Dự báo là hoạt động xử lý ra những thông tin có cơ sở khoa học trong tương lai gần về mức độ, trạng thái, các mối quan hệ… của hiện tượng nghiên cứu trên cơ sở sử dụng các thông tin hiện có và các phương pháp thích hợp. Mục đích của dự báo thống kê nhằm phục vụ cho việc lập kế hoạch sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Cơ sở thực tiễn của dự báo là căn cứ vào thông tin của thời kỳ quá khứ để ngoại suy cho tương lai. Dự báo thống kê ngắn hạn là một phương pháp rất quan trọng trong phân tích thống kê, nó được ứng dụng trong rất nhiều lĩnh vực: kinh tế, chính trị, văn hóa, kỹ thuật… thông qua dự báo thống kê người ta có thể xác định được quy mô của hiện tượng cần nghiên cứu trong tương lai, để từ đó xây dựng kế hoạch trong hoạt động sản xuất kinh doanh sao cho đạt hiệu quả cả nhất. Do đó việc ứng dụng dự báo thống kê ngắn hạn vào dự báo tình hình hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp có ý nghĩa vô cùng quan trọng, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. I. Khái niệm, ý nghĩa của dự báo thống kê Phân tích và dự báo thống kê là khâu cuối cùng của quá trình nghiên cứu thống kê, nó gồm nhiều nội dung lý luận và phương pháp phong phú. Phân tích và dự báo thống kê là nêu lên một cách tổng hợp bản chất cụ thể và tính quy luật của hiện tượng và quá trình kinh tế xã hội trong điều kiện lịch sử nhất định qua biểu hiện bằng số lượng, tính toán mức độ tương lai của hiện tượng, nhằm đưa ra những căn cứ cho quyết đinh quản lý. Hiện nay dự báo được sử dụng rộng rãi trong các lĩnh vực khoa học kỹ thuật, kinh tế, chính trị, xã hội. Dự báo theo nghĩa hiểu chung nhất là việc xác định mức độ hoặc trạng thái của hiện tượng trong tương lai. Dự báo thống kê là xác định mức độ của hiện tượng trong tương lai bằng cách sử dụng tài liệu thống kê và áp dụng các phương pháp phù hợp. Tài liệu thống kê thường được sử dụng trong dự báo thống kê là dãy số thời gian, tức là dựa vào sự biến động của hiện tượng ở thời gian đã qua và tư liệu dự kiến về các yếu tố tác động trong thời gian tới. Việc sử dụng dãy số thời gian để dự báo có những ưu điểm cơ bản: - Chỉ cần có dãy số thời gian gồm một số lượng nhất định các mức độ của hiện tượng ở thời gian hiện tại trở về trước, không đòi hỏi một khối lượng tài liệu lớn như dự báo dựa và mô hình hồi quy. - Việc xây dựng mô hình dự đoán dựa vào dãy số thời gian được tiến hành tương đối đơn giản, ít bị ràng buộc bởi các giả thiết như trong việc xây dựng mô hình hồi quy. - Dự đoán dựa vào dãy số thời gian rất thuận lợi trong việc ứng dụng tin học. Điều đó làm cho việc tính toán trở nên thuận tiện, đồng thời cho phép lựa chọn mô hình dự đoán phù hợp nhất. Để kết quả dự báo có độ tin cậy cao, đòi hỏi các mức độ của dãy số thời gian phải chính xác. Muốn vậy phải đảm bảo sự thống nhất về nội dung, phương pháp và phạm vi tính toán. Mặt khác, để tiến hành dự báo thì số lượng các mức độ của dãy số thời gian phải đủ lớn, không nhiều quá nhưng cũng không ít quá. Nếu sử dụng quá nhiều các mức độ của dãy số thời gian để xây dựng mô hình dự báo thì các hệ số của mô hình sẽ có ‘sức ì’ lớn, không phản ánh đầy đủ sự tác động của các nhân tố mới đến hiện tượng. Ngược lại, nếu chỉ sử dụng một số ít các mức độ cuối của dãy số thời gian để xây dựng mô hình dự báo thì lại không chú ý đến tính chất tương đối ổn định của các nhân tố cơ bản tác động đến hiện tượng. Do đó trong việc xác định số lượng các mức độ của dãy số thời gian phải dựa vào sự phân tích đặc điểm biến động của hiện tượng qua thời gian để xác định nên sử dụng bao nhiêu mức độ để xây dựng mô hình dự đoán. Nếu sự biến động của hiện tượng qua các năm có tính chất tương đối ổn định thì có thể sử dụng tài liệu của 7 năm hoặc 10 năm. Nếu ở những thời gian cuối có những nhân tố mới xuất hiện ( ví dụ: tang cường đầu tư, đổi mới công nghệ, áp dụng tiến bộ khoa hóc- kỹ thuật) làm thay đổi xu hướng phát triển của hiện tượng thì có thể sử dụng một số mức độ cuối của dãy số thời gian để xây dựng mô hình dự báo. Có nhiều phương pháp được sử dụng trong dự báo thống kê