ĐỔI MỚI NỘI DUNG, PHƯƠNG THỨC HOẠT ĐỘNG CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM VÀ CÁC ĐOÀN THỂ CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI (Tài liệu bồi dưỡng thi nâng ngạch chuyên viên cao cấp khối Đảng, đoàn thể năm 2011) Trong lịch sử cách mạng nước ta, các đoàn thể quần chúng và tổ chức xã hội đã đóng giữ vai trò quan trọng. Các tổ chức này đã động viên, tập hợp các tầng lớp nhân dân trong các cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm, đấu tranh thống nhất nước nhà. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên đã có vai trò cực kỳ quan trọng trong sự hình thành và củng cố Nhà nước kiểu mới ở Việt Nam. Vai trò này của các đoàn thể quần chúng đã được khẳng định rõ trong Hiến pháp năm 1992 của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam: “Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân. Mặt trận phát huy truyền thống đoàn kết toàn dân, tăng cường sự nhất trí về chính trị và tinh thần trong nhân dân, tham gia xây dựng và củng cố chính quyền nhân dân, cùng Nhà nước chăm lo và bảo vệ lợi ích chính đáng của nhân dân, động viên nhân dân thực hiện quyền làm chủ, nghiêm chỉnh thi hành Hiến pháp và pháp luật, giám sát hoạt động của cơ quan Nhà nước, đại biểu dân cử và cán bộ, viên chức Nhà nước” (Điều 9). I. TÍNH CHẤT, ĐẶC ĐIỂM, VỊ TRÍ, VAI TRÒ CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM VÀ CÁC ĐOÀN THỂ CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI TRONG HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ Ở NƯỚC TA 1. Tính chất, đặc điểm của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội ở nước ta Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội là những bộ phận cấu thành hệ thống chính trị của xã hội ta, được hình thành theo nguyên tắc tự nguyện và hoạt động theo nguyên tắc tự quản, nhằm đáp ứng những lợi ích đa dạng của các thành viên, thu hút đông đảo nhân dân vào tham gia quản lý các công việc nhà nước, công việc xã hội, nâng cao tính tích cực của mỗi công dân. Trong xã hội ta, nhân dân thực hiện quyền lực chính trị của mình không chỉ bằng nhà nước mà còn thông qua các đoàn thể chính trị - xã hội, tổ chức xã hội. Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội là các tổ chức quần chúng của Đảng, là công cụ để tổ chức thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng trong các tầng lớp nhân dân. Đặc biệt trong thời kỳ chưa có chính quyền, Mặt trận và các tổ chức quần chúng của Đảng là các công cụ đắc lực của Đảng để vận động quần chúng, tập hợp, tổ chức quần chúng để tiến hành các đấu tranh cách mạng nhằm giành chính quyền. Khi Đảng giành được chính quyền, trở 2 thành Đảng cầm quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị trong hệ thống dân chủ nhân dân, hệ thống chuyên chính vô sản trước đây, hệ thống chính trị hiện nay tiếp tục phát huy vai trò của mình trong vận động, tập hợp, tổ chức quần chúng xây dựng chỉnh đốn Đảng, xây dựng, tăng cường và củng cố nhà nước của dân, do dân, vì dân. Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị trong hệ thống chính trị còn là tổ chức của chính quần chúng; là người đại diện cho ý chí, tiếng nói của quần chúng; là công cụ, phương tiện bảo vệ lợi ích và quyền lợi chính đáng của các tầng lớp nhân dân. Do vậy tổ chức và hoạt động của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội phải dựa trên ý chí, nguyện vọng của quần chúng, đáp ứng các yêu cầu, lợi ích của các tầng lốp nhân dân. Để phục vụ tốt các mục tiêu chính trị, Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội trước hết phải phục vụ tốt lợi ích của các thành viên của mình, phải thật sự trở thành một tổ chức tự nguyện của nhân dân, hoạt động theo sáng kiến của nhân dân, phù hợp với các yêu cầu của đời sống dân chủ, tạo tiền đề quan trọng cho sự trưởng thành xã hội dân sự ở Việt Nam. Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội trong hệ thống chính trị là những thiết chế tổ chức vừa mang tính chính trị, vừa mang tính xã hội. a) Tính chính trị của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội - Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội do Đảng Cộng sản Việt Nam sáng lập và lãnh đạo. Các tổ chức này là hình thức chính trị để Đảng tập hợp quần chúng, vận động, giáo dục và thu hút các lự