Đang tạo bản xem trước...
NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH NGUYỄN MAI MINH HIẾU CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC CÔNG TY BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ TẠI VIỆT NAM ĐỀ ÁN TỐT NGHIỆP Ngành: Tài chính – Ngân hàng Mã số ngành: 8 34 02 01 Thành phố Hồ Chí Minh – Năm 2026
NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH NGUYỄN MAI MINH HIẾU CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC CÔNG TY BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ TẠI VIỆT NAM ĐỀ ÁN TỐT NGHIỆP Ngành: Tài chính – Ngân hàng Mã số ngành: 8 34 02 01 NGƯỜI HƯỚNG DÂN KHOA HỌC: PGS.TS. NGUYỄN THỊ HẰNG NGA Thành phố Hồ Chí Minh – Năm 2026
i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng đề tài “Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các công ty bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam” là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Mọi số liệu, dữ liệu và kết quả nghiên cứu trong đề án này đều trung thực và được tôi thu thập, xử lý một cách khách quan chính xác. Các nguồn tài liệu tham khảo được trích dẫn đầy đủ và đúng quy định. Tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm trước nhà trường về tính trung thực của đề án tốt nghiệp này. TP.HCM, ngày 13 tháng 02 năm 2026 Người cam đoan NGUYỄN MAI MINH HIẾU
ii LỜI CẢM ƠN Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến cô Nguyễn Thị Hằng Nga, người đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo và đóng góp ý kiến quý báu trong suốt quá trình thực hiện đề tài này. Những lời khuyên và sự hỗ trợ từ cô đã giúp tôi hoàn thành đề tài một cách tốt nhất. Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến Ban giám hiệu, các thầy cô trong Khoa Sau đại học Trường Đại học Ngân Hàng Tp. Hồ Chí Minh đã tạo điều kiện thuận lợi và cung cấp những kiến thức cần thiết trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Bên cạnh đó, tôi xin cảm ơn các anh/chị, bạn bè và đồng nghiệp đã hỗ trợ, chia sẻ và động viên tôi trong quá trình thực hiện đề tài. Cuối cùng, tôi xin gửi lời tri ân đến gia đình, những người luôn ở bên cạnh động viên và tạo điều kiện tốt nhất để tôi có thể hoàn thành nghiên cứu này. NGUYỄN MAI MINH HIẾU
iii TÓM TẮT ĐỀ ÁN Tên đề tài: Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các công ty bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam. Tóm tắt đề án: Đề án nghiên cứu “Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các công ty bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam” nhằm mục đích phân tích các yếu tố nội tại và các yếu tố bên ngoài tác động đến hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp trong ngành bảo hiểm phi nhân thọ. Nghiên cứu sử dụng phương pháp hồi quy dữ liệu bảng với mô hình ước lượng bình phương tối thiểu tổng quát (GLS) trên bộ dữ liệu của 17 công ty bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam giai đoạn 2006–2024. Các nhân tố được xem xét bao gồm quy mô doanh nghiệp, đòn bẩy tài chính, tốc độ tăng trưởng doanh thu, tuổi doanh nghiệp, tỷ lệ tổn thất, tỷ lệ sở hữu nước ngoài, tỷ lệ tái bảo hiểm, tăng trưởng kinh tế (GDP), tỷ lệ thanh toán hiện thời và xếp hạng tín nhiệm. Kết quả nghiên cứu cho thấy đòn bẩy tài chính, tuổi doanh nghiệp, tỷ lệ tái bảo hiểm, tỷ lệ thanh khoản và xếp hạng tín nhiệm có tác động một cách tích cực đến hiệu quả hoạt động, trong khi quy mô doanh nghiệp và tỷ lệ tổn thất có ảnh hưởng tiêu cực nhất định. Nghiên cứu đồng thời đưa ra các hàm ý chính sách nhằm giúp doanh nghiệp cải thiện năng lực tài chính, nâng cao hiệu quả hoạt động cho doanh nghiệp và tăng cường tính ổn định cho thị trường bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam trong bối cảnh cạnh tranh và biến động kinh tế ngày càng phức tạp. Từ khóa: Hiệu quả hoạt động, bảo hiểm phi nhân thọ, các nhân tố ảnh hưởng, công ty bảo hiểm Việt Nam.
iv DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT Từ viết tắt Cụm từ tiếng Việt BCTC Báo cáo tài chính BH Bảo hiểm BHNT Bảo hiểm nhân thọ BHPNT Bảo hiểm phi nhân thọ BHTM Bảo hiểm thương mại BHXH Bảo hiểm xã hội CTBH Công ty bảo hiểm CTBHPNT Công ty bảo hiểm phi nhân thọ DNBH Doanh nghiệp bảo hiểm HĐBH Hợp đồng bảo hiểm HQHĐ Hiệu quả hoạt động NĐBH Người được bảo hiểm PSSSTĐ Phương sai sai số thay đổi TCT Tổng công ty VCSH Vốn chủ sở hữu VĐL Vốn điều lệ
v DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG ANH Từ viết Cụm từ tiếng Anh Cụm từ tiếng Việt tắt AI Artificial Intelligence Trí tuệ nhân tạo Environmental, Social, and ESG Môi trường, Xã hội và Quản trị Governance FEM Fixed Effects Model Mô hình tác động cố định GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội Mô hình ước lượng bình phương tối GLS Generalized Least Square thiểu tổng quát Insurance Association of IAV Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam Vietnam InsurTech Insurance Technology Công nghệ bảo hiểm Department of the Insurance ISA Cục quản lý, Giám sát Bảo hiểm Supervisory Authority Mô hình ước lượng bình phương tối OLS Ordinary Least Squares thiểu cổ điển REM Random Effects Model Mô hình tác động ngẫu nhiên ROA Returns On Assets Tỷ suất sinh lời trên tài sản ROE Returns On Equity Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu
vi MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .................................................................................................i LỜI CẢM ƠN......................................................................................................ii TÓM TẮT ĐỀ ÁN..............................................................................................iii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT....................................................iv DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG ANH.....................................................v DANH MỤC BẢNG BIỂU................................................................................ix DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, ĐỒ THỊ, BIỂU ĐỒ, HÌNH VẼ...........................x CHƯƠNG 1. GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI..................................................................1 1.1. Lý do chọn đề tài......................................................................................................1 1.2. Mục tiêu nghiên cứu.................................................................................................2 1.2.1. Mục tiêu nghiên cứu tổng quát..........................................................................2 1.2.2. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể...............................................................................3 1.3. Câu hỏi nghiên cứu...................................................................................................3 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu............................................................................3 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu........................................................................................3 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu...........................................................................................3 1.5. Đóng góp của đề án..................................................................................................4 1.6. Phương pháp nghiên cứu..........................................................................................4 1.7. Kết cấu đề án ............................................................................................................5 CHƯƠNG 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC.......7 2.1. Cơ sở lý thuyết..........................................................................................................7 2.1.1. Những vấn đề chung về bảo hiểm phi nhân thọ................................................7 2.1.1.1. Khái niệm về bảo hiểm phi nhân thọ.........................................................7 2.1.1.2. Đặc trương của bảo hiểm phi nhân thọ......................................................8 2.1.1.3. Đặc trưng rủi ro trong ngành bảo hiểm .....................................................9 2.1.1.4. Các loại hình bảo hiểm phi nhân thọ.......................................................10
vii 2.1.2. Hiệu quả hoạt động và các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động.........10 2.1.2.1. Khái niệm về hiệu quả hoạt động ............................................................10 2.1.2.2. Phương pháp đo lường hiệu quả hoạt động.............................................12 2.1.2.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các công ty bảo hiểm phi nhân thọ ..........................................................................................................14 2.1.3. Các lý thuyết nền có liên quan........................................................................16 2.2. Tổng quan các nghiên cứu trước............................................................................20 2.2.1. Tổng hợp công trình nghiên cứu trước đây.....................................................21 2.2.2. Nhận xét về các nghiên cứu trước và định hướng nghiên cứu của tác giả .....23 CHƯƠNG 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU....................................................................................................................26 3.1. Quy trình nghiên cứu..............................................................................................26 3.2. Mô hình và các giả thuyết nghiên cứu....................................................................28 3.2.1. Mô hình nghiên cứu ........................................................................................28 3.2.2. Giả thuyết nghiên cứu.....................................................................................31 3.2.3. Đo lường các biến sử dụng trong nghiên cứu.................................................36 3.2.3.1. Biến phụ thuộc.........................................................................................36 3.2.3.2. Biến độc lập.............................................................................................37 3.3. Phương pháp nghiên cứu........................................................................................40 3.3.1. Dữ liệu nghiên cứu..........................................................................................40 3.3.2. Các bước phân tích dữ liệu .............................................................................42 3.3.2.1. Phân tích thống kê mô tả .........................................................................43 3.3.2.2. Kiểm định tương quan giữa các biến.......................................................44 3.3.2.3. Kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến.......................................................44 3.3.2.4. Kiểm định các khuyết tật của mô hình ....................................................45 3.3.2.5. Ước lượng các mô hình hồi quy ..............................................................47 CHƯƠNG 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU........................................................51
viii 4.1. Khái quát thực trạng hoạt động của các công ty bảo hiểm.....................................51 4.1.1. Tình hình hoạt động kinh doanh Bảo hiểm phi nhân thọ ở Việt Nam............54 4.1.2. Tình hình bồi thường của các Doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ.............57 4.1.3. Tình hình tái bảo hiểm của các Doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ...........58 4.1.4. Tình hình xếp hạng tín nhiệm của các Doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ59 4.2. Thống kê mô tả biến...............................................................................................59 4.3. Kết quả phân tích tương quan giữa các biến và kiểm định đa cộng tuyến.............62 4.4. Kết quả phân tích hồi quy.......................................................................................64 4.5. Kết quả kiểm định các khuyết tật của mô hình ......................................................67 4.6. Lựa chọn mô hình hồi quy......................................................................................68 4.7. Thảo luận về kết quả nghiên cứu............................................................................72 CHƯƠNG 5. KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý...........................................................85 5.1. Kết luận...................................................................................................................85 5.2. Hàm ý chính sách ...................................................................................................86 5.2.1. Tăng cường năng lực tài chính và minh bạch thông tin..................................86 5.2.2. Tăng cường quản trị rủi ro và kiểm soát tỷ lệ tổn thất....................................87 5.2.3. Tối ưu hóa tái bảo hiểm và đảm bảo thanh khoản ..........................................88 5.2.4. Tối ưu quy mô, phát huy kinh nghiệm và tăng tốc chuyển đổi số..................89 5.3. Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu trong tương lai.......................................90 TÀI LIỆU THAM KHẢO...................................................................................I Tiếng việt...............................................................................................................I Tiếng anh.............................................................................................................II Trang website......................................................................................................II PHỤ LỤC 01: DANH SÁCH 17 DNBH PHI NHÂN THỌ TRONG MẪU NGHIÊN CỨU...................................................................................................IV PHỤ LỤC 02: CƠ SỞ DỮ LIỆU CỦA 17 DNBH NGHIÊN CỨU GIAI ĐOẠN 2006-2024................................................................................................V PHỤ LỤC 03: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU MÔ HÌNH...............................XVI
ix DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2.1 Tổng hợp các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế trước đây.........21 Bảng 3.1 Tổng hợp các biến nghiên cứu, giải thích và kỳ vọng...................................30 Bảng 4.1 Tóm tắt quy mô mẫu nghiên cứu ...................................................................60 Bảng 4.2 Kết quả thống kê mô tả các biến nghiên cứu.................................................60 Bảng 4.3 Ma trận hệ số tương quan giữa các biến và kiểm định hệ số phóng đại phương sai VIF..............................................................................................................63 Bảng 4.4 Kết quả hồi quy ROA theo mô hình nghiên cứu FEM, REM và GLS..........64 Bảng 4.5 Kết quả hồi quy ROE theo mô hình nghiên cứu FEM, REM và GLS...........65 Bảng 4.6 Kết quả kiểm định khuyết tật của mô hình (ROA)........................................67 Bảng 4.7 Kết quả kiểm định khuyết tật của mô hình (ROE).........................................68 Bảng 4.8 Kết quả hồi quy ROA và ROE theo mô hình nghiên cứu GLS.....................69 Bảng 4.9 Tổng hợp kết quả nghiên cứu.........................................................................73
x DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, ĐỒ THỊ, BIỂU ĐỒ, HÌNH VẼ Biểu đồ 4.1 CTBHPNT có vốn điều lệ trên 1000 tỷ đồng tính đến 31/12/2024...........53 Biểu đồ 4.2 Thị phần doanh thu phí bảo hiểm Từ 2015 đến 2023................................54 Biểu đồ 4.3 Doanh thu và tốc độ tăng trưởng doanh thu thị trường BHPNT từ 2015 đến 2023 ........................................................................................................................55 Biểu đồ 4.4 Doanh thu phí bảo hiểm phân theo nghiệp vụ từ năm 2015 đến 2023......56 Biểu đồ 4.5 Tỷ lệ bồi thường phân theo nghiệp vụ từ 2015 đến 2023..........................57 Biểu đồ 4.6 Phí tái bảo hiểm và tỷ lệ tái bảo hiểm từ 2015 đến 2023...........................58 Hình 3.1 Sơ đồ mối quan hệ giữa biến độc lập và biến phụ thuộc................................29 Hình 4.1 Sơ lược quá trình hình thành thị trường bảo hiểm Việt Nam.........................52
1 CHƯƠNG 1. GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI 1.1. Lý do chọn đề tài Trong bối cảnh nền kinh tế xã hội đang ngày càng phát triển, cùng với sự biến đổi không ngừng của môi trường, đâu đó vẫn luôn tiềm ẩn những rủi ro không thể lường trước đối với mỗi cá nhân, các tổ chức và doanh nghiệp. Họ phải đối mặt với những sự cố bất ngờ như tai nạn, thiên tai hoặc mất mát về tài sản, gây ra thiệt hại nặng nề về tài chính và ảnh hưởng đến đời sống, hoạt động kinh doanh sản xuất. Trước tình hình đó, bảo hiểm xuất hiện và trở thành một công cụ thiết yếu, hoạt động như một tấm khiêng vững chắc, giúp giảm bớt tác động của các rủi ro đó. Bảo hiểm phi nhân thọ (BHPNT) là loại hình bảo hiểm cho những thiệt hại về tài sản và những tổn thất khác hoặc trách nhiệm dân sự đối với bên thứ ba và giúp người được bảo hiểm khôi phục tình trạng tài chính như trước khi tổn thất xảy ra. Với việc chia sẻ gánh nặng tài chính trong những trường hợp bất ngờ, bảo hiểm giúp các doanh nghiệp duy trì hoạt động ổn định, góp phần tạo sự bền vững cho hệ thống kinh tế quốc gia. Điều này càng làm nổi bật vai trò quan trọng của BHPNT trong sự phát triển dài hạn của xã hội và nền kinh tế hiện đại. Khi doanh nghiệp hoạt động có hiệu quả, họ có thể cung cấp các sản phẩm bảo hiểm với mức phí hợp lý, về mặc tài chính doanh nghiệp sẽ thu hút được nguồn vốn đầu tư trong nước và nước ngoài, mở rộng cơ hội hợp tác và thúc đẩy sự phát triển chung của thị trường bảo hiểm. Chính vì vậy, nâng cao hiệu quả hoạt động (HQHĐ) không chỉ là yêu cầu cấp thiết đối với từng công ty bảo hiểm phi nhân thọ (CTBHPNT) mà còn là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự phát triển ổn định của thị trường bảo hiểm tại Việt Nam. Ở Việt Nam, các nghiên cứu về HQHĐ của các CTBHPNT còn rất hạn chế, trong khi phần lớn các công trình nghiên cứu lại tập trung vào lĩnh vực ngân hàng, tài chính hoặc bảo hiểm nhân thọ. Nguyên nhân chủ yếu là do hoạt động của BHPNT tương đối đặc thù, dữ liệu tài chính khó tiếp cận do chưa được công bố rộng rãi và chưa có tính đồng nhất, khiến việc phân tích và đo lường hiệu quả gặp nhiều khó khăn. sự quan tâm của giới nghiên cứu và cơ quan quản lý trong nước lâu nay thường nghiêng về khu vực ngân hàng, một lĩnh vực có ảnh hưởng trực tiếp đến ổn định tài chính quốc gia, dẫn đến việc các nghiên cứu về BHPNT chưa được đầu tư tương xứng.
2 Các nghiên cứu trước về yếu tố ảnh hưởng đến HQHĐ của các CTBHPNT phần lớn đều nhấn mạnh vai trò của các yếu tố tài chính như quy mô công ty, tỷ lệ thanh khoản, đòn bẩy tài chính, tỷ lệ tổn thất, tỷ lệ tái bảo hiểm. Các yếu tố này được xem là nền tảng phản ánh năng lực quản trị rủi ro, hiệu quả sử dụng vốn và khả năng sinh lời của một doanh nghiệp bảo hiểm (DNBH). Tuy nhiên, chưa có nhiều nghiên cứu xem xét đến các yếu tố phi tài chính trong khi chúng có thể tác động đáng kể đến hiệu quả hoạt động. Chẳng hạn như sự tham gia điều hành công ty của các DNBH đến từ nước ngoài (thông qua cơ cấu cổ đông), với kinh nghiệm đi trước và năng lực tài chính lớn mạnh của mình, DNBH nước ngoài có thể hỗ trợ các DNBH tại Việt Nam nâng cao năng lực kỹ thuật và chất lượng dịch vụ bảo hiểm, góp phần củng cố vị thế của công ty trong lĩnh vực bảo hiểm. Ngoài ra, xếp hạng tín nhiệm cũng là một yếu tố nên được đánh giá tác động. Việc được xếp hạng tín nhiệm không những tạo ra sự tin cậy cho đối tác và khách hàng về năng lực chi trả nghĩa vụ bảo hiểm cho mọi khách hàng khi phát sinh bồi thường mà còn là cơ hội để doanh nghiệp tham gia vào các dự án lớn của thị trường trong nước cũng như khu vực, đồng thời có được những thuận lợi nhất định trong việc thu xếp tái bảo hiểm và hợp tác với các đối tác lớn đến từ nước ngoài. Thực trạng này cho thấy một khoảng trống đáng kể trong nghiên cứu, đồng thời đặt ra nhu cầu cấp thiết phải mở rộng phân tích về HQHĐ của các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nhằm cung cấp thêm bằng chứng khoa học và hỗ trợ hoạch định chính sách phát triển thị trường bảo hiểm Việt Nam một cách bền vững. Xuất phát từ các yếu tố kể trên, tác giả lựa chọn đề tài “Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các công ty bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam”, nhằm đóng góp thêm những hiểu biết về tình hình hoạt động của các CTBH phi nhân thọ hiện nay. 1.2. Mục tiêu nghiên cứu 1.2.1. Mục tiêu nghiên cứu tổng quát Mục tiêu của đề tài là xác định và kiểm định các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các công ty bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam, làm cơ sở đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả và phát triển bền vững.
3 1.2.2. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể − Xác định các nhân tố ảnh hưởng đến HQHĐ của các CTBHPNT tại Việt Nam. − Xác định mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố đến HQHĐ của các CTBHPNT tại Việt Nam. − Đề xuất hàm ý về mặt chính sách cho doanh nghiệp và quản lý ngành nhằm nâng cao HQHĐ của các CTBHPNT Việt Nam. 1.3. Câu hỏi nghiên cứu − Nhân tố nào ảnh hưởng đến HQHĐ của các CTBHPNT tại Việt Nam? − Mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố đến HQHĐ của các CTBHPNT tại Việt Nam? − Chính sách nào cần được chú trọng để nâng cao nâng cao HQHĐ của các CTBHPNT Việt Nam? 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các công ty bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam. 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu − Phạm vi không gian: 17 công ty có công bố thông tin báo cáo tài chính trên tổng số 33 công ty đang hoạt động tại Việt Nam (Tác giả đã loại bỏ 16 công ty do các công ty này thiếu dữ liệu, một số công ty mới thành lập). − Phạm vi thời gian: Nghiên cứu dựa trên dữ liệu thu thập trong khoảng thời gian 19 năm từ năm 2006 đến năm 2024. − Phạm vi nội dung: Nghiên cứu chủ yếu tập trung vào các yếu tố liên quan đến tài chính, quản lý rủi ro và yếu tố phi tài chính như số tuổi của doanh nghiệp, cấu trúc sở hữu của doanh nghiệp.
4 1.5. Đóng góp của đề án Nghiên cứu này kỳ vọng mang lại các đóng góp cho lĩnh vực bảo hiểm phi nhân thọ. Thứ nhất về mặt học thuật, đề tài góp phần bổ sung vào kho tàng nghiên cứu còn hạn chế về hiệu quả hoạt động của các công ty bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam, đồng thời mở rộng và củng cố các lý thuyết liên quan đến quản trị tài chính và hiệu quả hoạt động trong doanh nghiệp bảo hiểm. Thứ hai về mặt thực tiễn doanh nghiệp, kết quả nghiên cứu có thể hỗ trợ các doanh nghiệp bảo hiểm nhận diện rõ hơn các yếu tố tác động đến hiệu quả hoạt động, từ đó xây dựng chiến lược quản lý, điều chỉnh chính sách tài chính, tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường. Thứ ba về mặt chính sách, nghiên cứu cung cấp các bằng chứng thực nghiệm có giá trị cho cơ quan quản lý trong việc hoạch định, hoàn thiện khung pháp lý và xây dựng các chính sách phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ một cách an toàn, hiệu quả và bền vững. 1.6. Phương pháp nghiên cứu Nghiên cứu này sử dụng phương pháp định lượng với mô hình hồi quy đa biến trên dữ liệu bảng (panel data) nhằm phân tích tác động của các yếu tố tài chính và phi tài chính đến HQHĐ của các CTBHPNT tại Việt Nam. Dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ báo cáo tài chính (BCTC) đã kiểm toán của các CTBHPNT và số liệu thống kê của ngành bảo hiểm, kết hợp trong giai đoạn 19 năm liên tục bảo đảm độ tin cậy và tính đại diện cao cho toàn ngành. Trước hết, nghiên cứu tiến hành kiểm định lựa chọn mô hình phù hợp giữa mô hình tác động cố định (Fixed Effects Model – FEM) và mô hình tác động ngẫu nhiên (Random Effects Model – REM) thông qua kiểm định Hausman. Đồng thời, kiểm định Breusch–Pagan Lagrange Multiplier (LM test) được sử dụng để xem xét sự cần thiết của việc sử dụng mô hình REM so với mô hình hồi quy gộp (Pooled OLS). Trong trường hợp mô hình FEM hoặc REM tồn tại khuyết tật như phương sai sai số thay đổi, tự tương quan hoặc đa cộng tuyến, nghiên cứu sẽ áp dụng ước lượng bình phương tối thiểu tổng quát (GLS) nhằm đảm bảo tính hiệu quả của ước lượng.
5 Ngoài các biến vi mô phản ánh đặc điểm nội tại của doanh nghiệp (như quy mô, đòn bẩy tài chính, khả năng thanh khoản, cấu trúc sở hữu, xếp hạng tín nhiệm), nghiên cứu cũng xem xét yếu tố vĩ mô như tăng trưởng GDP nhằm phản ánh đầy đủ bối cảnh kinh tế xã hội có thể ảnh hưởng đến hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm. Nhờ kết hợp nhiều kỹ thuật hồi quy hiện đại cùng các bước kiểm định chặt chẽ, phương pháp nghiên cứu này bảo đảm cung cấp kết quả thực nghiệm có giá trị cho cả phương diện học thuật lẫn thực tiễn quản lý trong lĩnh vực bảo hiểm phi nhân thọ. 1.7. Kết cấu đề án Đề án gồm 5 chương: − Chương 1: Giới thiệu đề tài − Chương 2: Cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu trước − Chương 3: Phương pháp nghiên cứu và dữ liệu nghiên cứu − Chương 4: Kết quả nghiên cứu − Chương 5: Kết luận và hàm ý
6 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 Qua cái nhìn tổng quát về thực trạng của các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ trong nền kinh tế hiện nay và các công trình nghiên cứu trước, tác giả nhận thấy việc tìm ra các yếu tố có tác động đến hiệu quả của các doanh nghiệp này là cần thiết. Tác giả lựa chọn sử dụng phần mềm phân tích thống kê để thực nghiệm phân tích định lượng, kết quả mô hình tìm được sẽ được so sánh với các mô hình của các nghiên cứu trước nhằm phát hiện các nhân tố tác động đến hiệu quả hoạt động và loại bỏ các nhân tố không có sức ảnh hưởng đến ngành bảo hiểm.
7 CHƯƠNG 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC 2.1. Cơ sở lý thuyết 2.1.1. Những vấn đề chung về bảo hiểm phi nhân thọ 2.1.1.1. Khái niệm về bảo hiểm phi nhân thọ Xét theo nhiều khía cạnh, bảo hiểm có thể được định nghĩa khác nhau. Về mặt pháp lý, bảo hiểm là một hình thức cam kết bồi thường thiệt hại về mặt kinh tế, trong đó người được bảo hiểm cần đóng một khoản phí nhất định cho bên bảo hiểm theo các điều kiện đã thỏa thuận, đổi lại bên bảo hiểm có trách nhiệm chi trả bồi thường khi các tổn thất phát sinh do những rủi ro đã được quy định trong hợp đồng. Dưới góc độ kỹ thuật, bảo hiểm là cơ chế chuyển giao rủi ro và phân tán rủi ro dựa trên quy luật số lớn nhằm làm giảm thiểu tác động của những rủi ro không lường trước. Ở khía cạnh xã hội, bảo hiểm đóng vai trò như một giải pháp kinh tế quan trọng, thông qua việc hình thành các quỹ tài chính từ sự đóng góp của các tổ chức và cá nhân, qua đó sử dụng để bồi thường thiệt hại bất ngờ, giúp đảm bảo quá trình tái sản xuất không bị gián đoạn và duy trì sự ổn định đời sống cho cộng đồng. Về phương diện tài chính, bảo hiểm là một dịch vụ mà cá nhân hoặc tổ chức được hưởng quyền lợi tài chính khi xảy ra rủi ro nhờ vào việc đóng phí bảo hiểm. Dựa vào cách thức vận hành và các khía cạnh nêu trên, bảo hiểm được phân loại thành hai hình thức chính là bảo hiểm thương mại (BHTM) và bảo hiểm xã hội (Nguyễn Thị Vũ Khuyên, 2021). Cùng với sự lớn mạnh của lĩnh vực bảo hiểm thương mại, nhiều loại hình bảo hiểm chuyên biệt đã ra đời như: bảo hiểm cháy nổ, bảo hiểm con người, bảo hiểm xây dựng lắp đặt… Đặc biệt, vào cuối thế kỷ XIX, sự xuất hiện của bảo hiểm nhân thọ (BHNT) với kỹ thuật nghiệp vụ đặc thù đã đánh dấu bước phát triển quan trọng của BHTM. Từ đây, BHTM được chia thành hai nhóm chính: bảo hiểm nhân thọ và bảo hiểm phi nhân thọ. Luật kinh doanh bảo hiểm 2022 định nghĩa: “Bảo hiểm phi nhân thọ là loại hình bảo hiểm cho những thiệt hại về tài sản và những tổn thất khác hoặc trách nhiệm dân sự đối với người thứ ba” (Quốc hội Việt Nam, 2022).
8 Bảo hiểm thương mại nói chung, đặc biệt là Bảo hiểm phi nhân thọ, được xếp vào nhóm ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Việc tham gia thị trường này đòi hỏi các DNBH phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp lý, nhằm đảm bảo an toàn tài chính và năng lực thực hiện nghĩa vụ đối với khách hàng. Ngoài ra, các DNBH phi nhân thọ còn có trách nhiệm trích lập các quỹ dự trữ, trong đó quỹ dự trữ bắt buộc là yếu tố then chốt với mục đích chủ yếu là củng cố khả năng tài chính và đảm bảo năng lực thanh toán các nghĩa vụ bồi thường trong tương lai. 2.1.1.2. Đặc trương của bảo hiểm phi nhân thọ Bảo hiểm phi nhân thọ (BHPNT) là một lĩnh vực kinh doanh đặc thù với nhiều đặc trưng quan trọng. Trước hết, BHPNT chỉ chi trả khi xảy ra các rủi ro gây thiệt hại thực tế đối với đối tượng được bảo hiểm, hoàn toàn không mang yếu tố tiết kiệm như trong BHNT. Nói cách khác, người tham gia BHPNT chỉ nhận được bồi thường nếu sự kiện rủi ro đã được bảo hiểm xảy ra. Trường hợp không có rủi ro nào phát sinh trong thời hạn hợp đồng thì khoản phí bảo hiểm đã đóng sẽ không được hoàn lại và cũng không được tích lũy hay coi là một khoản tiết kiệm (Nguyễn Đăng Tuệ & Nguyễn Thị Vũ Khuyên, 2021). Thời hạn của BHPNT thường khá ngắn, phổ biến là từ một năm trở xuống. Một số sản phẩm bảo hiểm thậm chí chỉ có hiệu lực trong thời gian rất ngắn như vài tháng, vài ngày hoặc chỉ trong vài giờ, điển hình như các loại hình bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu, bảo hiểm du lịch hay bảo hiểm tai nạn hành khách. Điều này hoàn toàn trái ngược với BHNT, trong đó thời hạn bảo hiểm thường kéo dài từ 5 năm, 10 năm hoặc có thể là trọn đời. Cuối cùng, trong công tác quản lý quỹ tài chính bảo hiểm, BHPNT sử dụng kỹ thuật phân chia, trong khi BHNT sử dụng kỹ thuật tổn tích. Sự lựa chọn kỹ thuật này xuất phát từ đặc điểm ngắn hạn và tính chất rủi ro thuần túy của Bảo hiểm phi nhân thọ. Sự khác biệt này cũng thể hiện rõ trong việc lập dự phòng nghiệp vụ: với BHPNT là dự phòng phí để chi trả cho các yêu cầu bồi thường có thể phát sinh trong tương lai; còn BHNT lập dự phòng toán học để đảm bảo khả năng chi trả cho các nghĩa vụ dài hạn (Nguyễn Đăng Tuệ & Nguyễn Thị Vũ Khuyên, 2021).
Hiển thị 20 trang đầu. Tải tài liệu để xem đầy đủ.
Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên!
Bình luận (0)
Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên!