Đang tạo bản xem trước...
BỘGIÁO DỤCVÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH PHAN ANH TUẤN THỰC TRẠNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY TĂNG TRƯỞNG TÍN DỤNG DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM – CHI NHÁNH THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ĐỀ ÁN TỐT NGHIỆP Ngành: Tài chính – Ngân hàng Mã số ngành: 8340201 Thành phố Hồ Chí Minh – Năm 2025
BỘGIÁO DỤCVÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH PHAN ANH TUẤN THỰC TRẠNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY TĂNG TRƯỞNG TÍN DỤNG DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM – CHI NHÁNH THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ĐỀ ÁN TỐT NGHIỆP Ngành: Tài chính – Ngân hàng Mã số ngành: 8340201 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. PHAN THỊ LINH Thành phố Hồ Chí Minh – Năm 2025
i LỜI CAM ĐOAN Tôi tên là Phan Anh Tuấn, học viên lớp cao học TCNH25_B2, trường đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh. Tôi xin cam đoan đề án này là do chính tôi thực hiện. Các số liệu trong đề án và nội dung trong bài là hoàn toàn trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu hay bài đề án nào khác. Tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm với những vấn đề liên quan đến bài Đề án tốt nghiệp của mình.
ii LỜI CẢM ƠN Trong suốt quá trình học tập và thực hiện Đề án tốt nghiệp với đề tài: “Thực trạng và các giải pháp thúc đẩy tăng trưởng tín dụng doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Công Thương Việt Nam Chi nhánh Thành phố Hồ Chí Minh”, em đã nhận được sự quan tâm, hỗ trợ và giúp đỡ to lớn từ các cá nhân và tập thể. Với tất cả lòng kính trọng và biết ơn, em xin được gửi lời cảm ơn chân thành nhất đến: Trước hết, em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Quý Thầy, Cô trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh, những người đã tận tình giảng dạy, truyền đạt kiến thức, hun đúc tinh thần học thuật và tạo nền tảng chuyên môn vững chắc cho em trong suốt quá trình học tập tại trường. Em đặc biệt gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc đến cô Tiến sĩ Phan Thị Linh, người đã tận tình hướng dẫn, định hướng khoa học, góp ý chi tiết trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Những lời khuyên quý báu, sự tận tâm và nghiêm túc của cô đã giúp em hoàn thiện đề tài này một cách tốt nhất có thể. Em cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Ban Lãnh đạo cùng toàn thể cán bộ, nhân viên Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam Chi nhánh Thành phố Hồ Chí Minh đã tạo điều kiện thuận lợi, hỗ trợ và cung cấp những thông tin thực tế quan trọng, giúp em có cơ hội tiếp cận và hiểu rõ hơn về hoạt động tín dụng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ – một yếu tố then chốt để em thực hiện nghiên cứu này. Bên cạnh đó, em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến gia đình, người thân và đặc biệt là người vợ yêu quý của em, những người luôn là điểm tựa tinh thần vững chắc, luôn ở bên cạnh động viên, chia sẻ và tạo điều kiện để em an tâm học tập và nghiên cứu trong suốt chặng đường học tập đầy thử thách vừa qua. Em cũng không quên gửi lời cảm ơn đến các anh chị, bạn bè, đồng môn đã luôn đồng hành, hỗ trợ, chia sẻ kiến thức, tài liệu và khích lệ em trong suốt thời gian qua. Những sự hỗ trợ đó là nguồn động lực to lớn giúp em hoàn thành đề án này. Mặc dù đã cố gắng nỗ lực hết mình, tuy nhiên do giới hạn về thời gian và năng lực còn hạn chế, đề án chắc chắn không thể tránh khỏi những thiếu sót. Em rất mong nhận được sự thông cảm và các ý kiến đóng góp chân thành từ Quý Thầy, Cô và các anh/chị để đề tài được hoàn thiện hơn nữa. Một lần nữa, em xin trân trọng cảm ơn tất cả những người đã luôn bên cạnh và giúp đỡ em trên chặng đường học tập và nghiên cứu vừa qua.
iii TÓM TẮT ĐỀ ÁN Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam hội nhập ngày càng sâu rộng vào kinh tế toàn cầu và hệ thống ngân hàng đang chuyển dịch mạnh theo hướng số hóa, quản trị rủi ro theo chuẩn mực quốc tế, khu vực doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN) tiếp tục giữ vai trò động lực tăng trưởng, tạo việc làm và đóng góp đáng kể vào GDP quốc gia. Tuy nhiên, do đặc thù quy mô vốn nhỏ, năng lực quản trị hạn chế và mức độ minh bạch tài chính chưa cao, DNVVN thường gặp khó khăn trong tiếp cận tín dụng ngân hàng, đặc biệt trong điều kiện môi trường kinh tế biến động và yêu cầu kiểm soát rủi ro ngày càng chặt chẽ. Xuất phát từ thực tiễn đó, đề án “Tăng trưởng tín dụng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam – Chi nhánh TP.HCM” được thực hiện với mục tiêu xây dựng khung phân tích toàn diện về tăng trưởng tín dụng DNVVN theo hướng cân bằng giữa mở rộng quy mô và đảm bảo chất lượng, trên cơ sở kết hợp lý thuyết tín dụng ngân hàng, lý thuyết bất cân xứng thông tin và quản trị rủi ro tín dụng. Nghiên cứu sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh và tổng hợp dữ liệu thứ cấp trong giai đoạn 2020–2024 nhằm đánh giá thực trạng hoạt động tín dụng DNVVN tại Chi nhánh. Các chỉ tiêu được phân tích bao gồm: quy mô và tốc độ tăng trưởng dư nợ, cơ cấu ngành nghề, cơ cấu tài sản bảo đảm, doanh số cho vay – thu nợ, tỷ lệ nợ xấu, cùng các yếu tố liên quan đến quy trình thẩm định và năng lực cán bộ tín dụng. Kết quả nghiên cứu cho thấy tăng trưởng tín dụng DNVVN tại Chi nhánh có xu hướng phục hồi và mở rộng trong giai đoạn gần đây, tỷ lệ nợ xấu được kiểm soát dưới ngưỡng an toàn; tuy nhiên vẫn tồn tại một số hạn chế như: chất lượng thông tin tài chính từ phía doanh nghiệp chưa cao, mức độ phụ thuộc vào tài sản bảo đảm còn lớn, quy trình thẩm định chưa thực sự tinh gọn và mức độ ứng dụng công nghệ trong phân tích tín dụng còn hạn chế. Trên cơ sở đó, đề án đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ theo ba nhóm chủ thể: ngân hàng, doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhà nước; trong đó trọng tâm là nhóm giải pháp từ phía ngân hàng, bao gồm: hoàn thiện quy trình thẩm định và hệ thống chấm điểm tín dụng; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và dữ liệu lớn; phát triển sản phẩm tín dụng phù hợp từng phân khúc DNVVN; mở rộng hợp tác với các tổ chức bảo lãnh tín dụng; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; và lồng ghép tiêu chí phát triển bền vững (ESG) trong hoạt động cấp tín dụng. Các giải pháp được lượng hóa thông qua hệ thống chỉ tiêu định hướng về tăng trưởng dư nợ, kiểm soát nợ xấu và mở rộng số lượng khách hàng nhằm đảm bảo tính khả thi và khả năng giám sát thực hiện. Với cách tiếp cận hệ thống và định hướng phát triển tín dụng bền vững, đề án không chỉ có ý nghĩa thực tiễn đối với VietinBank Chi nhánh TP.HCM mà còn có thể tham khảo cho các chi nhánh khác trong hệ thống và các ngân hàng thương mại có định hướng phát triển phân khúc DNVVN, góp phần thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân phát triển an toàn, hiệu quả và bền vững trong giai đoạn hội nhập sâu rộng.
iv ABSTRACT In the context of Vietnam’s deepening integration into the global economy and the ongoing transformation of the banking sector toward digitalization and international risk management standards, small and medium-sized enterprises (SMEs) continue to play a pivotal role in driving economic growth, generating employment, and contributing significantly to national GDP. However, due to their relatively small capital base, limited managerial capacity, and low financial transparency, SMEs often face substantial barriers in accessing bank credit, particularly under conditions of economic volatility and increasingly stringent risk control requirements. Against this backdrop, the thesis entitled “Credit Growth for Small and Medium- sized Enterprises at Vietnam Joint Stock Commercial Bank for Industry and Trade – Ho Chi Minh City Branch” aims to develop a comprehensive analytical framework for SME credit growth, emphasizing the balance between credit expansion and asset quality. The study integrates theories of bank lending, information asymmetry, and credit risk management to provide a solid theoretical foundation for empirical analysis and policy recommendations. The research employs descriptive statistics, comparative analysis, and secondary data collected during the period 2020–2024 to assess SME lending performance at the branch. Key indicators examined include loan outstanding growth, credit structure by industry, collateral composition, loan disbursement and recovery performance, non-performing loan (NPL) ratios, appraisal procedures, and the professional capacity of credit officers. The findings indicate that SME credit growth has recovered and expanded in recent years, while the NPL ratio has been maintained within a prudential threshold. Nevertheless, several limitations remain, such as inadequate financial transparency among SMEs, heavy reliance on collateral-based lending, relatively complex appraisal procedures, and limited application of digital technologies in credit analysis. Based on these findings, the thesis proposes a comprehensive set of solutions targeting three key stakeholders: the bank, SMEs, and regulatory authorities. The primary focus is on internal bank reforms, including improving credit appraisal and scoring systems; accelerating digital transformation and big data application; developing tailored credit products for different SME segments; strengthening cooperation with credit guarantee institutions; enhancing staff training and risk assessment capabilities; and integrating environmental, social, and governance (ESG) criteria into lending activities. The proposed solutions are accompanied by quantitative performance indicators to ensure measurability and implementation feasibility. By adopting a systematic and sustainability-oriented approach to SME credit growth, this thesis contributes practical and strategic implications for VietinBank – Ho Chi Minh City Branch and potentially for other commercial banks seeking to expand SME lending in a prudent and sustainable manner, thereby supporting the long-term development of the private sector and the broader Vietnamese economy.
v DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Cụm từ tiếng Việt KHDN Khách hàng Doanh nghiệp DNVVN Doanh nghiệp vừa và nhỏ NHTM Ngân hàng thương mại NHNN Ngân hàng Nhà nước Việt Nam VietinBank Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam VietinBank Chi nhánh Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam – Chi nhánh Thành TP.HCM phố Hồ Chí Minh
vi MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN ...............................................................................................................i LỜI CẢM ƠN ....................................................................................................................ii TÓM TẮT ĐỀ ÁN............................................................................................................iii ABSTRACT ......................................................................................................................iv DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT............................................................................................v DANH MỤC BẢNG BIỂU ..............................................................................................xi CHƯƠNG 1. GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU ...................................................................1 1.1. Sự cần thiết của đề tài nghiên cứu...........................................................................1 1.2. Mục tiêu nghiên cứu..................................................................................................2 1.2.1. Mục tiêu tổng quát................................................................................................2 1.2.2. Mục tiêu cụ thể .....................................................................................................2 1.3. Câu hỏi nghiên cứu ...................................................................................................3 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu............................................................................4 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu...........................................................................................4 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu ..............................................................................................4 1.5. Phương pháp nghiên cứu..........................................................................................4 1.5.1. Phương pháp thu thập dữ liệu...............................................................................4 1.5.2. Phương pháp phân tích dữ liệu.............................................................................5 1.5.3. Khung phân tích nghiên cứu.................................................................................6 1.6. Tổng quan các nghiên cứu........................................................................................6 1.6.1. Các nghiên cứu trong nước...................................................................................6 1.6.2. Các nghiên cứu nước ngoài ..................................................................................7 1.7. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề Tài...............................................................8 1.7.1. Ý nghĩa khoa học..................................................................................................8 1.7.2. Ý nghĩa thực tiễn...................................................................................................8 1.8. Bố cục của đề tài........................................................................................................9 Kết luận chương 1..........................................................................................................10
vii CHƯƠNG 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TĂNG TRƯỞNG TÍN DỤNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ.................................................................................11 2.1. Tổng quan về DNVVN............................................................................................11 2.1.1. Khái niệm DNVVN............................................................................................11 2.1.2. Vai trò của DNVVN trong nền kinh tế...............................................................11 2.2. Tín dụng ngân hàng đối với DNVVN....................................................................12 2.2.1. Khái niệm tín dụng ngân hàng............................................................................13 2.2.2. Đặc điểm tín dụng đối với DNVVN...................................................................13 2.2.3. Vai trò của tín dụng ngân hàng đối với DNVVN...............................................14 2.3. Tăng trưởng tín dụng DNVVN..............................................................................14 2.3.1. Khái niệm tăng trưởng tín dụng DNVVN..........................................................14 2.3.2. Các chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng DNVVN........................................................15 2.3.2.1. Tốc độ tăng trưởng dư nợ tín dụng DNVVN................................................15 2.3.2.2. Tỷ trọng dư nợ DNVVN trong tổng dư nợ....................................................16 2.3.2.3. Số lượng DNVVN được cấp tín dụng ...........................................................16 2.3.2.4. Doanh số cho vay và doanh số thu nợ đối với DNVVN...............................17 2.3.2.5. Cơ cấu kỳ hạn tín dụng.................................................................................17 2.3.2.6. Cơ cấu dư nợ DNVVN theo ngành nghề......................................................17 2.3.2.7. Tỷ trọng thu nhập từ tín dụng DNVVN ........................................................18 2.3.2.8. Tỷ lệ nợ xấu và tỷ lệ nợ quá hạn của DNVVN .............................................18 2.3.2.9. Tỷ lệ thu hồi nợ đúng hạn.............................................................................19 2.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến tăng trưởng tín dụng đối với DNVVN.....................19 2.4.1. Yếu tố từ phía doanh nghiệp...............................................................................19 2.4.2. Yếu tố từ phía ngân hàng....................................................................................20 2.4.3. Yếu tố từ môi trường vĩ mô................................................................................21 2.5. Kinh nghiệm quốc tế về tăng trưởng tín dụng đối với DNVVN và bài học cho VietinBank – Chi nhánh TP. Hồ Chí Minh.................................................................22 2.5.1. Kinh nghiệm tại Hàn Quốc.................................................................................22 2.5.2. Kinh nghiệm tại Nhật Bản..................................................................................23 2.5.3. Kinh nghiệm tại Đức...........................................................................................24 2.5.4. Bài học kinh nghiệm rút ra cho VietinBank Chi nhánh TP.HCM......................24
viii 2.5.4.1. Đa dạng hóa hình thức hỗ trợ tín dụng........................................................25 2.5.4.2. Tăng cường ứng dụng công nghệ vào đánh giá tín dụng.............................25 2.5.4.3. Phát triển đội ngũ chuyên trách tín dụng DNVVN ......................................25 2.5.4.4. Hoàn thiện quy trình và chính sách tín dụng nội bộ....................................26 Kết luận Chương 2.........................................................................................................26 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG TĂNG TRƯỞNG TÍN DỤNG DNVVN TẠI VIETINBANK CHI NHÁNH TP.HCM........................................................................28 3.1. Giới thiệu khái quát về VietinBank và Chi nhánh TP.HCM..............................28 3.1.1. Quá trình hình thành và phát triển......................................................................28 3.1.2. Cơ cấu tổ chức và chức năng nhiệm vụ..............................................................28 3.1.3. Kết quả hoạt động kinh doanh của VietinBank Chi nhánh TP.HCM ................30 3.2. Thực trạng tăng trưởng tín dụng DNVVN tại VietinBank Chi nhánh TP.HCM ..........................................................................................................................................30 3.2.1. Các sản phẩm tín dụng DNVVN tại VietinBank Chi nhánh TP.HCM ..............30 3.2.1.1. Tín dụng cho Vốn lưu động:.........................................................................31 3.2.1.2. Tín dụng trung dài hạn: ...............................................................................31 3.2.1.3. Tài trợ thương mại và chuỗi cung ứng: .......................................................32 3.2.1.4. Các sản phẩm đặc thù:.................................................................................33 3.2.2. Quy trình tín dụng với DNVVN.........................................................................34 3.2.2.1. Bước 1: Tiếp nhận và tư vấn hồ sơ vay vốn.................................................34 3.2.2.2. Bước 2: Thu thập và thẩm định hồ sơ tín dụng............................................35 3.2.2.3. Bước 3: Đề xuất tín dụng và phê duyệt khoản vay.......................................35 3.2.2.4. Bước 4: Ký kết hợp đồng tín dụng và các văn bản liên quan ......................35 3.2.2.5. Bước 5: Giải ngân vốn vay...........................................................................36 3.2.2.6. Bước 6: Kiểm soát sau cho vay và thu hồi nợ..............................................36 3.2.2.7. Đánh giá chung về quy trình tín dụng đối với DNVVN tại VietinBank Chi nhánh TP.HCM .........................................................................................................37 3.2.3. Kết quả tăng trưởng tín dụng DNVVN tại VietinBank Chi nhánh TP.HCM ....38 3.2.3.1. Quy mô dư nợ và tốc độ tăng trưởng dư nợ DNVVN...................................38 3.2.3.2. Tỷ trọng dư nợ DNVVN trong tổng dư nợ....................................................39 3.2.3.3. Số lượng DNVVN được cấp tín dụng ...........................................................39
ix 3.2.3.4. Doanh số cho vay và doanh số thu nợ đối với DNVVN...............................41 3.2.3.5. Cơ cấu và kỳ hạn dư nợ DNVVN..................................................................42 3.2.3.6. Cơ cấu dư nợ DNVVN theo ngành nghề......................................................43 3.2.3.7. Tỷ trọng thu nhập từ tín dụng DNVVN ........................................................44 3.2.3.8. Nợ xấu và tỷ lệ nợ xấu của DNVVN.............................................................45 3.2.3.9. Tỷ lệ thu hồi nợ đúng hạn.............................................................................46 3.2.3.10. Đánh giá mức độ tăng trưởng tín dụng DNVVN theo hướng bền vững ....46 3.3. Đánh giá chung về tăng trưởng tín dụng đối với DNVVN..................................46 3.3.1. Kết quả đạt được.................................................................................................46 3.3.2. Hạn chế tồn tại....................................................................................................47 3.3.3. Nguyên nhân của các hạn chế.............................................................................50 3.3.3.1. Nguyên nhân từ phía ngân hàng ..................................................................50 3.3.3.2. Nguyên nhân từ phía khách hàng.................................................................50 3.3.3.3. Nguyên nhân từ phía môi trường vĩ mô .......................................................50 Kết luận chương 3..........................................................................................................51 CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY TĂNG TRƯỞNG TÍN DỤNG DNVVN TẠI VIETINBANK CHI NHÁNH TP.HCM........................................................................52 4.1. Định hướng phát triển tín dụng DNVVN của VietinBank..................................52 4.1.1. Định hướng chung toàn hệ thống VietinBank....................................................52 4.1.2. Định hướng riêng của Chi nhánh TP.HCM........................................................53 4.2. Giải pháp thúc đẩy tăng trưởng tín dụng DNVVN tại VietinBank Chi nhánh TP.HCM..........................................................................................................................53 4.2.1. Nhóm giải pháp từ phía ngân hàng.....................................................................54 4.2.1.1. Rà soát và điều chỉnh chiến lược tín dụng theo hướng ưu tiên phân khúc DNVVN......................................................................................................................54 4.2.1.2. Cải thiện quy trình cấp tín dụng theo hướng linh hoạt, minh bạch và tối ưu hóa trải nghiệm khách hàng......................................................................................54 4.2.1.3. Mở rộng các sản phẩm tín dụng trung – dài hạn, phù hợp với nhu cầu đầu tư của DNVVN...........................................................................................................55 4.2.1.4. Tăng cường công tác quản lý rủi ro và kiểm soát nội bộ.............................57 4.2.1.5. Nâng cao năng lực đội ngũ tín dụng chuyên trách......................................59 4.2.2. Nhóm giải pháp từ phía doanh nghiệp................................................................61
x 4.2.2.1. Nâng cao năng lực quản trị và minh bạch tài chính....................................61 4.2.2.2. Chủ động xây dựng quan hệ hợp tác lâu dài với ngân hàng .......................61 4.2.2.3. Nâng cao năng lực quản lý chiến lược và lập kế hoạch kinh doanh ...........61 4.2.3. Nhóm giải pháp từ phía môi trường vĩ mô.........................................................62 4.2.3.1. Hoàn thiện hành lang pháp lý hỗ trợ DNVVN.............................................62 4.2.3.2. Thúc đẩy liên kết giữa ngân hàng và các hiệp hội doanh nghiệp................62 4.2.3.3. Ổn định môi trường vĩ mô và hỗ trợ giảm chi phí vay.................................62 4.3. Các kiến nghị hỗ trợ thực thi giải pháp ................................................................63 4.3.1. Kiến nghị với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam ..................................................63 4.3.2. Kiến nghị với hệ thống ngân hàng thương mại ..................................................64 4.3.3. Kiến nghị với Chính phủ và các Bộ, Ngành.......................................................64 4.3.4. Kiến nghị với Hiệp hội DNVVN........................................................................64 4.3.5. Kiến nghị với các DNVVN ................................................................................65 4.3.6. Kiến nghị với các cơ sở đào tạo, nghiên cứu và truyền thông............................65 4.4. Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo..............................................65 Kết luận chương 4..........................................................................................................66 KẾT LUẬN ĐỀ ÁN.........................................................................................................68 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.......................................................................70
xi DANH MỤC BẢNG BIỂU 1Bảng 3.1: Cơ cấu tổ chức của VietinBank Chi nhánh TP.HCM.......................................29 1Bảng 3.2: Kết quả hoạt động kinh doanh của Vietinbank Chi nhánh TP.HCM giai đoạn 2020 – 2024.........................................................................................................................30 1Bảng 3.3: Dư nợ và Tốc độ tăng trưởng dư nợ DNVVN giai đoạn 2020 – 2024.............38 1Bảng 3.4: Dư nợ DNVVN so với tổng dư nợ giai đoạn 2020 – 2024...............................39 1Bảng 3.5: Số lượng DNVVN được cấp tín dụng giai đoạn 2020 – 2024..........................40 1Bảng 3.6: Doanh số cho vay và thu nợ DNVVN giai đoạn 2020 – 2024 .........................41 1Bảng 3.7: Cơ cấu dư nợ DNVVN theo kỳ hạn giai đoạn 2020 – 2024.............................42 1Bảng 3.8: Cơ cấu dư nợ DNVVN theo ngành nghề giai đoạn 2021 – 2024.....................43 1Bảng 3.9: Thu nhập từ tín dụng DNVVN giai đoạn 2020 – 2024 ....................................44 1Bảng 3.10: nợ xấu và tỷ lệ nợ xấu của DNVVN 2020 – 2024..........................................45
1 CHƯƠNG 1. GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU 1.1. Sự cần thiết của đề tài nghiên cứu Doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN) đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế quốc dân, thể hiện qua tỷ trọng lớn trong tổng số doanh nghiệp, khả năng tạo việc làm, đóng góp vào GDP và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Theo thống kê tại Việt Nam, DNVVN chiếm trên 95% tổng số lượng doanh nghiệp, đóng góp khoảng 40% GDP và tạo ra hơn 50% việc làm cho xã hội. Tuy nhiên, quá trình hoạt động và phát triển của nhóm doanh nghiệp này vẫn còn gặp nhiều khó khăn, trong đó nổi bật nhất là vấn đề tiếp cận nguồn vốn tín dụng ngân hàng – một kênh tài trợ vốn quan trọng, mang tính quyết định đối với khả năng duy trì và mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh. Trong bối cảnh nền kinh tế còn nhiều biến động sau đại dịch COVID-19, lạm phát toàn cầu gia tăng, chi phí vốn cao và chính sách tiền tệ có xu hướng thắt chặt tại nhiều quốc gia, bao gồm cả Việt Nam, hoạt động tín dụng ngân hàng đối với DNVVN chịu nhiều ảnh hưởng tiêu cực. Tại nhiều tổ chức tín dụng, tăng trưởng tín dụng đối với DNVVN không đạt được như kỳ vọng, chủ yếu do năng lực tài chính hạn chế, khả năng quản trị yếu kém, thiếu tài sản bảo đảm, cũng như hạn chế trong minh bạch thông tin tài chính từ phía doanh nghiệp. Trong khi đó, với vai trò là một trong những ngân hàng thương mại nhà nước lớn nhất Việt Nam, Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam (VietinBank) đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện chính sách tín dụng hướng đến phát triển kinh tế – xã hội. Tại Chi nhánh TP.HCM – một trong những đơn vị Chi nhánh đầu tàu của hệ thống VietinBank – hiện đang nỗ lực gia tăng dư nợ tín dụng đối với DNVVN nhằm đa dạng hóa danh mục tín dụng và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Tuy nhiên, thực tế cho thấy tăng trưởng tín dụng DNVVN tại Chi nhánh vẫn còn nhiều hạn chế và chưa tương xứng với tiềm năng cũng như định hướng chiến lược phát triển của ngân hàng. Xuất phát từ thực tiễn trên, việc nghiên cứu đề tài “Thực trạng và các giải pháp thúc đẩy tăng trưởng tín dụng doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam – Chi nhánh TP.HCM” là cần thiết và có ý nghĩa lý luận lẫn thực tiễn. Kết quả nghiên
2 cứu không chỉ góp phần làm rõ những tồn tại, hạn chế trong công tác tín dụng DNVVN tại Chi nhánh, mà còn đề xuất các giải pháp cụ thể, khả thi, phù hợp với đặc thù hoạt động của Chi nhánh và điều kiện thị trường tại TP.HCM. Qua đó, đề tài có thể hỗ trợ Chi nhánh VietinBank TP.HCM nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng, mở rộng đối tượng khách hàng và góp phần thực hiện mục tiêu hỗ trợ nhóm khách hàng DNVVN phát triển bền vững. Về mặt lý luận, hoạt động tín dụng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ có thể được lý giải thông qua một số nền tảng lý thuyết quan trọng. Thứ nhất, theo lý thuyết bất cân xứng thông tin (Akerlof, 1970; Stiglitz & Weiss, 1981), thị trường tín dụng tồn tại tình trạng lựa chọn đối nghịch và rủi ro đạo đức, khiến ngân hàng có xu hướng siết chặt điều kiện cho vay đối với các doanh nghiệp có mức độ minh bạch thông tin thấp – đặc điểm phổ biến ở DNVVN. Thứ hai, lý thuyết quan hệ tín dụng (Relationship Lending Theory) cho rằng việc xây dựng quan hệ lâu dài giữa ngân hàng và doanh nghiệp giúp giảm chi phí thông tin và cải thiện khả năng tiếp cận vốn. Thứ ba, trong khuôn khổ quản trị rủi ro tín dụng hiện đại theo Basel II/III, tăng trưởng tín dụng phải gắn với kiểm soát chất lượng tài sản và mức độ an toàn vốn. Do đó, thúc đẩy tăng trưởng tín dụng DNVVN không chỉ là mở rộng quy mô cho vay mà còn phải đảm bảo cân bằng giữa tăng trưởng và kiểm soát rủi ro. 1.2. Mục tiêu nghiên cứu 1.2.1. Mục tiêu tổng quát Mục tiêu tổng quát của đề tài là đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm thúc đẩy tăng trưởng tín dụng đối với DNVVN tại VietinBank Chi nhánh TP.HCM trong thời gian tới. Qua đó, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng, mở rộng thị phần khách hàng và thực hiện chiến lược phát triển bền vững của ngân hàng. 1.2.2. Mục tiêu cụ thể Để đạt được mục tiêu tổng quát như đã đề cập bên trên, đề án tập trung vào các mục tiêu cụ thể sau: - Thực trạng tăng trưởng tín dụng của DNVVN tại VietinBank Chi nhánh TP.HCM. - Phân tích, đánh giá thực trạng tình hình tăng trưởng tín dụng của các doanh nghiệp
3 vừa và nhỏ tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam – Chi nhánh TP.HCM trong giai đoạn gần đây. Từ đó rút ra các khó khăn, hạn chế và nguyên nhân ảnh hưởng đến sự phát triển tín dụng đối với DNVVN tại Chi nhánh. - Đề án đề xuất các giải pháp có tính khả thi và phù hợp với điều kiện thực tiễn hoạt động của VietinBank Chi nhánh TP.HCM, nhằm tháo gỡ các khó khăn vướng mắc hiện tại và thúc đẩy tăng trưởng tín dụng bền vững đối với DNVVN. - Các giải pháp được đề xuất trong đề tài không chỉ dựa trên quan sát thực tiễn tại Chi nhánh mà còn được hình thành trên cơ sở kết quả phân tích định tính, định lượng và nền tảng lý thuyết về bất cân xứng thông tin, quản trị rủi ro tín dụng và quan hệ tín dụng ngân hàng – doanh nghiệp. Điều này nhằm đảm bảo các giải pháp có cơ sở khoa học, tính khả thi và phù hợp với định hướng điều hành của Ngân hàng Nhà nước trong từng giai đoạn. 1.3. Câu hỏi nghiên cứu Để đạt được các mục tiêu nghiên cứu đã đề ra, đề án tập trung giải quyết các câu hỏi nghiên cứu sau: - Thực trạng hoạt động tín dụng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam – Chi nhánh TP.HCM hiện nay ra sao? - Những khó khăn, hạn chế nào đang tồn tại trong quá trình triển khai hoạt động tín dụng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Chi nhánh? Nguyên nhân của những hạn chế đó xuất phát từ đâu – từ phía ngân hàng, phía doanh nghiệp hay môi trường kinh tế vĩ mô? - Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam – Chi nhánh TP.HCM cần áp dụng những giải pháp nào để tháo gỡ khó khăn, cải thiện hiệu quả và thúc đẩy tăng trưởng tín dụng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ trong thời gian tới? Thông qua việc trả lời các câu hỏi nghiên cứu trên, đề án hướng đến việc xây dựng cơ sở lý luận và đề xuất các giải pháp thực tiễn, có tính khả thi, phù hợp với định hướng phát triển tín dụng đối với nhóm khách hàng DNVVN tại Chi nhánh TP.HCM nói riêng và hệ thống VietinBank nói chung.
4 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của đề tài là hoạt động tín dụng ngân hàng đối với DNVVN, bao gồm các chính sách, quy trình, sản phẩm tín dụng và các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn tín dụng của nhóm khách hàng này. Trong đó, trọng tâm là việc phân tích thực trạng tăng trưởng tín dụng đối với DNVVN tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam – Chi nhánh TP.HCM, cũng như các yếu tố tác động đến hiệu quả tín dụng và khả năng mở rộng cho vay đối với nhóm khách hàng này 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu - Về nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu hoạt động tín dụng ngân hàng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam – Chi nhánh TP.HCM. Nghiên cứu bao gồm: thực trạng cho vay, các chính sách tín dụng đang áp dụng, đặc điểm khách hàng DNVVN, và các yếu tố ảnh hưởng đến tăng trưởng tín dụng. - Về không gian: Nghiên cứu được thực hiện tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam – Chi nhánh TP.HCM. Đây là một trong những Chi nhánh lớn đầu tàu của hệ thống VietinBank, có vai trò quan trọng trong hoạt động kinh doanh của toàn hệ thống VietinBank, đặc biệt trong mảng tín dụng doanh nghiệp. - Về thời gian: Đề tài tập trung phân tích số liệu và thực trạng trong giai đoạn 2020– 2024, là thời kỳ có nhiều biến động về kinh tế và chính sách tín dụng, đặc biệt là bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang dần hồi phục sau ảnh hưởng của đại dịch COVID-19. Các giải pháp đề xuất có ý nghĩa trong giai đoạn từ năm 2025 trở đi. 1.5. Phương pháp nghiên cứu Để đạt được mục tiêu nghiên cứu và trả lời các câu hỏi nghiên cứu đã đặt ra, đề tài sử dụng kết hợp nhiều phương pháp nghiên cứu, đảm bảo tính khoa học, khách quan và phù hợp với đặc thù của lĩnh vực tài chính – ngân hàng. Cụ thể như sau: 1.5.1. Phương pháp thu thập dữ liệu
5 - Dữ liệu thứ cấp: sử dụng chủ yếu nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo tài chính, báo cáo thường niên, báo cáo phân tích ngành và các tài liệu nội bộ của Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam – Chi nhánh TP.HCM trong giai đoạn 2020–2024. Bên cạnh đó, dữ liệu cũng được khai thác từ các nguồn đáng tin cậy như Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Tổng cục Thống kê, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, các hiệp hội doanh nghiệp vừa và nhỏ, các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước có liên quan. - Dữ liệu sơ cấp: Nhằm hỗ trợ phân tích thực trạng, đề tài có thể sử dụng khảo sát, phỏng vấn với một số cán bộ tín dụng, cán bộ quản lý tại Chi nhánh để thu thập ý kiến đánh giá về những khó khăn, vướng mắc và giải pháp thúc đẩy tăng trưởng tín dụng đối với nhóm khách hàng DNVVN. 1.5.2. Phương pháp phân tích dữ liệu - Phương pháp phân tích, tổng hợp và hệ thống hóa lý thuyết: Được sử dụng để xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài, bao gồm các nội dung liên quan đến tín dụng ngân hàng, doanh nghiệp vừa và nhỏ, các yếu tố ảnh hưởng đến tăng trưởng tín dụng. - Phương pháp thống kê mô tả: mô tả, tổng hợp và minh họa các chỉ tiêu về tín dụng đối với DNVVN tại Chi nhánh, bao gồm dư nợ, cơ cấu tín dụng, tỷ lệ nợ xấu, tỷ trọng DNVVN trong tổng dư nợ, tốc độ tăng trưởng tín dụng theo thời gian, v.v. Phương pháp này hỗ trợ nhận diện xu hướng và đặc điểm của hoạt động tín dụng trong thực tiễn. - Phương pháp phân tích so sánh: Được sử dụng để so sánh hoạt động tín dụng DNVVN giữa các giai đoạn khác nhau, nhằm làm rõ điểm mạnh, điểm yếu và hiệu quả tín dụng đối với nhóm khách hàng DNVVN. - Phương pháp phân tích định tính: Được sử dụng trong việc đánh giá các yếu tố định tính ảnh hưởng đến hoạt động tín dụng như năng lực quản trị của doanh nghiệp, tính minh bạch thông tin tài chính, quy trình thẩm định tín dụng, chính sách nội bộ của ngân hàng, môi trường pháp lý, v.v. - Phương pháp suy luận và đề xuất giải pháp: Trên cơ sở các kết quả phân tích định lượng và định tính, đề án tiến hành suy luận logic để xây dựng hệ thống giải pháp khả thi,
6 phù hợp với đặc thù hoạt động của Chi nhánh, đồng thời đảm bảo tính hiệu quả và bền vững trong việc thúc đẩy tăng trưởng tín dụng đối với DNVVN. 1.5.3. Khung phân tích nghiên cứu Trên cơ sở tổng hợp lý thuyết và các nghiên cứu trước, đề tài xây dựng khung phân tích gồm ba nhóm yếu tố ảnh hưởng đến tăng trưởng tín dụng DNVVN: (1) Nhóm yếu tố từ phía ngân hàng: chính sách tín dụng, khẩu vị rủi ro, quy trình thẩm định, năng lực cán bộ tín dụng, cơ cấu nguồn vốn và định hướng chiến lược. (2) Nhóm yếu tố từ phía doanh nghiệp: quy mô vốn, tài sản bảo đảm, mức độ minh bạch tài chính, năng lực quản trị, lịch sử tín dụng và khả năng tạo dòng tiền. (3) Nhóm yếu tố môi trường vĩ mô và thể chế: lãi suất điều hành, chính sách tiền tệ, môi trường pháp lý, chương trình bảo lãnh tín dụng và tốc độ tăng trưởng kinh tế. Khung phân tích này là cơ sở để đánh giá thực trạng tại Chương 3 và hình thành hệ thống giải pháp tại Chương 4, đảm bảo tính logic và nhất quán của nghiên cứu. 1.6. Tổng quan các nghiên cứu 1.6.1. Các nghiên cứu trong nước Trong những năm gần đây, hoạt động tín dụng đối với DNVVN đã thu hút sự quan tâm nghiên cứu của nhiều học giả trong nước, dưới góc độ tiếp cận vốn, hiệu quả tín dụng, và các yếu tố tác động đến quyết định cấp tín dụng của ngân hàng: - Nghiên cứu của Trần Hữu Ái và Nguyễn Thị Mộng Thư (2021) với đề tài “Khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng của doanh nghiệp vừa và nhỏ tại TP.HCM” đã tiến hành khảo sát 269 DNVVN để đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn. Kết quả cho thấy các yếu tố như tài sản đảm bảo, năng lực lập kế hoạch kinh doanh, kinh nghiệm chủ doanh nghiệp và hồ sơ pháp lý là những nhân tố có tác động đáng kể đến quyết định cấp tín dụng từ phía ngân hàng. - Nghiên cứu của Nguyễn Việt Hùng và cộng sự (2020) trong nghiên cứu “Các rào cản trong tiếp cận tín dụng ngân hàng của doanh nghiệp sản xuất vừa và nhỏ tại Việt Nam”
7 đã sử dụng dữ liệu khảo sát 695 doanh nghiệp trong ngành sản xuất để chỉ ra rằng quy mô doanh nghiệp, mức độ minh bạch tài chính và chi phí không chính thức là các yếu tố hạn chế khả năng tiếp cận vốn ngân hàng. - Nghiên cứu của Lê Ngọc Thu và Nguyễn Thăng (2006) trong nghiên cứu định tính “Niềm tin và sự bất định trong hoạt động cho vay DNVVN tại Việt Nam” đã phỏng vấn các cán bộ tín dụng để chỉ ra rằng sự thiếu minh bạch thông tin và nền tảng pháp lý chưa hoàn chỉnh khiến hoạt động cấp tín dụng phụ thuộc phần lớn vào yếu tố cảm tính và mối quan hệ cá nhân. Tuy nhiên, điểm chung của các nghiên cứu trên là mang tính khái quát, tập trung vào khảo sát nhiều doanh nghiệp hoặc ngân hàng ở nhiều địa bàn khác nhau, chưa đi sâu vào phân tích thực trạng tại một Chi nhánh cụ thể của một ngân hàng thương mại lớn như VietinBank Chi nhánh TP.HCM. 1.6.2. Các nghiên cứu nước ngoài Ở bình diện quốc tế, các nghiên cứu về tín dụng DNVVN được tiếp cận từ nhiều khía cạnh như hành vi vay vốn, mức độ rủi ro tín dụng, và vai trò của các thể chế tài chính. Yoshino và Taghizadeh‑Hesary (2020) trong cuốn sách “Unlocking SME Finance in Asia” nhấn mạnh vai trò của xếp hạng tín dụng và các chương trình bảo lãnh tín dụng quốc gia trong việc tháo gỡ điểm nghẽn tiếp cận vốn cho DNVVN ở châu Á. Nghiên cứu đề xuất các giải pháp như xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu tài chính, tăng cường minh bạch thông tin và thúc đẩy mô hình chấm điểm tín dụng. Shikumo và Mirie (2020) lại tiếp cận vấn đề từ phía ngân hàng thương mại khi nghiên cứu “Các yếu tố quyết định cho vay DNVVN tại Kenya”. Kết quả cho thấy quy mô ngân hàng, khả năng thanh khoản và chính sách nội bộ có ảnh hưởng lớn đến quyết định cho vay DNVVN, hơn là yếu tố lãi suất. Thein et al. (2024) cũng chỉ ra rằng tại các nước đang phát triển châu Á, mức độ tập trung của hệ thống ngân hàng ảnh hưởng đến yêu cầu tài sản đảm bảo đối với DNVVN – điều này dẫn đến khó khăn trong việc tiếp cận vốn tín dụng, đặc biệt là với các doanh nghiệp
Hiển thị 20 trang đầu. Tải tài liệu để xem đầy đủ.
Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên!
Bình luận (0)
Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên!