正在生成预览...
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ---------------------------------- PHẠM VĂN THÀNH BÁO CHÍ HỘI NHÀ BÁO VIỆT NAM VỚI VẤN ĐỀ BẢO VỆ QUYỀN HÀNH NGHỀ HỢP PHÁP CỦA NHÀ BÁO LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Báo chí học Hà Nội - 2020
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ---------------------------------- PHẠM VĂN THÀNH BÁO CHÍ HỘI NHÀ BÁO VIỆT NAM VỚI VẤN ĐỀ BẢO VỆ QUYỀN HÀNH NGHỀ HỢP PHÁP CỦA NHÀ BÁO Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Báo chí học Mã số: 60 32 01 01 Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS. Đinh Văn Hƣờng Hà Nội - 2020
LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan, luận văn “Báo chí Hội Nhà báo Việt Nam với vấn đề bảo vệ quyền hành nghề hợp pháp của nhà báo” là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi, được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. TS. Đinh Văn Hường. Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và không trùng lặp với các đề tài khác. Luận văn có sử dụng, phát triển và kế thừa những tư liệu, số liệu, kết quả nghiên cứu từ các sách, giáo trình, tài liệu liên quan đến nội dung đề tài, và các thông tin trích dẫn trong luận văn đều được ghi rõ nguồn. Tác giả luận văn Phạm Văn Thành
LỜI CẢM ƠN Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy giáo, cô giáo Viện Đào tạo Báo chí và Truyền thông (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội) đã tận tình giảng dạy, truyền đạt cho tôi nhiều kiến thức quý báu và phương pháp nghiên cứu khoa học bổ ích. Đặc biệt, tôi xin chân thành cảm ơn PGS. TS. Đinh Văn Hường, người thầy đã trực tiếp và tận tình hướng dẫn, truyền đạt kinh nghiệm và giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận văn này. Tôi xin cảm ơn lãnh đạo Hội Nhà báo Việt Nam, BBT Tạp chí Người Làm Báo, BBT báo Nhà báo & Công luận đã tạo điều kiện cho tôi tham gia khóa học này. Tôi cũng xin bày tỏ sự biết ơn đối với những người thân, các học viên trong lớp, các bạn đồng nghiệp đã tư vấn, giúp đỡ tôi trong quá trình hoàn thành luận văn này. Hà Nội, tháng 11/2019 Tác giả luận văn Phạm Văn Thành
CÁC CHỮ VIẾT TẮT BBT Ban Biên tập BTV Biên tập viên CTV Cộng tác viên HNBVN Hội Nhà báo Việt Nam NB&CL Nhà báo và Công luận PV Phóng viên TBT Tổng biên tập TKTS Thƣ ký tòa soạn VPDD Văn phòng đại diện PVTT Phóng viên thƣờng trú
MỤC LỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT..................................................................................................3 PHẦN MỞ ĐẦU...........................................................................................................1 1. Lý do chọn đề tài.......................................................................................................1 2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài ..........................................................5 3. Mục đích nghiên cứu .............................................................................................12 4. Nhiệm vụ nghiên cứu.............................................................................................12 5. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu............................................................................13 6. Phƣơng pháp nghiên cứu......................................................................................13 7. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài.................................................................15 8. Kết cấu của luận văn..............................................................................................15 NỘI DUNG ..................................................................................................................17 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN TRONG VIỆC BẢO VỆ QUYỀN HÀNH NGHỀ HỢP PHÁP CỦA NHÀ BÁO........................................17 1.1. Các khái niệm ...................................................................................................17 1.2. Vai trò của báo chí trong đồi sống xã hội........................................................25 1.3. Quan điểm của Đảng và nhà nƣớc đối với báo chí ........................................26 1.4. Những yêu cầu cầu cơ bản của báo chí Hội Nhà báo Việt Nam trong thông tin bảo vệ quyền hành hợp pháp của nhà báo........................................................30 1.5. Vài nét khái quát về Hội Nhà báo Việt Nam và báo chí thuộc Hội..............34 Tiểu kết chƣơng 1 .......................................................................................................38 CHƢƠNG 2: ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG BÁO CHÍ HỘI NHÀ BÁO VIỆT NAM VỚI VẤN ĐỀ THÔNG TIN BẢO VỆ QUYỀN HÀNH NGHỀ HỢP PHÁP CỦA NHÀ BÁO..............................................................................................40 2.1. Thực trạng tình hình xâm phạm, cản trở quyền hành nghề hợp pháp của nhà báo.........................................................................................................................40 2.2. Nguyên nhân của hành vi xâm phạm, cản trở................................................48 2.3. Thực trạng thông tin về vấn đề bảo vệ quyền hành nghề hợp pháp của nhà báo trên báo chí Hội Nhà báo Việt Nam .................................................................63 2.4. Đánh giá ƣu điểm và hạn chế của thông tin về vấn đề bảo vệ quyền hành nghề hợp pháp của nhà báo trên báo chí của Hội.................................................66
2.4. Các tồn tại cần khắc phục của báo chí Hội nhà báo Việt Nam....................76 Tiểu kết chƣơng 2 .......................................................................................................79 CHƢƠNG 3:MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ GIẢI PHÁP, KHUYẾN NGHỊ81 NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CỦA BÁO CHÍ HỘI NHÀ BÁO VIỆT NAM TRONG VIỆC BẢO VỆQUYỀN HÀNH NGHỀHỢP PHÁP CỦA NHÀ BÁO.81 3.1. Một số vấn đề đặt ra.............................................................................................81 3.2. Nhóm giải pháp chung.......................................................................................85 3.2. Một số giải pháp nâng cao chất lƣợng thông tin trên báo chí của Hội về vấn đề bảo vệ quyền hành nghề hợp pháp của nhà báo.......................................93 3.3. Giải pháp nâng cao hình thức...........................................................................96 3.4. Một số giải pháp khác .......................................................................................102 Tiểu kết chƣơng 3 .....................................................................................................107 KẾT LUẬN................................................................................................................109 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO...............................................................112 PHỤ LỤC 1....................................................................................................................1
DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ Biểu đồ 2.1: Các hành vi cản trở nhà báo. Nguồn: BKTHNBVN.............................41 Biểu đồ 2.2. Về mức độ quan tâm của bạn đến các vụ cản trở nhà báo ở Việt Nam. BKTHNBVN ..............................................................................................................41 Biểu đồ 2.3. Hậu quả của việc cản trở nhà báo........................................................41 Biểu đồ 2.4: Độ tuổi tham gia khảo sát năm 2017 ...................................................54 Biểu đồ 2. 5: Tỷ lệ người có thẻ tham gia khảo sát năm 2017 .................................54 Bảng 2.1. Thống kê thể loại sử dụng trên trang Diễn đàn và Nghề báo từ năm 2013- 2018...........................................................................................................................68
PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Trong bài phát biểu với chủ đề Hãy để báo chí phát triển mạnh mẽ của nguyên Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc Ban Ki-Moon nhân ngày Tự do báo chí thế giới 3/5/2015 đã khẳng định, việc bảo vệ những người làm nghề báo không chỉ là bảo vệ một trong những nền tảng của dân chủ mà cũng chính là bảo vệ những giá trị mà Liên Hiệp Quốc đại diện. Thông điệp của Tổng thư kí đưa ra trong bối cảnh tình trạng bạo lực nhằm vào nhà báo ngày càng gia tăng không chỉ ở trong vùng có chiến sự mà trong cả thời bình ở nhiều quốc gia. Bởi lẽ, để cung cấp cho bạn đọc những thông tin xác thực nhất, những bức ảnh chân thực nhất, các nhà báo phải xông pha vào những nơi nguy hiểm như vùng có xung đột vũ trang, chiến tranh. Vì thế, đằng sau nhiều bài báo, bức ảnh là mồ hôi, nước mắt và thậm chí cả máu của các nhà báo. Theo thống kê của các tổ chức quốc tế, chỉ riêng ở Syria trong vòng 6 năm từ năm 2011 tới 2017, đã có 122 nhà báo, phóng viên chiến trường thiệt mạng khi đưa tin chiến sự ở nước này. Các nhà báo là mục tiêu tấn công vì những sự thật mà họ nói hoặc viết để phơi bày các vụ việc nhạy cảm như tham nhũng, buôn lậu, vi phạm pháp luật, xâm hại quyền lợi quốc gia, công chúng. Theo Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc, những vụ tấn công này là điều hoàn toàn không thể chấp nhận được trong các nỗ lực chung để thúc đẩy an toàn, nhân phẩm và thịnh vượng cho tất cả mọi người. Đó là trên thế giới, còn ở Việt Nam thì sao? Với vai trò là lực lượng của Đảng, Nhà nước, tiếng nói của các tổ chức xã hội và là diễn đàn của nhân dân, báo chí đã bám sát các sự kiện xảy ra trong xã hội, phản ánh đa chiều những vấn đề nảy sinh từ thực tiễn cuộc sống cũng như lột tả bản chất các hiện tượng xung đột, mâu thuẫn xảy ra trong quá trình đi lên của đất nước. Sự tham gia của báo chí vừa để thực hiện nghĩa vụ cung cấp thông tin cho người dân theo Hiến pháp, vừa giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước với tư cách là nhân 1
tố chủ chốt điều hành và phân chia các nguồn lực trong xã hội. Chính vì đánh giá rất cao vai trò của báo chí nên từ năm 1957 và 1989, Quốc hội đã ban hành Luật Báo chí nhằm tạo hành lang pháp lý cho các phóng viên, nhà báo hoạt động. Luật này không những minh định quyền thu thập và công bố thông tin của nhà báo mà còn nghiêm cấm tất cả những hành vi cản trở nhà báo hành nghề đúng pháp luật. Sau đó, Luật Phòng chống tham nhũng và nhiều văn bản khác tiếp tục cụ thể hóa quyền này của báo chí với mục tiêu tạo điều kiện tốt hơn cho các nhà báo hoạt động, cũng là nhằm phục vụ xã hội tốt hơn. Với sứ mệnh vẻ vang và trách nhiệm cao cả gánh trên vai, đội ngũ báo chí nước ta thời gian qua đã luôn nỗ lực phấn đấu, và góp phần quan trọng vào sự phát triển toàn diện của đất nước. Vì trách nhiệm thông tin nhanh nhạy, chuẩn xác; vì mục đích đi đến cùng sự thật, người làm báo đã vượt qua rất nhiều khó khăn và thử thách, thậm chí những hiểm nguy luôn rình rập để chiến đấu bằng ngòi bút của mình chống lại những việc làm mờ ám, tiêu cực, vạch trần những hành vi sai trái xâm hại đến lợi ích của người dân, do vậy những kẻ có hành vi tham nhũng, trục lợi thường có những thủ đoạn đê hèn, xúc phạm danh dự, nhân phẩm, thậm chí tới sức khoẻ, tính mạng nhà báo, có trường hợp rất nghiêm trọng, gây bức xúc dư luận xã hội. Trong vài năm gần đây, hiện tượng này diễn ra ngày một nhiều, hậu quả ngày một lớn, ở tất cả mọi vùng miền, lĩnh vực… nhưng kết quả xử lý các hành vi cản trở nhà báo lại không tương xứng với mong muốn của các cơ quan quản lý, chỉ đạo, của chính giới báo chí cũng như của các tầng lớp nhân dân. Trong thực tế, đại đa số các nhà báo tuân thủ pháp luật và đạo đức nghề nghiệp, tuy nhiên vẫn còn một số nhà báo vi phạm, mặc dù không nhiều nhưng ảnh hưởng không nhỏ tới uy tín, danh dự của giới báo chí nói chung. Chúng ta vẫn chưa quên sự việc nhiều nhà báo đã bị hành hung khi đang tác nghiệp trong khoảng 5 năm trở lại đây (2013 – 2018), trong đó có một số vụ khá nghiêm trọng. Đáng lo ngại, các vụ tấn công, cản trở nhà báo tác nghiệp 2
có xu hướng gia tăng cả về mức độ và tần suất, thậm chí các hành vi cản trở mang tính chất trả thù, cảnh cáo còn nhằm vào thân nhân các nhà báo cho thấy tình trạng “coi thường hoạt động báo chí” cũng như các quy định pháp luật nói chung đã đến mức đáng báo động. Đặc biệt tình trạng này thường xuất hiện khi nhà báo tác nghiệp chống tiêu cực. Những kẻ liên quan sẵn sàng bất chấp, kể cả tính mạng của nhà báo cho tới pháp luật để thực hiện bằng được hành vi che đậy, cản trở, né tránh, bưng bít các hoạt động tiêu cực của mình. Với tình trạng trên, những người làm báo có thể an tâm sử dụng ngòi bút của mình vào các mục tiêu truyền thông chính xác và trung thực hay không? Bên cạnh đó, không ít nhà báo dù tác nghiệp đúng quy định pháp luật nhưng đang gặp phải nhiều rào cản trong tiếp cận thông tin, đặc biệt là thông tin về các vụ việc liên quan chống tham nhũng, tiêu cực. Vì sao lại có sự coi thường dư luận và pháp luật như vậy? Câu trả lời rằng, một phần xuất phát từ sự thờ ơ, vào cuộc một cách đối phó của một số cơ quan chức năng khi giải quyết sự việc khiến “chìm xuồng”, rơi dần vào quên lãng. Trên thực tế, các vụ hành hung người làm báo bị xử lý rất ít và thường nghiêng về các biện pháp hành chính. Qua báo cáo công tác kiểm tra của Hội Nhà báo Việt Nam nhận thấy gần đây, hầu hết các cơ quan ở địa phương đã quan tâm xử lý việc các nhà báo bị tấn công nhưng mức xử lý đưa ra còn quá nhẹ. Một số địa phương thậm chí còn thờ ơ, chưa làm hết trách nhiệm hoặc làm cho qua chuyện. Chính vì sự giải quyết không thỏa đáng, mức độ xử lý còn thấp, không đủ sức răn đe; bên cạnh đó những bất cập tồn tại trong hệ thống pháp luật và cơ chế thực thi cũng như chưa có một quy trình tác nghiệp và quy tắc ứng xử đúng mực của nhà báo đã góp phần làm cho vòng luẩn quẩn tác nghiệp – bị hành hung gia tăng, kèm theo sự hung hăng, ngang nhiên coi thường pháp luật của không ít đối tượng. Vai trò của báo chí là rất lớn, phục vụ lợi ích chung của toàn xã hội, là một trong những lực lượng đi đầu trong cuộc đấu tranh chống tham nhũng, tiêu cực 3
vì sự bình yên của xã hội. Đây là một cuộc đấu tranh lâu dài và đầy khó khăn, thử thách. Để cuộc đấu tranh này đem lại hiệu quả cao hơn, nhà báo cần phải được khuyến khích, động viên và rất cần được bảo vệ. Tuy nhiên, trên thực tế vấn đề bảo vệ quyền hành nghề hợp pháp của các nhà báo chưa thực sự nhận được sư quan tâm đúng mức của toàn xã hội. Quyền hành nghề hợp pháp của nhà báo đã được nêu rõ trong luật định, mới đây nhất là Luật Báo chí sửa đổi năm 2016 đã được Quốc hội thông qua và có hiệu lực từ ngày 1/1/2017. Xét về mặt hình thức, các quy định của pháp luật về lĩnh vực này có tương đối nhiều, hệ thống cơ quan quản lý, chỉ đạo báo chí và tổ chức của hội nghề nghiệp cũng khá đầy đủ nhưng chưa thực sự hiệu quả, cơ chế thực thi còn nhiều lỗ hổng. Hiện tượng phóng viên, nhà báo bị cản trở khi tác nghiệp đã diễn ra từ lâu, ở nhiều vùng, do nhiều loại đối tượng gây ra với đủ loại hậu quả. Thường trực Thường vụ Hội Nhà báo Việt Nam hết sức coi trọng công tác bảo vệ quyền hành nghề hợp pháp của nhà báo. Bởi lẽ, Hội Nhà báo Việt Nam có một vai trò, chức năng rất trọng yếu đó là bảo vệ quyền lợi chính đáng của các nhà báo. Trong các quyền lợi của nhà báo thì quyền lợi tối thượng, thiêng liêng nhất đó là quyền được làm nghề trong khuôn khổ của pháp luật. Đó là quyền lợi tinh thần, cũng là quyền lợi thiết thân nhất. Với chức trách ấy, Hội Nhà báo Việt Nam nói chung, các cơ quan báo chí của Hội nói riêng luôn có trách nhiệm bảo vệ quyền lợi các hội viên của mình – một trách nhiệm nặng nề nhưng cũng hết sức thiêng liêng. Có thể nói, việc bảo vệ quyền hành nghề hợp pháp của nhà báo luôn là vấn đề mang tính thời sự, có giá trị thực tiễn sâu sắc, cần có sự nghiên cứu kỹ lưỡng, bàn luận thấu đáo, quan tâm thỏa đáng, phân tích làm rõ thực trạng, các vấn đề đặt ra trong hoạt động tác nghiệp thực tiễn. Ngay tại thời điểm người viết đề xuất ý tưởng nghiên cứu (tháng 12/2017), đã xảy ra liên tiếp các vụ cản trở, hành hung nhà báo gây xôn xao dư luận và giống như nhiều sự việc khác, các vụ cản trở này đa phần không tìm ra thủ phạm hoặc thủ phạm 4
không bị xử lý nghiêm minh. Trước những đòi hỏi cấp thiết đang đặt ra, cũng như ý nghĩa, tầm quan trọng cùng với vinh dự và trách nhiệm lớn lao mà đội ngũ báo chí cách mạng nước ta đã và đang gánh vác, học viên mạnh dạn lựa chọn đề tài “Báo chí Hội Nhà báo Việt Nam với vấn đề bảo vệ quyền hành nghề hợp pháp của nhà báo”, hi vọng có thể đưa ra cái nhìn toàn diện về vấn đề này, góp phần kiến tạo hành lang pháp lý cần thiết để bảo vệ môi trường tác nghiệp lành mạnh, hạn chế tình trạng xâm phạm, cản trở nhà báo tác nghiệp. Đó cũng là trăn trở của các nhà báo, những người làm công tác quản lý báo chí và các cấp Hội Nhà báo hiện nay. 2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Vấn đề bảo vệ quyền hành nghề hợp pháp của nhà báo đã xuất hiện khá nhiều trên các phương tiện báo chí, truyền thông thời gian qua. Nói đúng hơn, đây là những vấn đề không mới đối với báo giới và công chúng cả nước. Chỉ tính riêng trong khoảng 5 năm trở lại đây (2013-2018) đã có hàng chục cuộc hội thảo, tọa đàm, hàng trăm bài viết tập trung đề cập, phân tích làm rõ nguyên nhân các vụ cản trở, hành hung nhà báo thời gian qua, từ đó kêu gọi công chúng phải lên tiếng bảo vệ nhà báo, xem hoạt động tác nghiệp báo chí là thi hành công vụ, phải có “đường dây nóng” cho nhà báo và thông tin kịp thời cho cơ quan chức năng khi bị cản trở, hành hung. Bên cạnh đó, một số khóa luận tốt nghiệp cử nhân, luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ báo chí học cũng đã bước đầu đề cập tới các giải pháp nhằm hoàn hoàn thiện các “khe hở” pháp luật, tạo điều kiện cho báo chí thực hiện nhiệm vụ thuận lợi, an toàn, hiệu quả. Trong luận án tiến sĩ Hoàn thiện pháp luật về báo chí ở Việt Nam hiện nay (2015, Đại học quốc gia Hà Nội), tác giả Phan Thị Thanh Tâm trên cơ sở kế thừa các kết quả nghiên cứu trong và ngoài nước về báo chí, đã phân tích làm rõ hơn các khái niệm và đặc điểm của pháp luật về báo chí (PLBC); vai 5
trò, nội dung của PLVBC; sự tương thích giữa PLVBC của Việt Nam với pháp luật quốc tế và pháp luật của các quốc gia khác; những tiêu chí đặc thù xác định mức độ hoàn thiện PLVBC. Bên cạnh đó, luận án cũng phân tích những hạn chế của PLVBC và hoạt động quản lý báo chí hiện nay; tập trung làm sáng tỏ những vấn đề như: mối quan hệ giữa Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý báo chí; mô hình cơ quan báo chí; cải chính, quảng cáo trên báo chí; tiếp cận thông tin; quyền riêng tư; lưu chiểu; xử lý vi phạm PLVBC và đưa ra các quan điểm cơ bản hoàn thiện PLVBC; phân tích các nội dung PLVBC cần sửa đổi, bổ sung. Cuốn Đạo đức nghề báo - Những vấn đề lý luận và thực tiễn do PGS. TS Hoàng Đình Cúc chủ biên (Nxb Chính trị quốc gia - sự thật, Hà Nội, 2013) đã đề cập đến quan điểm của Mác, Ăng ghen, Lê nin, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam về báo chí, đạo đức nghề báo; thực trạng đạo đức nghề báo ở Việt Nam hiện nay; qua đó phác thảo hệ tiêu chí về chuẩn mực đạo đức nghề báo và đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện đạo đức nghề báo. Luận án tiến sĩ Sự lãnh đạo của Đảng đối với báo chí trong thời kỳ đổi mới do tác giả Nguyễn Vũ Tiến (Học viện chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, 2003) thực hiện đã phân tích những bước tiến trong quá trình lãnh đạo báo chí của Đảng, trong đó khẳng định sự lãnh đạo của Đảng là điều kiện tiên quyết đảm bảo cho báo chí tiếp tục phát triển. Trong cuốn chuyên luận Quản lý và phát triển báo chí xuất bản do PGS.TS Lê Thanh Bình làm chủ biên (Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2004), trên cơ sở phân tích những thành tựu, tồn tại và thách thức của báo chí, xuất bản từ năm 1986 đến nay, tác giả đã đưa ra một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực báo chí, xuất bản trong đó có giải pháp hoàn thiện PLVBC. Tuy nhiên, nội dung này chỉ được trình bày khái quát mà chưa có sự phân tích toàn diện, sâu sắc. Bài viết Tăng cường quản lý nhà nước về pháp luật đối với báo chí của 6
显示前 14 页。下载资料查看完整内容。
暂无评论。快来抢沙发吧！
评论 (0)
暂无评论。快来抢沙发吧！