Trang 1
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC GV.BÙI TRỌNG TÀI – LÊ VĂN CẢNH TẬP BÀI GIẢNG CHÍNH TRỊ HỌC ĐẠI CƯƠNG (Lưu hành nội bộ) Thái Nguyên, 2011 1
Nội dung tài liệu
Trang 2
MỤC LỤC 2.2.3. Tư tưởng chính trị phương Tây cận đại .... 22 MỤC LỤC................................................................... 2 2.3. Lược sử tư tưởng chính trị của chủ nghĩa Mác- LỜI NÓI ĐẦU............................................................. 4 Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh.......................... 25 CHƯƠNG 1. NHẬP MÔN CHÍNH TRỊ HỌC ............ 5 2.3.1. Tư tưởng chính trị của chủ nghĩa Mác –Lênin. 1.1. Khái niệm chính trị......................................... 5 ........................................................................... 25 1.1.1. Các quan niệm trước Mác về chính trị........ 5 2.3.2. Tư tưởng Hồ Chí Minh về chính trị.......... 28 1.1.2. Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lên nin về CHƯƠNG 3. QUYỀN LỰC CHÍNH TRỊ.................. 32 Chính trị............................................................... 6 3.1. Quan niệm chung về quyền lực và quyền lực 1.2. Nguồn gốc và bản chất của chính trị.............. 7 chính trị. ............................................................... 32 1.2.1. Nguồn gốc kinh tế của chính trị.................. 7 3.1.1. Quan niệm chung về quyền lực. .............. 32 1.2.2. Bản chất giai cấp của chính trị.................... 8 3.1.2. Quyền lực chính trị................................... 32 1.3. Kết cấu của chính trị....................................... 9 3.2. Quá trình hình thành và phát triển của quyền 1.3.1. Hệ tư tưởng chính trị.................................. 9 lực chính trị. ......................................................... 33 1.3.2. Thể chế chính trị....................................... 10 3.3. Tổ chức và cơ chế thực thi quyền lực chính trị. 1.3.3. Hệ thống chính trị..................................... 11 ............................................................................... 36 1.4. Chính trị học là một khoa học ...................... 11 3.3.1. Tổ chức thực thi quyền lực chính trị......... 36 1.4.1 Đối tượng và nhiệm vụ nghiên cứu của chính 3.3.2. Cơ chế thực thi quyền lực chính trị........... 36 trị học................................................................. 11 3.4. Giành, giữ và chuyển giao quyền lực chính trị. 1.4.2. Phương pháp nghiên cứu của chính trị học13 ............................................................................... 37 CHƯƠNG 2. KHÁI LƯỢC LỊCH SỬ TƯ TƯỞNG VÀ CHƯƠNG 4. HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ..................... 39 CÁC HỌC THUYẾT CHÍNH TRỊ ............................ 14 4.1. Khái niệm hệ thống chính trị........................ 39 2.1. Lược sử tư tưởng chính trị Phương Đông.... 14 4.2. Kết cấu và chức năng của hệ thống chính trị.39 2.1.1. Nho gia..................................................... 14 4.2.1. Kết cấu của hệ thống chính trị.................. 39 2.1.2. Mặc gia .................................................... 15 4.2.2. Chức năng của hệ thống chính trị ............. 41 2.1.3. Pháp gia.................................................... 16 4.3. Phân loại hệ thống chính trị.......................... 42 2.2. Lược sử tư tưởng chính trị Phương Tây...... 17 4.3.1. Phân loại dựa theo bản chất của chế độ xã hội 2.2.1. Tư tưởng chính trị phương Tây cổ đại...... 17 ........................................................................... 42 2.2.2. Tư tưởng chính trị phương Tây thời trung cổ 4.3.2. Phân loại dựa theo dấu hiệu của Đảng chính trị ........................................................................... 21 trong hệ thống chính trị...................................... 42 2
Trang 3
4.3.3. Phân loại hệ thống chính trị dựa theo mối 6.2. Kết cấu, đặc điểm, vai trò, chức năng của văn quan hệ quyền lực giữa các bộ phận cấu thành hệ hóa chính trị. ........................................................ 62 thống.................................................................. 43 6.2.1. Kết cấu của văn hoá chính trị ................... 62 4.4. Hệ thống chính trị ở nước ta......................... 44 6.2.2. Đặc điểm của văn hoá chính trị ................ 63 4.4.1. Kết cấu của hệ thống chính trị ở nước ta... 44 6.2.3. Chức năng của văn hoá chính trị............... 65 4.4.2. Bản chất và đặc điểm của hệ thống chính trị CHƯƠNG 7. CON NGƯỜI CHÍNH TRỊ VÀ THỦ LĨNH nước ta............................................................... 49 CHÍNH TRỊ............................................................... 67 CHƯƠNG 5. ĐẢNG CHÍNH TRỊ............................. 51 7.1. Con người chính trị và vị trí của nó trong việc 5.1. Quan niệm chung về Đảng chính trị ............ 51 giành, giữ và thực thi quyền lực chính trị........... 67 5.1.1. Khái niệm chung về Đảng và Đảng chính trị 7.1.1. Quan niệm chung về con người chính trị.. 67 ........................................................................... 51 7.1.2 Đội ngũ hoạt động chính trị....................... 67 5.1.2. Những đặc điểm của Đảng chính trị ......... 52 7.1.3 Quần chúng nhân dân................................ 68 5.2. Đảng cầm quyền............................................ 52 7.2. Thủ lĩnh chính trị.......................................... 68 5.2.1. Quan niệm về Đảng cầm quyền................ 52 7.2.1. Khái niệm thủ lĩnh chính trị...................... 68 5.2.2. Vị trí, chức năng của Đảng cầm quyền..... 53 7.2.2. Những phẩm chất của thủ lĩnh chính trị.... 70 5.3. Đảng Cộng và tính tất yếu ra đời của Đảng 7.2.3. Vai trò của thủ lĩnh chính trị..................... 72 cộng sản ................................................................ 53 TÀI LIỆU THAM KHẢO.......................................... 74 5.3.1. Đảng Cộng sản......................................... 53 5.3.2.Tính tất yếu và quy luật ra đời của Đảng Cộng sản............................................................ 54 5.4. Đảng Cộng sản Việt Nam.............................. 54 5.4.1. Sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam... 54 5.4.2. Vị trí của Đảng Cộng sản Việt Nam trong hệ thống chính trị Xã hội chủ nghĩa. ....................... 56 5.4.3. Vai trò của Đảng Cộng sản Việt Nam....... 56 CHƯƠNG 6. VĂN HOÁ CHÍNH TRỊ ...................... 60 6.1. Quan niệm chung về văn hoá và văn hóa chính trị. ............................................................... 60 6.1.1. Khái niệm văn hóa.................................... 60 6.1.2. Khái niệm văn hóa chính trị ..................... 61 3
Trang 4
Nhận thức được tầm quan trọng của giáo dục khoa LỜI NÓI ĐẦU học chính trị, các trường Đại học và Cao đẳng trên cả nước đã và đang tích cực nghiên cứu và đưa vào Chính trị không chỉ là một tiểu hệ thống thuộc Kiến chương trình đào tạo những nội dung của chính trị học. trúc thượng tầng xã hội, có tác động ảnh hưởng tới Điều này không chỉ giúp sinh viên có sự nhận thức đúng các yếu tố quan hệ sản xuất hợp thành cơ sở hạ tầng đắn trong tư tưởng về chính trị, mà quan trọng hơn còn xã hội, mà quan trọng còn là hoạt động thực tiễn của giáo dục lý tưởng, truyền thống yêu nước, tạo ra những các giai cấp, các đảng phái và các chủ thể khác nhau thế hệ sinh viên có bản lĩnh chính trị vững vàng, biết trong đời sống xã hội. Việc đặt câu hỏi vì sao cần phải hành động vì lợi ích của quốc gia, dân tộc. nghiên cứu chính trị trên lý thuyết đã không còn quan Trong khuôn khổ chương trình đào tạo các ngành trọng nữa, mà thực tiễn đã chỉ ra rằng, mỗi bước đi khoa học xã hội của trường Đại học Khoa học – Đại học của hoạt động chính trị ngày càng cần phải có lý Thái Nguyên, tập thể các tác giả của khoa Văn – Xã hội thuyết soi đường. nếu không muốn rơi vào sai lầm, đã mạnh dạn biên soạn cuốn “Tập bài giảng chính trị phiến diện và đi đến chỗ thất bại. Do đó, khoa học học đại cương”, góp phần vào hoàn thành mục tiêu đào chính trị cần và phải tiếp tục hoạt động một cách tích tạo của nhà trường, đồng thời giáo dục truyền thống, lý cực để đáp ứng yêu cầu thực tiễn. tưởng cho sinh viên về chế độ chính trị xã hội của Đảng Việt Nam là một quốc gia có nền chính trị ổn định, và Nhà nước ta. dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, quản Với những kiến thức còn hạn hẹp, cộng với quá trình lý xã hội của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa nghiên cứu về vấn đề chính trị chưa nhiều, chắc chắn nội Việt Nam, chúng ta đang quyết tâm và vững bước trên dung của tập bài giảng sẽ không tránh khỏi những thiếu con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội. Tuy nhiên, sót nhất định. Các tác giả rất mong nhận được sự góp ý phía trước còn tồn tại rất nhiều khó khăn, thách thức từ phía các nhà nghiên cứu và sinh viên. cả về lý luận và thực tiễn để xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội Các tác giả công bằng, dân chủ, văn minh. 4
Trang 5
khẳng định chính trị tốt nhất là thể chế hỗn hợp của các chính CHƯƠNG 1. NHẬP MÔN CHÍNH TRỊ HỌC thể này. Platon: Chính trị là “nghệ thuật cung đình” liên kết trực 1.1. Khái niệm chính trị tiếp của người anh hùng và sự thông minh. Sự liên kết đó được Chính trị là một hiện tượng xã hội ra đời gắn liền với sự thực hiện bằng sự thống nhất tư tưởng và tinh thần hữu ái. ra đời của giai cấp và Nhà nước. Từ khi xuất hiện, chính trị Chính trị là nghệ thuật cai trị. Cai trị bằng sức mạnh là đã có ảnh hưởng to lớn tới quá trình tồn tại và phát triển của độc tài, cai trị bằng nghệ thuật mới là đích thực. mỗi cộng đồng, mỗi quốc gia, dân tộc và toàn nhân loại. Bởi Aristotle: Chính trị là sản phẩm của sự phát triển tự nhiên- vậy nghiên cứu và định hình về chính trị cũng được các học là h́nh thức giao tiếp cao nhất của con người; con người là động giả Đông - Tây - kim - cổ bàn luận không ít giấy mực. vật chính trị; quyền lực chính trị có thể được phân chia thành Trước khi chính trị học ra đời với tư cách là một khoa học lập pháp, hành pháp và tư pháp. (political science) nghiên cứu chính trị như một chỉnh thể, Ở phương Đông cổ đại, nhất là ở Trung Quốc thời kỳ "bách có đối tượng, phương pháp, khái niệm, phạm trù..., đã có rất gia chư tử" - trăm hoa đua nở - trăm nhà đua tiếng cũng xuất nhiều các quan niệm, quan điểm, thậm chí là tư tưởng, học hiện những tư tưởng chính trị kiệt xuất. Nổi bật nhất là các thuyết của các học giả khác nhau bàn về các khía cạnh của quan niệm của Khổng tử, Hàn Phi tử, Lăo tử... chính trị. Dưới đây, sẽ trình bày một số quan niệm về chính Khổng tử: Chính trị là công việc của người quân tử, là làm trị, trong đó có các quan niệm của các học giả trước Mác và cho chính đạo, chính danh. Ông xây học thuyết về Nho gia với quan niệm của chủ nghĩa Mác. các quan điểm Tam cương, Ngũ thường - là cơ sở nền tảng cho 1.1.1. Các quan niệm trước Mác về chính trị. các xã hội phong kiến phương Đông lúc bấy giờ và cả sau này. Ở phương Tây thời kỳ cổ đại, nổi lên các triết gia, chính Hàn Phi tử: Ông quan niệm để thực hiện hoạt động chính trị gia lỗi lạc về chính trị: trị cần thiết phải xây dựng và ban hành pháp luật. Với luận Hê-rô-đốt: Được mệnh danh là người "cha của chính trị thuyết nổi tiếng về thế, thuật và pháp - ông là đại diện tiêu biểu học". Từ chỗ nghiên cứu và phân tích sự khác biệt giữa các của phái Pháp gia. hình thức chính thể: Quân chủ, Qúy tộc và Dân chủ, ông 5
Trang 6
Lão tử: Với quan điểm "vô vi nhi trị" - không làm gì mà Mác- Lênin đã đề xuất những nhận định đúng đắn về chính trị: mọi người tự thuần phục, tự tìm đến với con đường chính Một là, Chính trị là lợi ích, là quan hệ lợi ích, là đấu đạo thì đó là cái gốc của nghệ thuật trị nước. tranh giai cấp trước hết vì lợi ích giai cấp: Chính trị xuất hiện Thời kỳ đêm trường trung cổ: Chính trị được các nhà cùng với sự ra đời của giai cấp và Nhà nước. Sự xuất hiện đó Thần học và chủ nghĩa duy tâm như Tômat Đa-Canh...cho một mặt là công cụ để một giai cấp giữ vị trí thống trị nền sản rằng "chính trị có nguồn gốc từ quyền lực tối cao của xuất xã hội, mặt khác nhằm điều hoà và giải quyết mối quan hệ Thượng đế". lợi ích giữa giai cấp đó với các giai tầng xã hội khác. Hoạt Thời kỳ các học thuyết và tư tưởng tư sản về chính trị: động chính trị chính là hoạt động thực tiễn của các giai cấp- vì Nổi tiếng với các thuyết "tam quyền phân lập, khế ước xã lợi ích giai cấp. hội". Chính trị được quan niệm là công việc của những Hai là, Cái căn bản nhất cuả chính trị là việc tổ chức "công dân" có tài sản. quyền lực nhà nước, là sự tham gia vào công việc Nhà nước, Các tư tưởng và học thuyết nêu trên ít nhiều đã đề cập là định hướng cho nhà nước, xác định hình thức, nội dung, được những vấn đề cơ bản của chính trị như vấn đề tổ chức nhiệm vụ của Nhà nước. Quyền lực là vấn đề trung tâm của Nhà nước, các hình thức Nhà nước và các chính thể, vấn đề chính trị. Từ chỗ nắm quyền lực chính trị, người ta tổ chức ra quyền lực Nhà nước, thủ lĩnh chính trị....Tuy nhiên do bộ máy thực thi quyền lực đó- là Nhà nước. Nhà nước cần phải những hạn chế về lập trường, quan điểm, điều kiện lịch sử- tổ chức theo h́nh thức nào, vận động theo những mục tiêu, nội xã hội mà các học thuyết đó ít nhiều còn bộc lộ những quan dung hoạt động của Nhà nước là ǵ. Công dân tham gia vào điểm thô sơ, chất phác, thậm chí là sai lầm về chính trị. công việc của Nhà nước ra sao. Tất cả những điều đó là nội dung ḷng cốt của chính trị. 1.1.2. Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lên nin về Ba là, Chính trị là biểu hiện tập trung của kinh tế. Đồng Chính trị. thời, chính trị không thể không chiếm vị trí hàng đầu so với Nghiên cứu một cách nghiêm túc các quan điểm trước đi kinh tế. trước về chính trị, đồng thời vận dụng một cách khoa học Tính tập trung về kinh tế của chính trị biểu hiện ở chỗ: các phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và Thứ nhất, tất cả mọi hoạt động của nền kinh tế đều đặt dưới sự chủ nghĩa duy vật lịch sử, các nhà kinh điển của chủ nghĩa quản lý- điều tiết của một thể chế chính trị. Hoạt động chính trị 6
Trang 7
chính là hoạt động vì lợi ích của một quốc gia, cộng đồng Từ đây, chúng ta có thể rút ra kết luận khái quát về chính và trên hết là lợi ích giai cấp. Thứ hai, các thành phần kinh trị: tế của một cộng đồng, quốc gia thì chính trị không thể Chính trị là hoạt động trong lĩnh vực quan hệ giữa các giai không nắm phần quan trọng, phần chủ yếu nhất của nền cấp, cũng như các dân tộc và các quốc gia với vấn đề giành, kinh tế đó. giữ, tổ chức và sử dụng quyền lực Nhà nước; là sự tham gia Chính trị không thể không chiếm vị trí hàng đầu so với của nhân dân vào công việc của Nhà nước và xã hội, là hoạt kinh tế biểu hiện ở chỗ: Thứ nhất, chính trị luôn là hoạt động chính trị thực tiễn của giai cấp, các đảng phái chính trị, động đi trước, hoạt động tạo hành lang, tạo môi trường cho các nhà nước nhằm tìm kiếm những khả năng thực hiện kinh tế phát triển. Thứ hai, Chính trị có ổn định thì kinh tế đương lối và những mục tiêu đã đề ra nhằm thỏa mãn lợi ích. mới có bước phát triển. Chính trị mất ổn định nền sản xuất xã hội sẽ bị đình trệ, ảnh hưởng nghiêm trọng tới an ninh 1.2. Nguồn gốc và bản chất của chính trị quốc gia. 1.2.1. Nguồn gốc kinh tế của chính trị Bốn là, Chính trị là lĩnh vực phức tạp, nhạy cảm Nguồn gốc kinh tế của chính trị thể hiện ở những điểm nhất, liên quan tới vận mệnh hàng triệu người. Giải quyết sau: những vấn đề chính trị vừa là khoa học, vừa là nghệ Thứ nhất, xét về sự xuất hiện của chính trị trong lịch sử thuật. Chính trị không chỉ dừng lại ở việc làm thế nào để nhân loại: Chính trị ra đời gắn liền với sự xuất hiện của giai cấp điều tiết một Nhà nước hoạt động, quản lý tất cả các mặt và nhà nước. Sự xuất hiện đó lại liên quan chặt chẽ đến vấn đề của đời sống xã hội, ban hành pháp luật...tức là hoạt động tư hữu tư liệu sản xuất - tư hữu những của cải dư thừa của xã đối nội, mà còn liên quan đến quan hệ mang tính đa quốc hội- cũng tức là liên quan đến hoạt động kinh tế. Để bảo vệ cho gia, mang tầm vóc quốc tế, có ảnh hưởng lớn đến sự tồn sự tư hữu về tư liệu sản xuất đó, những tầng lớp "trên" của xã vong của một quốc gia - tức là hoạt động đối ngoại. Do vậy hội đã tổ chức ra nhà nước nhằm mục đích cưỡng chế các giai vấn đề chính trị là hết sức phức tạp và nhạy cảm. Để giải tầng xã hội khác. Như vậy chính trị xuất hiện trong lịch sử xuất quyết vấn đề chính trị đòi hỏi có cả kiến thức khoa học cùng phát từ kinh tế. sự uyển chuyển, khéo léo của nghệ thuật. Thứ hai, xét trên góc độ lợi ích: Chủ nghĩa Mác- Lê nin khẳng định chính trị chính là lợi ích, là quan hệ giữa các giai 7
Hiển thị 7 trang đầu. Tải tài liệu để xem đầy đủ.
Bình luận (0)
Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên!