BÀI 26: CƠ NĂNG - ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG  Định nghĩa cơ năng, sự chuyển hoá năng lượng:  Cơ năng của vật chuyển động dưới tác dụng của trọng lực bằng tổng động năng và thế năng trọng trường của vật  Tại A và E thế năng cực tiểu, động năng cực đại.  Tại B thế năng cực đại, động năng cực tiểu.  Từ A – B và C – D (chuyển động từ thấp lên cao) động năng giảm, thế năng tăng.  Từ B – C và D – E (chuyển động từ cao xuống thấp) động năng tăng, thế năng giảm.  Sự bảo toàn cơ năng của vật chu yển động chỉ dưới tác dụng của trọng lực:  Khi một vật chuyển động trong trọng trường chỉ chịu tác dụng của trọng lực thì cơ năng của vật là một đại lượng bảo toàn, ta có  Hệ quả: Trong quá trình chuyển động của một vật trong trọng trường (bỏ qua ma sát):  Nếu động năng giảm thì thế năng tăng và ngược lại (động năng và thế năng chuyển hoá lẫn nhau).  Tại vị trí nào động năng cực đại thì thế năng cực tiểu và ngược lại. Chú ý  Định luật bảo toàn cơ năng chỉ đúng khi vật chuyển động chỉ chịu tác dụng của trọng lực hoặc lực đàn hồi hoặc cả hai mà thôi. Nếu vật còn chịu thêm tác dụng của các lực không th ế (l ực cản, lực ma sát…. thì khi giải các bài toán ta sẽ dùng định lý biến thiên thế năng. Ví dụ 1: Nhà máy điện sản xuất điện năng từ dòng nước chảy từ trên cao xuống (Hình 17.1). Trong quá trình đó, có những dạng năng lượng cơ học nào xuất hiện? Chúng có thể chuyển hóa qua lại với nhau không? Trong những điều kiện nào thì tổng của các dạng năng lượng cơ học đó được bảo toàn? Trong quá trình sản xuất điện năng từ dòng nước chảy trên cao xuống, có những dạng năng lượng cơ học xuất hiện là động năng, thế năng trọng trường. Động năng và thế năng chuyển hóa qua lại lẫn nhau. Trong điều kiện bỏ qua lực cản không khí thì cơ năng được bảo toàn. Ví dụ 2: Phân tích sự chuyển hóa giữa động năng và thế năng trong một số hoạt động của đời sống hàng ngày. Ném quả bóng từ dưới lên, ban đầu quả bóng có động năng cực đ ại, th ế năng b ằng không, khi quả bóng lên vị trí c