn. Chủ thể tham gia có thể là tất cả các chủ thể kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia và các tổ chức quốc tế, chủ yếu là các tổ chức tài chình – tìn dụng quốc tế. Tìn dụng nhà nước quốc tế là hính thức mà trong đó Nhà nước là một bên của quan hệ tìn dụng. - Đầu tư chứng khoán quốc tế Đầu tư chứng khoán quốc tế là một hính thức đầu tư quốc tế gián tiếp. Các chủ thể có nguồn tài chình đầu tư dưới hính thức mua chứng khoán trên thị trường tiền tệ, thị trường trái phiếu, thị trường cổ phiếu quốc tế để hưởng lợi tức nhưng không tham gia điều hành đối tượng mà họ bỏ vốn đầu tư. Các chủ thể tham gia có thể là mọi chủ thể KT – XH. - Đầu tư quốc tế trực tiếp Đầu tư quốc tế trực tiếp là hính thức đầu tư mà chủ đầu tư nước ngoài đầu tư toàn bộ hay một phần đủ lớn vốn vào các dự án nhằm giành quyền điều hành và trực tiếp điều hành đối tượng mà họ bỏ vốn. Có nhiều hính thức đầu tư trực tiếp khác nhau như: Hợp đồng hợp tác kinh doanh, doanh nghiệp liên doanh, doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài.... Chủ thể tham gia có thể là mọi tổ chức kinh tế, cá nhân công dân của các quốc gia. 2.2. Theo các quỹ tiền tệ - Các quỹ tiền tệ trực thuộc các chủ thể của từng quốc gia: là các quỹ tài chình của các cá nhân, các tổ chức kinh tế, Chình phủ các nước tham gia vào các hoạt động kinh tế quốc tế. - Các quỹ tiền tệ trực thuộc các chủ thể khu vực: là các quỹ tài chình của các tổ chức kinh tế - tài chình khu vực như Quỹ phát triển châu Á (ADF), Nguồn quỹ của Ngân hàng Phát triển châu Phi (AfDB) … - Các quỹ tiền tệ trực thuộc các tổ chức quốc tế toàn cầu: là các quỹ tài chình của các tổ chức quốc tế toàn cầu như liên hợp quốc, Quỹ tiền tệ Quốc tế (IMF), Ngân hàng thế giới (WB), Ngân hàng thanh toán quốc tế (BIS)… - Các quỹ tài chình của các công ty đa quốc gia: là những quỹ được thành lập để phục vụ cho những hoạt động của công ty đa quốc gia. 2.3. Theo chủ thể tham gia hoạt động tài chính quốc tế - Hoạt động tài chình quốc tế của các tổ chức phi tài chình Các tổ chức phi tài chình của một quốc gia tham gia hoạt động tài chình quốc tế dưới hính thức đầu tư quốc tế và thương mại quốc tế. Đầu tư quốc tế của các tổ chức phi tài chình có thể là đầu tư trực tiếp, đầu tư gián tiếp dưới hính thức tìn dụng quốc tế hoặc đầu tư chứng khoán quốc tế. ThiNganHang.com 9
Trang 12
- Hoạt động tài chình quốc tế của các ngân hàng thương mại Các ngân hàng thương mại tham gia hoạt động tài chình quốc tế với các nghiệp vụ chủ yếu như: + Tìn dụng quốc tế: Ngân hàng thương mại chủ yếu đóng vai trò là người cho vay quốc tế, ngoài ra ngân hàng thương mại cũng có thể đóng vai trò là người đi vay quốc tế. + Đầu tư quốc tế (trực tiếp và gián tiếp): Ngân hàng thương mại có thể thực hiện đầu tư quốc tế trực tiếp dưới hính thức liên doanh, liên kết với ngân hàng thương mại của các quốc gia khác, có thể thực hiện đầu tư quốc tế gián tiếp dưới hính thức đầu tư chứng khoán quốc tế. + Các hoạt động tài chình quốc tế khác như: dịch vụ thanh toán quốc tế, dịch vụ chuyển tiền quốc tế, dịch vụ ủy thác, tư vấn, bảo lãnh… - Hoạt động tài chình quốc tế của các công ty kinh doanh bảo hiểm Các công ty kinh doanh bảo hiểm tham gia hoạt động tài chình quốc tế với các nghiệp vụ chủ yếu như: + Thu phì bảo hiểm, chi bồi thường, chi đề phòng tổn thất đối với các nghiệp vụ bảo hiểm quốc tế; bảo hiểm hàng hải quốc tế; bảo hiểm hàng không quốc tế; tái bảo hiểm quốc tế… + Đầu tư tài chình quốc tế trực tiếp, gián tiếp và các nghiệp vụ khác… - Hoạt động tài chình quốc tế của các công ty chứng khoán Các các công ty chứng khoán tham gia hoạt động tài chình quốc tế với các nghiệp vụ chủ yếu như: Môi giới chứng khoán quốc tế, mua và bán chứng khoán (đầu tư chứng khoán) trên thị trường tài chình quốc tế, bảo lãnh và phát hành chứng khoán quốc tế, tư vấn đầu tư chứng khoán quốc tế và các nghiệp vụ khác. - Hoạt động tài chình quốc tế của các tổ chức tài chình – tìn dụng quốc tế Các tổ chức tài chình - tìn dụng quốc tế là các hính thức hợp tác kinh tế quốc tế do các nước cùng quan tâm lập ra trên cơ sở các hiệp định được ký kết trong lĩnh vực tài chình - tiền tệ - tìn dụng. Tiêu biểu là IMF, WB, ADB… Chức năng chủ yếu của các tổ chức này là phối hợp hoạt động của các nước thành viên trong lĩnh vực tài chình - tiền tệ - tìn dụng. Đồng thời các tổ chức này cũng sử dụng các nguồn vốn chung để tài trợ cho các nước thành viên, chủ yếu là dưới hính thức cho vay. - Hoạt động tài chình quốc tế của Nhà nước Nhà nước tham gia hoạt động tài chình quốc tế với các hoạt động chủ yếu như: + Viện trợ quốc tế không hoàn lại: Trong hoạt động này, Nhà nước có thể là người nhận hoặc cấp viện trợ không hoàn lại với các Nhà nước khác hoặc các tổ chức quốc tế. + Tìn dụng Nhà nước quốc tế như: vay ODA, phát hành trái phiếu quốc tế, vay thương mại quốc tế hoặc cho vay bằng vốn NSNN. + Thu thuế quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu qua biên giới nước chủ nhà. ThiNganHang.com 10
Trang 13
2.4. Từ góc độ kinh tế vĩ mô Nội dung tài chình quốc tế bao gồm: - Tỷ giá hối đoái và các vấn đề về các chế độ tỷ giá, cơ chế xác định tỷ giá và các nhân tố quyết định tỷ giá, chình sách tỷ giá của Chình phủ các nước. - Cán cân thanh toán quốc tế với các vấn đề về lý thuyết, chình sách, các nhân tố ảnh hưởng, nội dung và vai trò của cán cân thanh toán quốc tế. - Hệ thống tiền tệ quốc tế và các thị trường tiền tệ quốc gia chủ yếu. - Nợ nước ngoài. 2.5. Từ góc độ thị trƣờng Nội dung tài chình quốc tế được nhấn mạnh tới vấn đề quản trị tài chình vi mô, bao gồm: - Đánh giá và quản trị rủi ro quốc tế. - Các thị trường tài chình cụ thể như: thị trường tiền tệ quốc tế, thị trường trái phiếu quốc tế, thị trường cổ phiếu quốc tế. - Hoạt động đầu tư quốc tế, bao gồm đầu tư quốc tế trực tiếp và đầu tư quốc tế gián tiếp. - Tài chình của các công ty đa quốc gia. Mặc dù có rất nhiều cách tiếp cận khác nhau, nhưng cách tiếp cận nào cũng chỉ ra các nội dung chủ yếu của hoạt động tài chình quốc tế để tổ chức hoạt động và quản lý tốt các hoạt động đó, nhằm mở rộng và nâng cao hiệu quả của hoạt động tài chình quốc tế. Câu hỏi ôn tập Câu 1: Trính bày quá trính hính thành và phát triển của quan hệ tài chình quốc tế. Câu 2: Trính bày những quan niệm về tài chình quốc tế. Nêu khái niệm về tài chình quốc tế. Câu 3: Tài chình quốc tế có những đặc điểm cơ bản nào? Câu 4: Vai trò của tài chình quốc tế là gí? Câu 5: Có thể phân chia nội dung tài chình quốc theo những tiêu thức nào? Trính bày nội dung của tài chình quốc tế theo từng tiêu thức. ThiNganHang.com 11
Hiển thị 13 trang đầu. Tải tài liệu để xem đầy đủ.
Bình luận (0)
Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên!