Trang 1
MỘT SỐ QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ CÔNG DÂN VỀ KINH TẾ
QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ CÔNG DÂN VỀ SỞ HỮU TÀI SẢN, TÔN TRỌNG TÀI SẢN
CỦA NGƯỜI KHÁC
I. LÝ THUYẾT
1. Quyền và nghĩa vụ của công dân về sở hữu tài sản
Quyền của công dân về sở hữu tài sản: Bao gồm quyền chiếm hữu, quyền sử dụng và quyền
định đoạt tài sản của chủ sở hữu theo quy định của pháp luật.
Quyền Khái niệm Hình thức Vai trò
Quyền
Chiếm
Hữu
Là quyền cơ bản
của chủ sở hữu,
cho phép kiểm soát
vật chất tài sản,
quyết định ai được
tiếp cận và sử dụng
tài sản đó.
- Có căn cứ pháp luật:
Khi mua nhà và có giấy
chứng nhận sở hữu, chủ
sở hữu có quyền chiếm
hữu.
- Không có căn cứ pháp
luật: Việc chiếm giữ tài
sản không có giấy tờ
hoặc lấy trộm tài sản là
hành vi chiếm hữu trái
pháp luật.
Quyền chiếm hữu là nền tảng
ban đầu, giúp chủ sở hữu có
quyền kiểm soát vật chất tài sản
và có quyền quyết định ai được
tiếp cận hoặc sử dụng tài sản.
Nhưng quyền chiếm hữu chỉ cho
phép sở hữu và kiểm soát mà
không cho phép thay đổi trạng
thái hoặc điều kiện của tài sản.
Quyền Sử
Dụng
Là quyền khai thác
các lợi ích từ tài
sản, bao gồm lợi
ích kinh tế (cho
thuê) và lợi ích cá
nhân (sử dụng).
- Chủ sở hữu: Quyền sử
dụng tài sản của mình để
ở, làm việc hoặc cho
thuê.
- Người không phải chủ
sở hữu: Người thuê tài
sản có quyền sử dụng
trong thời gian hợp đồng
cho phép.
Quyền sử dụng phát sinh từ
quyền chiếm hữu và cho phép
chủ sở hữu khai thác giá trị sử
dụng của tài sản, nhưng quyền
này chỉ liên quan đến việc sử
dụng tài sản trong phạm vi cho
phép, chứ không thể thay đổi tài
sản một cách vĩnh viễn..
Quyền
Định Đoạt
Là quyền quyết
định số phận của
- Chủ sở hữu: Quyền
quyết định bán tài sản
Quyền định đoạt là quyền cao
nhất vì nó không chỉ giới hạn
Trang 2
tài sản, bao gồm
bán, tặng, cho
thuê, thế chấp hoặc
tiêu hủy tài sản.
hoặc cho thuê, thế chấp
theo nhu cầu.
- Người không phải chủ
sở hữu: Thông thường
không có quyền định
đoạt, nhưng có thể được
phép trong trường hợp
đặc biệt như ủy quyền.
trong việc sử dụng tài sản mà còn
cho phép chủ sở hữu có quyền
thay đổi trạng thái của tài sản đó
(ví dụ: bán, cho tặng, tiêu hủy).
Quyền này cho phép chủ sở hữu
quyết định về số phận của tài sản,
điều này thể hiện quyền tự do
tuyệt đối trong việc quyết định
tương lai của tài sản. Dù quyền
định đoạt phải phụ thuộc vào
quyền chiếm hữu (vì chỉ khi sở
hữu tài sản thì mới có quyền
quyết định về nó), quyền định
đoạt vẫn là quyền có ảnh hưởng
lớn nhất đối với tài sản, vì nó xác
định liệu tài sản đó có tiếp tục tồn
tại với chủ sở hữu hay được
chuyển nhượng cho người khác.
Lưu ý:
- Giới hạn của các quyền: Mặc dù chủ sở hữu có nhiều quyền đối với tài sản của mình, nhưng các
quyền này không phải là tuyệt đối. Chúng phải tuân thủ pháp luật và không được xâm phạm đến
quyền lợi của người khác.
- Thay đổi theo thời gian: Quyền sở hữu có thể thay đổi theo thời gian, ví dụ qua các giao dịch
mua bán, thừa kế, hoặc quyết định của tòa án.
- Các quyền này thường đi kèm với nhau, nhưng trong một số trường hợp, quyền sử dụng hoặc
quyền định đoạt có thể bị hạn chế. Ví dụ, khi bạn thuê một căn nhà, bạn có quyền sử dụng căn nhà
đó nhưng không có quyền định đoạt.
- Việc thực hiện các quyền này phải tuân thủ pháp luật và không xâm phạm đến quyền và lợi ích
của người khác.
Nghĩa vụ của công dân về sở hữu tài sản: Nghĩa vụ của công dân về sở hữu tài sản rất quan
Trang 3
trọng trong việc duy trì trật tự xã hội và bảo vệ quyền lợi của mọi người.
- Tuân thủ quy định của pháp luật về sở hữu tài sản
+ Giấy tờ chứng minh: Mỗi loại tài sản sẽ có những giấy tờ chứng minh quyền sở hữu khác nhau,
ví dụ như sổ đỏ đối với đất đai, giấy đăng ký xe đối với ô tô, giấy chứng nhận sở hữu nhà ở... Việc
sở hữu đầy đủ giấy tờ hợp pháp là căn cứ để bảo vệ quyền lợi của chủ sở hữu.
+ Nghĩa vụ tài chính: Chủ sở hữu tài sản phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ tài chính liên quan
như thuế tài sản, phí bảo trì... Việc trốn tránh nghĩa vụ này là hành vi vi phạm pháp luật.
+ Quy định về sử dụng: Mỗi loại tài sản có những quy định riêng về sử dụng. Không thực hiện
hành vi trái pháp luật
- Tôn trọng tài sản của người khác: Không được xâm phạm, chiếm đoạt hoặc làm hỏng tài sản
của người khác.
- Bảo vệ tài sản quốc gia: Tài sản quốc gia là tài sản chung của toàn xã hội, mọi công dân đều có
nghĩa vụ bảo vệ.
- Không gây hại cho cộng đồng: Việc sử dụng tài sản không được gây ra tiếng ồn, ô nhiễm môi
trường hoặc các hành vi gây rối trật tự công cộng khác.
- Tôn trọng, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội: Tài sản phải được sử dụng đúng với mục đích đã
đăng ký; Việc sử dụng tài sản không được gây ảnh hưởng đến cuộc sống sinh hoạt của những
người xung quanh.; Chủ sở hữu có trách nhiệm bảo vệ tài sản của mình và cùng cộng đồng bảo vệ
an ninh trật tự.
- Tuân thủ các quy định về bảo vệ môi trường
+ Sử dụng tài sản thân thiện với môi trường: Nên lựa chọn các sản phẩm, công nghệ thân thiện với
môi trường để sử dụng.
+ Xử lý rác thải đúng cách: Rác thải sinh hoạt và sản xuất phải được phân loại và xử lý đúng quy
định.
+ Không gây ô nhiễm môi trường: Các hoạt động sản xuất kinh doanh phải đảm bảo không gây ô
nhiễm nguồn nước, không khí, đất đai.
Kết luận: Nghĩa vụ của công dân về sở hữu tài sản là một phần quan trọng trong hệ thống pháp
luật của một quốc gia. Việc thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ này không chỉ là trách nhiệm của mỗi
cá nhân mà còn góp phần xây dựng một xã hội văn minh, tiến bộ.
Trang 4
Nghĩa vụ tôn trọng tài sản của người khác: Nghĩa vụ tôn trọng tài sản của người khác là một
trong những yếu tố quan trọng trong việc duy trì trật tự và an toàn xã hội.
- Không được xâm phạm tài sản của cá nhân, tổ chức, tập thể và Nhà nước
+ Khái niệm xâm phạm: Bao gồm các hành vi như trộm cắp, cướp giật, lừa đảo, chiếm đoạt, phá
hoại tài sản...
+ Mọi hình thức sở hữu: Nghĩa vụ này áp dụng cho mọi hình thức sở hữu, từ tài sản cá nhân đến
tài sản nhà nước.
+ Hậu quả: Vi phạm có thể dẫn đến các hình phạt hành chính hoặc hình sự tùy theo mức độ
nghiêm trọng.
- Nhặt được của rơi phải trả lại cho người mất hoặc thông báo cho cơ quan có trách nhiệm
+ Tinh thần trung thực: Hành động này thể hiện tinh thần trung thực, tôn trọng quyền sở hữu của
người khác.
+ Trách nhiệm công dân: Mỗi người dân đều có trách nhiệm bảo vệ tài sản cho cộng đồng.
- Khi vay nợ phải trả đầy đủ, đúng hạn
+ Uy tín cá nhân: Việc trả nợ đúng hạn thể hiện sự tin cậy và trách nhiệm của người vay.
+ Quan hệ xã hội: Việc không trả nợ có thể gây ảnh hưởng đến các mối quan hệ xã hội.
- Nếu mượn hoặc thuê tài sản của người khác thì phải giữ gìn cẩn thận
+ Trách nhiệm bảo quản: Người mượn hoặc thuê có trách nhiệm bảo quản tài sản như của chính
mình.
+ Bồi thường thiệt hại: Nếu làm hư hỏng hoặc mất mát tài sản, người mượn hoặc thuê phải chịu
trách nhiệm bồi thường.
- Tôn trọng và bảo vệ tài sản của Nhà nước và lợi ích công cộng
+ Tài sản công: Bao gồm các công trình công cộng, tài nguyên thiên nhiên...
+ Trách nhiệm chung: Mỗi công dân đều có trách nhiệm bảo vệ tài sản công vì đó là tài sản của cả
cộng đồng.
- Xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu tài sản
+ Pháp luật can thiệp: Nhà nước có cơ chế pháp luật để xử lý các hành vi xâm phạm tài sản.
+ Bảo vệ quyền lợi: Việc xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm góp phần bảo vệ quyền lợi hợp
pháp của người dân.
Kết luận: Nghĩa vụ tôn trọng tài sản của người khác là một phần không thể thiếu trong cuộc sống
Trang 5
xã hội. Việc thực hiện tốt nghĩa vụ này góp phần xây dựng một xã hội văn minh, công bằng và
thịnh vượng.
* Phân biệt Chiếm hữu ngay tình và Chiếm hữu không ngay tình
1. Khái niệm chung về chiếm hữu: Chiếm hữu là việc một cá nhân hoặc tổ chức nắm giữ và
kiểm soát tài sản như thể mình là chủ sở hữu của tài sản đó. Việc chiếm hữu có thể hợp pháp hoặc
không hợp pháp, ngay tình hoặc không ngay tình.
2. Chiếm hữu ngay tình
a. Khái niệm: Chiếm hữu ngay tình là việc một người chiếm hữu tài sản mà họ không biết và
không thể biết rằng mình không có quyền chiếm hữu. Điều này có nghĩa là người chiếm hữu tin
tưởng rằng tài sản thuộc quyền sở hữu hợp pháp của mình dựa trên các căn cứ hợp lý.
b. Đặc điểm:
- Người chiếm hữu không biết và không thể biết việc chiếm hữu của mình là không có căn cứ
pháp luật.
- Việc chiếm hữu được thực hiện một cách công khai, minh bạch.
- Thường xuất phát từ một giao dịch hợp pháp như mua bán, tặng cho, thừa kế…
- Có thể được bảo vệ về mặt pháp lý trong một số trường hợp nhất định.
c. Ví dụ: A mua một chiếc xe từ B thông qua hợp đồng mua bán hợp pháp, nhưng sau đó phát hiện
ra rằng chiếc xe này thực tế là tài sản bị đánh cắp. Trong trường hợp này, A là người chiếm hữu
ngay tình vì không biết và không thể biết rằng xe thuộc quyền sở hữu của người khác.
3. Chiếm hữu không ngay tình
a. Khái niệm: Chiếm hữu không ngay tình là việc một người chiếm hữu tài sản mà họ biết hoặc
phải biết rằng mình không có quyền chiếm hữu. Điều này có thể xảy ra khi người đó cố tình chiếm
giữ tài sản mà không có căn cứ pháp lý hoặc khi đã có dấu hiệu rõ ràng về việc tài sản không thuộc
quyền sở hữu của mình.
b. Đặc điểm:
- Người chiếm hữu biết hoặc phải biết rằng mình không có quyền hợp pháp đối với tài sản.
- Việc chiếm hữu có thể là cố ý chiếm đoạt, nhận tài sản một cách không hợp pháp, hoặc vẫn tiếp
tục chiếm hữu dù biết rõ tài sản thuộc về người khác.
- Không được pháp luật bảo vệ như chiếm hữu ngay tình.
c. Ví dụ:
Trang 6
- A nhặt được một chiếc xe nhưng không báo cơ quan chức năng mà tự ý sử dụng. Sau đó, A biết
rằng chiếc xe là của người khác nhưng vẫn tiếp tục giữ. Hành vi này là chiếm hữu không ngay
tình.
- B mua một chiếc đồng hồ với giá rẻ bất thường từ một người không rõ nguồn gốc, trong khi lẽ ra
B phải nghi ngờ về tính hợp pháp của giao dịch. Nếu chiếc đồng hồ này là tài sản trộm cắp, B là
người chiếm hữu không ngay tình.
4. So sánh chiếm hữu ngay tình và chiếm hữu không ngay tình
Tiêu chí Chiếm hữu ngay tình Chiếm hữu không ngay tình
Nhận thức Không biết và không thể biết rằng mình
không có quyền chiếm hữu
Biết hoặc phải biết rằng mình
không có quyền chiếm hữu
Tính hợp
pháp
Có thể được pháp luật bảo vệ trong một
số trường hợp
Không được pháp luật bảo vệ
Nguồn gốc
chiếm hữu
Thường xuất phát từ giao dịch hợp pháp Có thể do cố ý chiếm đoạt hoặc
do thiếu trách nhiệm
Hậu quả
pháp lý
Có thể được xem xét bảo vệ quyền lợi,
đặc biệt khi có giao dịch hợp pháp
Có thể bị yêu cầu trả lại tài sản và
chịu trách nhiệm pháp lý
5. Hệ quả pháp lý của từng loại chiếm hữu
- Chiếm hữu ngay tình: Trong nhiều trường hợp, pháp luật có thể bảo vệ quyền lợi của người
chiếm hữu ngay tình, đặc biệt khi họ nhận tài sản thông qua một giao dịch hợp pháp.
- Chiếm hữu không ngay tình: Người chiếm hữu có thể bị buộc hoàn trả tài sản cho chủ sở hữu
hợp pháp và có thể phải chịu trách nhiệm pháp lý nếu có dấu hiệu vi phạm pháp luật (như chiếm
đoạt tài sản, tiêu thụ tài sản do phạm tội mà có).
6. Kết luận: Sự khác biệt chính giữa chiếm hữu ngay tình và không ngay tình nằm ở yếu tố nhận
thức và tính hợp pháp của hành vi chiếm hữu. Chiếm hữu ngay tình được pháp luật bảo vệ trong
một số trường hợp, trong khi chiếm hữu không ngay tình có thể dẫn đến hậu quả pháp lý bất lợi.
chiếm hữu ngay tình và chiếm hữu không ngay tình không đồng nghĩa với chiếm hữu có căn cứ
pháp luật và chiếm hữu không có căn cứ pháp luật. Chúng là hai cặp khái niệm khác nhau nhưng
có sự liên quan nhất định.
* Phân biệt hai cặp khái niệm
a) Chiếm hữu có căn cứ pháp luật và chiếm hữu không có căn cứ pháp luật
Trang 7
- Chiếm hữu có căn cứ pháp luật: Là việc chiếm hữu tài sản dựa trên một cơ sở pháp lý hợp
pháp, chẳng hạn như hợp đồng mua bán, tặng cho, thừa kế hợp pháp hoặc quyết định của cơ quan
có thẩm quyền.
- Chiếm hữu không có căn cứ pháp luật: Là việc chiếm hữu tài sản mà không dựa trên một cơ
sở pháp lý hợp pháp, chẳng hạn như chiếm đoạt, nhặt được nhưng không trả lại, hoặc nhận tài sản
từ một giao dịch vô hiệu.
b) Chiếm hữu ngay tình và chiếm hữu không ngay tình
- Chiếm hữu ngay tình: Là việc chiếm hữu mà người chiếm hữu không biết và không thể biết
rằng mình không có quyền chiếm hữu.
- Chiếm hữu không ngay tình: Là việc chiếm hữu mà người chiếm hữu biết hoặc phải biết rằng
mình không có quyền chiếm hữu.
2. Mối quan hệ giữa hai cặp khái niệm
Trường hợp Chiếm hữu có căn cứ pháp luật Chiếm hữu không có căn cứ pháp
luật
Chiếm hữu
ngay tình
✅ (Ví dụ: Mua tài sản từ người có
quyền bán)
✅ (Ví dụ: Mua tài sản từ người
không có quyền bán nhưng không
biết điều đó)
Chiếm hữu
không ngay
tình
❌ (Không thể xảy ra vì đã có căn cứ
pháp luật thì không thể không ngay
tình)
✅ (Ví dụ: Biết tài sản không phải của
mình nhưng vẫn giữ)
3. Phân tích mối quan hệ
- Chiếm hữu có căn cứ pháp luật luôn là chiếm hữu ngay tình, vì có căn cứ pháp luật thì người
chiếm hữu chắc chắn có quyền hợp pháp đối với tài sản.
- Chiếm hữu không có căn cứ pháp luật có thể là ngay tình hoặc không ngay tình:
+ Nếu người chiếm hữu không biết và không thể biết tài sản không thuộc về mình → Chiếm hữu
ngay tình.
+ Nếu người chiếm hữu biết hoặc phải biết tài sản không thuộc về mình → Chiếm hữu không
ngay tình.
4. Ví dụ minh họa
- Chiếm hữu có căn cứ pháp luật và ngay tình: A mua một căn nhà từ chủ sở hữu hợp pháp, có
Trang 8
đầy đủ giấy tờ mua bán hợp pháp. A chiếm hữu căn nhà trên cơ sở pháp lý hợp lệ và ngay tình.
- Chiếm hữu không có căn cứ pháp luật nhưng ngay tình: A mua một chiếc xe từ B với đầy đủ
giấy tờ mua bán, nhưng sau này phát hiện B không phải chủ sở hữu thực sự. A không biết và
không thể biết điều đó nên vẫn được coi là chiếm hữu ngay tình nhưng không có căn cứ pháp luật.
- Chiếm hữu không có căn cứ pháp luật và không ngay tình: A nhặt được một chiếc ví, biết rõ
không phải của mình nhưng không trả lại mà vẫn sử dụng. A chiếm hữu không có căn cứ pháp luật
và không ngay tình.
5. Kết luận
- Chiếm hữu ngay tình ≠ Chiếm hữu có căn cứ pháp luật. Một người có thể chiếm hữu ngay
tình nhưng không có căn cứ pháp luật.
- Chiếm hữu không ngay tình gần như luôn đi kèm với chiếm hữu không có căn cứ pháp
luật, vì đã biết mình không có quyền nhưng vẫn chiếm hữu.
- Khi xem xét một trường hợp chiếm hữu, cần đánh giá cả tính hợp pháp của căn cứ pháp luật và
nhận thức của người chiếm hữu để xác định quyền lợi và trách nhiệm của họ.
II. BÀI TẬP
Câu 1. Bản án 54/2018/DS-PT ngày 16/01/2018 về tranh chấp quyền sở hữu nhà ở được xét xử tại
Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, liên quan đến việc giao dịch nhà đất giữa các bên. Cụ
thể, nhà đất tại số 102/45/11/5 đường PHI thuộc sở hữu của bà B đã được bà bán cho ông T. Sau
đó, ông T nhờ ông H2 và bà H3 đứng tên dùm.
Vào ngày 29/5/2005, ông T đã bán lại căn nhà cho bà H thông qua hợp đồng mua bán, nhưng hợp
đồng này chưa được công chứng. Một điểm quan trọng là vào thời điểm giao dịch, nhà đất đã bị
ông T thế chấp tại Ngân hàng E để vay tiền, điều này không được công khai với bà H khi giao dịch
diễn ra.
Tòa án cấp sơ thẩm đã tuyên bố hợp đồng giữa ông T và bà H là vô hiệu, do không đáp ứng yêu
cầu về công chứng và vì tài sản đã được thế chấp. Tuy nhiên, Tòa án cấp sơ thẩm chưa giải quyết
các hậu quả pháp lý của hợp đồng vô hiệu, điều này gây ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của bà
H.
Câu hỏi: Trong trường hợp tranh chấp quyền sở hữu nhà ở liên quan đến giao dịch mua bán nhà,
quyền sở hữu tài sản và nghĩa vụ tôn trọng tài sản của người khác được thể hiện như thế nào?
Trả lời:
Trang 9
- Quyền sở hữu tài sản của bà B đối với căn nhà được xác lập hợp pháp theo quy định của pháp
luật. Bà B có quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt tài sản của mình.
- Quyền của ông T trong việc mua nhà từ bà B được bảo vệ bởi quyền sở hữu tài sản, tuy nhiên,
việc ông nhờ người khác đứng tên dùm (ông H2 và bà H3) có thể làm phát sinh các vấn đề về
quyền sở hữu thực tế.
- Quyền của bà H đối với việc mua nhà từ ông T không được đảm bảo do hợp đồng mua bán chưa
được công chứng. Việc thiếu công chứng làm cho giao dịch này không có giá trị pháp lý đầy đủ.
- Việc ông T không công khai việc thế chấp nhà tại Ngân hàng E khi bán cho bà H là hành vi
thiếu trung thực, vi phạm nghĩa vụ tôn trọng tài sản của người khác và gây thiệt hại cho bà H.
- Hợp đồng mua bán giữa ông T và bà H bị tuyên vô hiệu do thiếu công chứng và vì nhà đã
được thế chấp, đây là hệ quả của việc không tuân thủ các quy định pháp lý về giao dịch tài sản.
- Nghĩa vụ của ông T khi đã thế chấp tài sản là phải thông báo cho bên mua (bà H) về việc này,
nhằm bảo vệ quyền lợi của bà H.
- Hành vi thiếu minh bạch trong giao dịch mua bán nhà của ông T ảnh hưởng đến quyền lợi hợp
pháp của bà H, làm dấy lên tranh chấp quyền sở hữu.
- Tòa án cấp sơ thẩm đã tuyên bố hợp đồng vô hiệu, điều này là phù hợp với các quy định pháp
luật về giao dịch tài sản khi có vi phạm thủ tục công chứng.
- Quyền định đoạt tài sản của bà H bị xâm phạm khi bà không được công nhận quyền sở hữu tài
sản do giao dịch mua bán không hợp pháp.
- Vi phạm nghĩa vụ tôn trọng tài sản của người khác của ông T thể hiện ở việc không thông báo
rõ ràng về tình trạng thế chấp của tài sản, khiến bà H không thể khai thác và sử dụng tài sản đúng
như thỏa thuận.
- Quyền chiếm hữu của bà H không được bảo vệ do hợp đồng mua bán vô hiệu, mặc dù bà đã
thanh toán tiền và có ý định sở hữu tài sản.
- Tôn trọng tài sản của người khác thể hiện trong việc khi bà H phát hiện giao dịch không hợp
pháp, bà có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại.
- Quyền sở hữu của bà B cũng có thể bị ảnh hưởng trong trường hợp này, vì giao dịch bán cho
ông T không hoàn toàn minh bạch, tạo ra vấn đề tranh chấp sau này.
- Vi phạm quyền sử dụng tài sản của bà H xảy ra khi quyền sở hữu của bà không được công
nhận, mặc dù bà đã có thỏa thuận mua bán hợp pháp với ông T.
Trang 10
- Tòa án cấp phúc thẩm cần giải quyết hậu quả của hợp đồng vô hiệu để bảo vệ quyền lợi của bà
H, tránh thiệt hại kéo dài đối với quyền sử dụng tài sản của bà.
- Bài học từ vụ án này là mọi giao dịch tài sản cần tuân thủ đúng quy định về công chứng và
thông báo về tình trạng pháp lý của tài sản để tránh tranh chấp và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của
các bên tham gia giao dịch.
Câu 2. Đọc thông tin sau: Một công trình nhà 3 tầng xây nhầm lên đất người khác ở TP Chí Linh,
Hải Dương, mặc dù có đầy đủ giấy phép xây dựng hợp pháp. Cụ thể, gia đình ông Ngô Văn Du,
chủ công trình, đã nhận giấy phép xây dựng do UBND TP Chí Linh cấp, với sự kiểm tra và đo đạc
mốc giới từ cán bộ địa chính phường Thái Học. Tuy nhiên, sau khi hoàn thành, gia đình ông Du
mới phát hiện rằng ngôi nhà xây dựng đã chồng lấn lên hai thửa đất của người khác. Chính quyền
địa phương đang vào cuộc để giải quyết, đồng thời yêu cầu các cơ quan liên quan như Sở Tài
nguyên và Môi trường Hải Dương đưa ra phương án giải quyết sự việc. Vấn đề phát sinh do thiếu
sót trong công tác bàn giao mốc giới thực tế khi cấp sổ đỏ, dẫn đến việc sử dụng nhầm đất. Khi gia
đình ông Ngô Văn Du phát hiện ngôi nhà 3 tầng đã xây nhầm lên đất của người khác, chính quyền
địa phương đã vào cuộc để giải quyết.
Câu hỏi: Theo bạn, để bảo vệ quyền sở hữu tài sản của mình, gia đình ông Du nên làm gì trong
trường hợp này? Đồng thời, bạn sẽ làm gì để đảm bảo tôn trọng quyền lợi của các bên liên quan,
trong đó có chủ sở hữu đất bị xây nhầm?
Hướng dẫn trả lời: Phân tích tình huống và quan điểm
- Công trình xây nhầm do sai sót trong công tác cấp phép và đo đạc mốc giới: Trong trường
hợp của ông Ngô Văn Du, công trình 3 tầng được xây nhầm lên đất của người khác mặc dù có đầy
đủ giấy phép hợp pháp. Điều này thể hiện sai sót trong công tác đo đạc mốc giới và cấp phép của
cơ quan nhà nước.
- Pháp luật bảo vệ quyền sở hữu trong tình huống này như thế nào? Theo quy định pháp luật,
quyền sở hữu là quyền pháp lý được pháp luật bảo vệ thông qua quyền chiếm hữu, quyền sử dụng
và quyền định đoạt. Trường hợp xây nhầm lấn sang đất của người khác là hành vi xâm hại quyền
sở hữu và sẽ cần được giải quyết theo pháp luật.
- Để bảo vệ quyền lợi của mình, gia đình ông Du nên thực hiện các biện pháp gì? Để bảo vệ
quyền lợi của mình và đảm bảo công bằng, gia đình ông Du cần hợp tác với cơ quan nhà nước và
các bên liên quan thông qua việc đàm phán và thương lượng. Nếu cần, gia đình ông Du nên đưa ra
Trang 11
phương án bồi thường hợp lý và công bằng.
- Cơ quan nhà nước cần làm gì? Cơ quan nhà nước có vai trò can thiệp trong vụ việc này để làm
rõ nguyên nhân sai sót và xác định trách nhiệm. Đề xuất các giải pháp công bằng như đền bù, hoán
đổi đất đai hoặc các phương án giải quyết hòa giải để tránh kéo dài tranh chấp.
- Nghĩa vụ tôn trọng quyền sở hữu trong xung đột pháp lý: Trong vụ việc này, gia đình ông Du
và các bên bị ảnh hưởng cần nhận thức rằng nghĩa vụ tôn trọng quyền sở hữu là nguyên tắc cơ bản.
Việc thực hiện các hành động đàm phán và đền bù công bằng sẽ đảm bảo không xâm hại quyền lợi
của bên liên quan.
- Lời khuyên: Thương lượng và đàm phán là phương án tối ưu: Giải pháp bồi thường thông
qua đàm phán và thương lượng sẽ đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các bên được bảo vệ. Việc này
cũng thể hiện tinh thần hợp tác và thiện chí để giải quyết xung đột.
- Bài học rút ra từ vụ việc: Vụ việc này cho thấy vai trò quan trọng của việc thực hiện các công
đoạn pháp lý đầy đủ và chính xác, như việc đo đạc mốc giới và cấp giấy phép. Sai sót trong các
công đoạn này có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.
- Quan điểm cá nhân về tình huống: Theo tôi, cả ông Du và cơ quan nhà nước đều cần nghiêm
túc nhìn nhận trách nhiệm của mình trong vụ việc này. Thay vì tranh chấp pháp lý kéo dài, các bên
nên ngồi lại với nhau thông qua đàm phán và giải quyết các vấn đề thông qua phương án hòa giải
và bồi thường hợp lý.
Kết luận: Quyền chiếm hữu, quyền sử dụng và quyền định đoạt của gia đình ông Du cần được
bảo vệ thông qua các biện pháp hòa giải và tuân thủ nghĩa vụ tôn trọng quyền lợi của các bên liên
quan. Chính quyền địa phương và cơ quan nhà nước cần vào cuộc, rà soát nguyên nhân sai sót và
đưa ra các giải pháp hiệu quả để giải quyết vụ việc một cách công bằng và đúng pháp luật.
Câu 3: Tình huống : theo hợp đồng được kí kết giữa bà Hiền và ông Sinh, bà Hiền được sử dụng
nhà thuê của ông Sinh để bán hàng tiêu dùng. Nhà có hai phòng ngăn nhau bằng một bức tường
làm bằng thạch cao, có lối thông sang nhau. Theo thỏa thuận trong hợp đồng, trong hai phòng
thuê có một phòng rộng hơn dùng để bày bán hàng, còn phòng hẹp hơn thì dùng để chứa hàng hóa.
Sau khi thuê được một thời gian, bà Hiền muốn phá bức tường ngăn này để hai phòng thông nhau
cho rộng và thoáng. Bà Hiền trao đổi với con trai và anh Hòa và được anh Hòa khuyên nên xin ý
kiến đồng ý của ông Sinh. Nghe lời con trai, bà Hiền đã gặp ông Sinh để nói về đề xuất của mình.
Thấy hợp lí, ông Sinh đã đồng ý với đề xuất của bà Hiền.
Trang 12
Câu hỏi: anh/chị hãy đưa ra quan điểm của mình về nội dung sự việc trong thông tin trên?
Hướng dẫn trả lời: Phân tích tình huống và quan điểm
- Quyền sở hữu của ông Sinh: Là chủ sở hữu tài sản, ông Sinh có quyền định đoạt và giám sát
việc sử dụng ngôi nhà của mình, bao gồm cả việc đồng ý hoặc từ chối đề xuất của bà Hiền.
- Hành vi tôn trọng tài sản của bà Hiền: Khi cần thay đổi kết cấu tài sản (phá bức tường), bà
Hiền đã không tự ý thực hiện mà xin ý kiến của ông Sinh, cho thấy sự tôn trọng đối với quyền sở
hữu của ông.
- Thỏa thuận giữa các bên: Sau khi bà Hiền đưa ra đề xuất, ông Sinh đã xem xét tính hợp lý và
đồng ý, thể hiện sự hợp tác và thiện chí giữa các bên.
- Tuân thủ pháp luật: Hành động xin phép của bà Hiền và sự đồng ý của ông Sinh phù hợp với
quy định pháp luật về thuê tài sản và bảo vệ quyền lợi đôi bên.
- Đảm bảo giá trị tài sản: Việc phá bức tường để tạo không gian rộng hơn là hợp lý và không làm
ảnh hưởng đến giá trị ngôi nhà, đáp ứng mục đích sử dụng của bà Hiền.
- Vai trò của hợp đồng: Tình huống cho thấy hợp đồng thuê tài sản không chỉ là cơ sở pháp lý mà
còn là phương tiện điều chỉnh quan hệ giữa các bên một cách linh hoạt và minh bạch.
- Quan điểm cá nhân: Tôi đánh giá cao hành vi của các bên trong tình huống này. Cách xử lý
không chỉ tôn trọng pháp luật mà còn thể hiện tinh thần hợp tác, thiện chí và bảo vệ quyền lợi
chính đáng.
- Bài học rút ra: Tình huống nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tôn trọng quyền sở hữu tài sản
của người khác, cũng như sử dụng hợp đồng như một công cụ điều chỉnh hành vi trong các quan
hệ dân sự.
Tổng kết: Tình huống trên là một ví dụ tích cực trong việc thực hiện nghĩa vụ tôn trọng tài sản của
người khác và xử lý các vấn đề phát sinh từ hợp đồng thuê tài sản. Cách hành xử của bà Hiền và
ông Sinh không chỉ đúng pháp luật mà còn phù hợp với đạo đức xã hội, góp phần duy trì quan hệ
hợp tác bền vững.
Câu 4 : Các anh N, X, G cùng làm việc tại một công trường. Mặc dù bị bà Y ép giá, anh G vẫn kí
hợp đồng thuê nhà bỏ không của bà Y trong thời hạn hai năm là nơi ở. Tại đây anh G bí mật kinh
doanh thể thao qua mạng và đồng thời nhận cá độ của nhiều người với tổng số tiền là 1 tỉ đồng.
Nghe anh G tư vấn, anh N lấy lí do phải chữa bệnh để vay 150 triệu đồng của anh X và dùng số
tiền này cá độ bóng đá và bị thua. Liên tục bị anh N tránh mặt với mục đích trốn nợ, anh X đã tạt
Trang 13
sơn làm bẩn tường nhà anh N. Trong khi đó, do quá hạn ba tháng mà không nhận được tiền cho
thuê nhà, cũng không liên lạc được với anh G, bà Y đã làm đơn tố cáo
Hướng dẫn trả lời:
- Về quyền chiếm hữu và nghĩa vụ của bà Y:Bà Y là chủ sở hữu căn nhà, có quyền chiếm hữu
và định đoạt tài sản. Việc ký hợp đồng cho thuê với anh G là thực hiện quyền định đoạt. Tuy
nhiên, bà Y cũng có nghĩa vụ tôn trọng quyền sử dụng tài sản của anh G trong thời gian hợp đồng
có hiệu lực.
- Về quyền sử dụng và nghĩa vụ của anh G:Anh G có quyền sử dụng căn nhà theo hợp đồng.
Tuy nhiên, anh đã vi phạm nghĩa vụ giữ gìn tài sản khi sử dụng căn nhà vào mục đích bất hợp
pháp (kinh doanh thể thao qua mạng, tổ chức cá độ). Hành vi này có thể bị xử lý theo pháp luật.
- Về nghĩa vụ tài chính của anh G:Việc anh G không trả tiền thuê nhà đúng hạn và không liên
lạc với bà Y đã vi phạm nghĩa vụ hợp đồng, ảnh hưởng đến quyền định đoạt của bà Y.
- Về quyền và nghĩa vụ của anh X và anh N:Anh X có quyền yêu cầu anh N trả khoản vay 150
triệu đồng theo thỏa thuận. Tuy nhiên, việc anh X tạt sơn vào nhà anh N để đòi nợ là hành vi vi
phạm quyền sở hữu tài sản của anh N và có thể bị xử lý pháp luật.
- Về nghĩa vụ trả nợ của anh N:Anh N vi phạm nghĩa vụ trả nợ đúng hạn khi cố tình tránh mặt
anh X. Điều này xâm phạm quyền tài sản của anh X và vi phạm quy định pháp luật.
- Về trách nhiệm của bà Y đối với tài sản cho thuê:Bà Y có quyền đòi lại tiền thuê nhà và yêu
cầu cơ quan chức năng giải quyết vi phạm của anh G. Đồng thời, bà Y cần thực hiện các thủ tục
pháp lý phù hợp để bảo vệ quyền lợi của mình.
- Về hành vi sử dụng tài sản trái phép của anh G:Hành vi kinh doanh trái phép tại căn nhà thuê
là xâm phạm đến trật tự xã hội và có thể bị xử lý theo quy định pháp luật.
=> Tổng kết:Tình huống nêu bật các vấn đề pháp lý liên quan đến quyền sở hữu, chiếm hữu, sử
dụng và định đoạt tài sản, đồng thời cho thấy sự vi phạm nghĩa vụ của các bên liên quan. Tất cả
các quyền và nghĩa vụ này đều cần được thực hiện trên cơ sở tuân thủ pháp luật nhằm đảm bảo
quyền lợi hợp pháp và duy trì trật tự xã hội.
Câu 5: Chị Lan cho bạn thân là chị Hoa mượn chiếc điện thoại di động trong vòng một tháng để
sử dụng. Sau khi hết thời gian mượn, chị Lan nhiều lần yêu cầu trả lại nhưng chị Hoa liên tục trì
hoãn. Một tháng sau, khi chị Lan đến nhà chị Hoa để lấy điện thoại, chị Hoa không có mặt và
người thân cũng từ chối cung cấp thông tin về nơi ở của chị Hoa. Chị Lan phát hiện sau đó rằng
Trang 14
điện thoại của mình đã bị bán mà không có sự đồng ý của chị. Chị Lan quyết định thông báo sự
việc đến cơ quan công an để yêu cầu xử lý việc chiếm đoạt tài sản.
Trong trường hợp này, quyền sở hữu tài sản của chị lan và chị Hoa được pháp luật quy định như
thế nào? Hãy phân tích về quyền sở hữu tài sản và nghĩa vụ tôn trọng tài sản của người khác trong
tình huống trên?
Hướng dẫn trả lời:
- Quyền sở hữu của chị Lan trong tình huống này:Chị Lan là chủ sở hữu hợp pháp của chiếc
điện thoại. Chị có quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt tài sản này, bao gồm cả quyền bán hoặc
cho tặng chiếc điện thoại.
- Quyền của chị Hoa khi mượn điện thoại . Chị Hoa chỉ có quyền sử dụng chiếc điện thoại trong
thời gian mượn và không có quyền chiếm hữu, định đoạt tài sản. Quyền sử dụng của chị Hoa bị
giới hạn trong phạm vi mượn tài sản, và chỉ được sử dụng tài sản mà không được phép bán hay
chuyển nhượng.
- Nghĩa vụ của người mượn tài sản. Người mượn tài sản có nghĩa vụ bảo quản và sử dụng tài sản
cẩn thận, trả lại tài sản đúng hạn và không được làm tổn hại tài sản của chủ sở hữu. Trong trường
hợp này, chị Hoa không thực hiện nghĩa vụ này khi không trả lại điện thoại đúng hạn.
- Vi phạm nghĩa vụ bảo quản tài sản của chị Hoa:Chị Hoa không chỉ trì hoãn việc trả lại điện
thoại mà còn bán chiếc điện thoại mà không có sự đồng ý của chị Lan. Việc này vi phạm nghĩa vụ
bảo quản và sử dụng tài sản cẩn thận của người mượn.
- Vi phạm quyền sở hữu của chị Lan:Việc bán điện thoại mà không có sự đồng ý của chị Lan là
hành vi vi phạm quyền sở hữu tài sản của chị. Chị Hoa không có quyền định đoạt tài sản của chị
Lan, và việc bán tài sản này là hành vi chiếm đoạt tài sản.
- Cơ sở pháp lý xử lý hành vi chiếm đoạt tài sản:Theo quy định của pháp luật, hành vi chiếm
đoạt tài sản của người khác sẽ bị xử lý hình sự về tội xâm phạm quyền sở hữu tài sản. Chị Hoa có
thể bị xử lý về hành vi chiếm đoạt tài sản.
- Tôn trọng quyền sở hữu tài sản của người khác. Pháp luật yêu cầu công dân tôn trọng quyền
sở hữu tài sản của người khác, không xâm phạm tài sản của bất kỳ ai. Mọi hành vi vi phạm quyền
sở hữu đều phải chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật.
- Nghĩa vụ bảo vệ quyền lợi tài sản của người khác . Công dân có nghĩa vụ bảo vệ tài sản của
người khác và không được xâm phạm quyền sở hữu tài sản của người khác, kể cả khi tài sản đó là
Trang 15
của cá nhân, tổ chức hay Nhà nước.
- Hành vi bán tài sản của chị Hoa là hành vi trái pháp luật: Việc chị Hoa bán chiếc điện thoại
mà không có sự đồng ý của chị Lan là hành vi trái pháp luật và có thể bị xử lý theo quy định về tội
chiếm đoạt tài sản.
- Pháp lý bảo vệ quyền sở hữu tài sản của chị Lan: Chị Lan có quyền yêu cầu cơ quan chức
năng bảo vệ quyền sở hữu của mình. Chị có thể yêu cầu công an xử lý hành vi chiếm đoạt tài sản
của chị Hoa.
- Chị Lan có quyền yêu cầu cơ quan chức năng xử lý hành vi chiếm đoạt tài sản của chị Hoa
thông qua việc thông báo cho công an hoặc khởi kiện theo quy định của pháp luật
=> Kết luận:Chị Lan có quyền sở hữu hợp pháp chiếc điện thoại và có quyền bảo vệ tài sản của
mình. Hành vi bán điện thoại của chị Hoa là vi phạm quyền sở hữu tài sản của chị Lan và có thể bị
xử lý theo pháp luật.
Câu 6. Minh là học sinh lớp 12 tại một trường THPT. Trong buổi học nhóm, M thấy trên bàn
của bạn H có một chiếc ví. Tò mò, M mở ví để xem và phát hiện bên trong có tiền và thẻ căn
cước công dân của H. Thay vì trả lại ngay, M giữ ví và nói đùa với các bạn rằng: "Mình cầm
một lúc để xem ai phát hiện trước."
Đến khi buổi học nhóm kết thúc, H phát hiện mất ví và hỏi mọi người. M thừa nhận mình
đang giữ và trả lại, nhưng trong ví đã thiếu mất một số tiền. Hoa rất bức xúc và báo cáo sự
việc với giáo viên chủ nhiệm. Qua kiểm tra, giáo viên nhận thấy M đã sử dụng số tiền đó để
mua đồ ăn mà không xin phép.
1. Em có nhận xét gì về hành vi của M trong tình huống trên? Giải thích hành vi này vi phạm
quy định nào về quyền và nghĩa vụ công dân trong sở hữu tài sản?
2. Phân tích tác hại hoặc hậu quả của hành vi này và bài học rút ra từ tình huống trên. Nếu là
M, em sẽ làm gì để khắc phục hậu quả và thể hiện trách nhiệm của mình?
Trả lời
♦ Yêu cầu a) Nhận xét hành vi trong tình huống
- M đã vi phạm quyền sở hữu tài sản của Hoa vì tự ý sử dụng tài sản mà không được sự đồng
ý.
- Theo quy định của pháp luật
+ Quyền của công dân về sở hữu tài sản: Bao gồm quyền chiếm hữu, quyền sử dụng và
Trang 16
quyền định đoạt tài sản của chủ sở hữu theo quy định của pháp luật.
+ Quyền chiếm hữu là quyền của chủ thể tự mình nắm giữ, quản lí, chi phối trực tiếp tài sản.
Có hai hình thức chiếm hữu là chiếm hữu có căn cứ pháp luật và chiếm hữu không có căn cứ
pháp luật.
▪ Chiếm hữu có căn cứ pháp luật: chủ sở hữu có quyền chiếm hữu tài sản của mình; người
không phải chủ sở hữu cũng như có quyền chiếm hữu (khi được người chủ sở hữu ủy quyền
quản lý tài sản, khi người phát hiện và giữ tài sản vô chủ, tài sản bị đánh rơi, bị bỏ quên, bị
chôn, giấu, bị vùi lấp, người được giao quyền chiếm hữu thông qua giao dịch dân sự).
▪ Chiếm hữu không có căn cứ pháp luật: chiếm hữu không dựa trên cơ sở pháp luật, không
được pháp luật cho phép, thừa nhận. Khi người chiếm hữu không phải là chủ sở hữu tài sản
nhưng có được tài sản không dựa trên cơ sở pháp luật.
+ Quyền sử dụng là quyền khai thác công dụng, hưởng hoa lợi, lợi tức từ tài sản. Quyền sử
dụng bao gồm quyền sử dụng của chủ sở hữu và quyền sử dụng của người không phải chủ sở
hữu (được sử dụng tài sản theo thỏa thuận với chủ sở hữu theo quy định của pháp luật).
+ Quyền định đoạt là quyền chuyển giao quyền sở hữu tài sản cho người khác, từ bỏ quyền
sở hữu, tiêu dùng hoặc tiêu hủy tài sản. Người không phải là chủ sở hữu tài sản chỉ có quyền
định đoạt tài sản theo ủy quyền của chủ sở hữu hoặc theo quy định của pháp luật.
- Nghĩa vụ của công dân về sở hữu tài sản
+ Tuân thủ quy định của pháp luật về sở hữu tài sản.
+ Không được thực hiện hành vi trái pháp luật, gây thiệt hại hoặc làm ảnh hưởng đến lợi ích
quốc gia, lợi ích công cộng, quyền và lợi ích hợp pháp của người khác.
+ Tôn trọng, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội.
+ Tuân thủ các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường, nếu làm ô nhiễm môi trường thì
phải bồi thường thiệt hại.
♦ Yêu cầu b) Phân tích tác hại hoặc hậu quả của hành vi này và bài học rút ra từ tình
huống trên. Nếu là M, em sẽ làm gì để khắc phục hậu quả và thể hiện trách nhiệm của
mình?
- Tác hại với H: Ví dụ: Mất niềm tin vào bạn bè, tổn thất tài chính, tâm lý lo lắng.
- Tác hại với M: Ví dụ: Bị khiển trách, mất uy tín, làm ảnh hưởng đến nhân cách và lòng tự
trọng.
Trang 17
- Tác hại với môi trường học đường: Ví dụ: Gây mất đoàn kết, tạo bầu không khí nghi ngờ,
thiếu tin tưởng.
- Hậu quả:
+ Gây mất an ninh trật, làm giảm lòng tin giữa các cá nhân.
+ Có thể dẫn đến vi phạm pháp luật nghiêm trọn như trộm cắp hoặc lừa đảo tài sản
- Bài học rút ra: Ví dụ: Không tự ý sử dụng tài sản của người khác, cần trung thực và tôn
trọng pháp luật.
- Hành động khắc phục của M:
+ Trả lại toàn bộ tài sản và xin lỗi Hoa một cách chân thành.
+ Học cách sửa sai, cam kết không tái phạm.
- Hành động bảo vệ tài sản trong trường học:
+ Không tự ý sử dụng hoặc lấy đồ của bạn bè mà không được phép.
+ Báo giáo viên hoặc người có trách nhiệm nếu phát hiện tài sản bị thất lạc.
Câu 7: Do cần tiền chơi điện tử, T (13 tuổi, trú tại tỉnh X) đã bán chiếc xe đạp Nhật mà bố mua
cho để đi học với giá 1,5 triệu đồng cho ông M (thợ sửa xe đạp ở gần nhà). Khi phát hiện con
không đi xe đạp về nhà, sau nhiều lần tra hỏi, bố T mới biết việc mua bán đó. Bố T đã tìm gặp ông
M đề nghị được chuộc lại chiếc xe và hoàn trả ông 1,5 triệu đồng nhưng ông M không đồng ý vì
cho rằng việc mua bán giữa ông và T là hoàn toàn tự nguyện, ông không có trách nhiệm phải trả
lại chiếc xe.
Phân tích việc thực hiện quyền và nghĩa vụ công dân về sở hữu tài sản của công dân?
Trả lời
a) Lý thuyết liên quan:
* Quyền của công dân về sở hữu tài sản: Bao gồm quyền chiếm hữu, quyền sử dụng và quyền
định đoạt tài sản của chủ sở hữu theo quy định của pháp luật.
- Quyền chiếm hữu là quyền của chủ thể tự mình nắm giữ, quản lí, chi phối trực tiếp tài sản. Có
hai hình thức chiếm hữu là chiếm hữu có căn cứ pháp luật và chiếm hữu không có căn cứ pháp
luật.
+ Chiếm hữu có căn cứ pháp luật: chủ sở hữu có quyền chiếm hữu tài sản của mình; người
không phải chủ sở hữu cũng như có quyền chiếm hữu (khi được người chủ sở hữu ủy quyền quản
lý tài sản, khi người phát hiện và giữ tài sản vô chủ, tài sản bị đánh rơi, bị bỏ quên, bị chôn, giấu,
Trang 18
bị vùi lấp, người được giao quyền chiếm hữu thông qua giao dịch dân sự).
+ Chiếm hữu không có căn cứ pháp luật: chiếm hữu không dựa trên cơ sở pháp luật, không
được pháp luật cho phép, thừa nhận. Khi người chiếm hữu không phải là chủ sở hữu tài sản nhưng
có được tài sản không dựa trên cơ sở pháp luật.
- Quyền sử dụng là quyền khai thác công dụng, hưởng hoa lợi, lợi tức từ tài sản. Quyền sử dụng
bao gồm quyền sử dụng của chủ sở hữu và quyền sử dụng của người không phải chủ sở hữu (được
sử dụng tài sản theo thỏa thuận với chủ sở hữu theo quy định của pháp luật).
- Quyền định đoạt là quyền chuyển giao quyền sở hữu tài sản cho người khác, từ bỏ quyền sở
hữu, tiêu dùng hoặc tiêu hủy tài sản. Người không phải là chủ sở hữu tài sản chỉ có quyền định
đoạt tài sản theo ủy quyền của chủ sở hữu hoặc theo quy định của pháp luật.
* Nghĩa vụ của công dân về sở hữu tài sản
- Tuân thủ quy định của pháp luật về sở hữu tài sản.
- Không được thực hiện hành vi trái pháp luật, gây thiệt hại hoặc làm ảnh hưởng đến lợi ích quốc
gia, lợi ích công cộng, quyền và lợi ích hợp pháp của người khác.
- Tôn trọng, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội.
- Tuân thủ các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường, nếu làm ô nhiễm môi trường thì phải bồi
thường thiệt hại.
b) Phân tích tình huống
- T đã vi phạm quyền định đoạt của công dân về sở hữu tài sản (chiếc xe đạp Nhật mà bố
mua cho để đi học)
- T không được quyền tự mình quyết định quyền định đoạt về sở hữu tài sản (chiếc xe đạp
Nhật mà bố mua cho để đi học) . Vì:
+ Theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 quyền định đoạt tài sản phải do người có
năng lực hành vi dân sự thực hiện và không trái quy định của pháp luật.
+ Trong trường hợp trên, T mới 13 tuổi (tuổi vị thành niên) do đó, việc xác lập giao dịch
dân sự liên quan đến tài sản phải do người đại diện của T xác lập, thực hiện hoặc đồng ý.
+ Ông M cho rằng việc mua bán giữa ông với T là hoàn toàn tự nguyện, ông không có trách
nhiệm phải trả lại chiếc xe là sai. Vì T (13 tuổi) là người chưa thành niên, việc thực hiện
giao dịch giữa T và ông M phải được sự đồng ý của bố mẹ T.
=> Như vậy, việc T bán chiếc đạp Nhật cho ông M là hoàn toàn trái với quy định của PL về
quyền định đoạt tài sản (giao dịch dân sự vô hiệu do người chưa thành niên, người mất
Trang 19
năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi, người bị hạn
chế năng lực hành vi dân sự xác lập, thực hiện)
Câu 8: Tháng 3 năm 2019, ông Q kí hợp đồng thuê căn nhà của ông P trong thời hạn 5 năm để mở
cửa hàng kinh doanh dịch vụ nhà hàng. Ông Q đã đầu tư cải tạo, sửa chữa, cơi nới lại ngôi nhà của
ông P đồng thời lắp đặt thêm nhiều thiết bị để phục vụ công việc kinh doanh mới mà không có
thỏa thuận với ông P. Quá trình kinh doanh nhà hàng, ông Q đã 4 lần bị tổ trưởng tổ dân phố ở đó
lập biên bản về hành vi làm mất trật tự, vệ sinh môi trường, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt
của những người xung quanh.
a) Em hãy trình bày những nội dung cơ bản nhất của pháp luật về quyền và nghĩa vụ của công dân
đối với sở hữu tài sản và nghĩa vụ tôn trọng tài sản của người khác; từ đó chỉ ra những hành vi vi
phạm quyền và nghĩa vụ về tài sản đối với căn nhà của ông P trong tình huống trên.
b) Trong trường hợp này, khi quyền, lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm, theo quy định của
pháp luật ông P nên làm gì?
Trả lời
a) Quyền và nghĩa vụ của công dân về sở hữu tài sản
* Quyền của công dân về sở hữu tài sản: Bao gồm quyền chiếm hữu, quyền sử dụng và quyền
định đoạt tài sản của chủ sở hữu theo quy định của pháp luật.
- Quyền chiếm hữu là quyền của chủ thể tự mình nắm giữ, quản lí, chi phối trực tiếp tài sản. Có
hai hình thức chiếm hữu là chiếm hữu có căn cứ pháp luật và chiếm hữu không có căn cứ pháp
luật.
+ Chiếm hữu có căn cứ pháp luật: chủ sở hữu có quyền chiếm hữu tài sản của mình; người
không phải chủ sở hữu cũng như có quyền chiếm hữu (khi được người chủ sở hữu ủy quyền quản
lý tài sản, khi người phát hiện và giữ tài sản vô chủ, tài sản bị đánh rơi, bị bỏ quên, bị chôn, giấu,
bị vùi lấp, người được giao quyền chiếm hữu thông qua giao dịch dân sự).
+ Chiếm hữu không có căn cứ pháp luật: chiếm hữu không dựa trên cơ sở pháp luật, không
được pháp luật cho phép, thừa nhận. Khi người chiếm hữu không phải là chủ sở hữu tài sản nhưng
có được tài sản không dựa trên cơ sở pháp luật.
- Quyền sử dụng là quyền khai thác công dụng, hưởng hoa lợi, lợi tức từ tài sản. Quyền sử dụng
bao gồm quyền sử dụng của chủ sở hữu và quyền sử dụng của người không phải chủ sở hữu (được
sử dụng tài sản theo thỏa thuận với chủ sở hữu theo quy định của pháp luật).
Trang 20
- Quyền định đoạt là quyền chuyển giao quyền sở hữu tài sản cho người khác, từ bỏ quyền sở
hữu, tiêu dùng hoặc tiêu hủy tài sản. Người không phải là chủ sở hữu tài sản chỉ có quyền định
đoạt tài sản theo ủy quyền của chủ sở hữu hoặc theo quy định của pháp luật.
* Nghĩa vụ của công dân về sở hữu tài sản
- Tuân thủ quy định của pháp luật về sở hữu tài sản: Không được thực hiện hành vi trái pháp
luật, gây thiệt hại hoặc làm ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, quyền và lợi ích
hợp pháp của người khác.
- Tôn trọng, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội: Tuân thủ các quy định pháp luật về bảo vệ môi
trường, nếu làm ô nhiễm môi trường thì phải bồi thường thiệt hại.
* Nghĩa vụ tôn trọng tài sản của người khác
- Không được xâm phạm tài sản của cá nhân, tổ chức, tập thể và Nhà nước:
+ Nếu nhặt được của rơi phải trả lại cho người mất hoặc thông báo cho cơ quan có trách nhiệm để
xử lí.
+ Khi vay nợ phải trả đầy đủ, đúng hạn.
- Nếu mượn hoặc thuê tài sản của người khác thì phải giữ gìn cẩn thận, trả cho cho chủ sở hữu
đúng hạn, nếu hỏng thì phải sửa chữa, bồi thường. Trường hợp bên thuê sử dụng tài sản không
đúng mục đích, thì bên cho thuê có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng và yêu cầu bồi thường
thiệt hại. Trường hợp bên mượn tài sản không được tự ý thay đổi tình trạng của tài sản, không
được cho người khác mượn lại…
- Công dân có nghĩa vụ tôn trọng và bảo vệ tài sản của nhà nước và lợi ích công cộng.
+ Không được xâm phạm tài sản của nhà nước. Khi được nhà nước giao quản lý, sử dụng tài sản
nhà nước phải bảo quản, giữ gìn, sử dụng tiết kiệm có hiệu quả, không tham ô lãng phí. Tài sản
của nhà nước gom đất đai rừng núi, sông hồ, tài nguyên trong lòng đất, thềm lục địa, vùng trời…
+ Người nào xâm phạm đến quyền sở hữu tài sản và nghĩa vụ tôn trọng tài sản của người khác thì
tuỳ theo tính chất và mức độ vi phạm có thể bị xử lí kỉ luật, xử phạt hành chính hoặc xử lí hình sự,
nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường.
♦ Yêu cầu b)
- Trong tình huống trên, ông Q có những hành vi vi phạm quyền và nghĩa vụ về tài sản đối với
ngôi nhà của ông P.
- Đó là mặc dù chưa nhận được sự đồng ý điểm của ông P nhưng ông Q đã tự ý cải tạo, sửa chữa,
Hiển thị 20 trang đầu. Tải tài liệu để xem đầy đủ.
Bình luận (0)
Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên!