Facebook: @ www.facebook.com/ S Á C H – T À I L I Ệ U T H I T U Y Ể N Trang 1 QUAN HỆ HỢP TÁC GIỮA CÁC DOANH NGHIỆP XUẤT NHẬP KHẨU VÀ DOANH NGHIỆP LOGISTICS: MÔ HÌNH LÝ THUYẾT CHO VIỆT NAM COOPERATIVE RELATIONSHIPS BETWEEN EXPORT AND IMPORT FIRMS AND LOGISTICS FIRMS: A THEORETICAL MODEL FOR VIETNAM TS. Đặng Thị Thu Trang Khoa Thương mại, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng Tóm tắt Mục tiêu của nghiên cứu này là xác định những nhân tố chính ảnh hưởng đến quan hệ hợp tác giữa các doanh nghiệp xuất nhập khẩu và các doanh nghiệp dịch vụ logistics (trong nghiên cứu này gọi tắt là doanh nghiệp logistics) ở Việt Nam nhằm phát triển quan hệ này trong tương lai. Trên cơ sở tổng hợp các nghiên cứu khác nhau về ảnh hưởng của các nhân tố này đến quan hệ hợp tác giữa các doanh nghiệp (cooperative relationship), đặc biệt là giữa các doanh nghiệp xuất nhập khẩu và doanh nghiệp logistics trên thế giới, kết hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam trong hoạt động xuất nhập khẩu và logistics, tác giả xây dựng mô hình thích hợp về ảnh hưởng của những nhân tố này đến quan hệ hợp tác giữa các doanh nghiệp xuất nhập khẩu và doanh nghiệp logistics Việt Nam. Kết quả nghiên cứu này làm cơ sở cho việc triển khai nghiên cứu thực tiễn ở các doanh nghiệp này trong tương lai và gợi mở các hàm ý nhằm tăng cường hợp tác giữa các doanh nghiệp này. Từ khoá: doanh nghiệp xuất nhập khẩu, doanh nghiệp dịch vụ logistics, quan hệ hợp tác Abstract This article attempted to identify the main factors that are affecting the cooperative relationships between export and import firms and logistics firms in Vietnam in order to predict their future development. Based on the synthesis of various studies on the effects of these factors on inter-firm cooperation worldwide, in particular for relationship between export and import firms and logistics firms with the analysis of actual situations in Vietnam, the author builds a solution model on the cooperative relationship between export and import firms and logistics firms in order to facilitate the practical study at these prospective firms in Vietnam. Keywords: export and import firm, logistics firm, cooperative relationship 1. Giới thiệu Facebook: @ www.facebook.com/ S Á C H – T À I L I Ệ U T H I T U Y Ể N Trang 2 Quan hệ hợp tác giữa các doanh nghiệp hay giữa các đối tác đã được nghiên cứu khá bài bản về lý thuyết cũng như ứng dụng thực tiễn ở nhiều quốc gia trên thế giới (Anderson & Narus, 1990; Hanna & Walsh, 2008; Huybers & Bennett, 2003; Lane & Bachmann, 1997; Morgan & Hunt, 1994; Rosenfeld, 1996) và kể cả ở Việt Nam (Nguyen, 2011). Vai trò của hợp tác giữa các hãng ngày càng trở nên quan trọng, đặc biệt giữa các doanh nghiệp xuất nhập khẩu và doanh nghiệp logistics Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế sâu rộng: sự hình thành cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) và cuối năm 2015 với lộ trình tự do hoá dịch vụ logistics vào năm 2013 và nhất là Việt Nam sẽ sớm tham gia Hiệp định Đối tác Kinh tế Chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP)1 . Thực tế cho thấy kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam đang tăng nhanh: tính đến tháng 9/2015, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hoá cả nước đạt xấp xỉ 230 tỷ USD, tăng 12,9 % so với cùng kỳ năm 20142 . Đặc biệt, Việt Nam đã có những mặt hàng xuất khẩu kỷ lục như gạo, cà phê, nông thuỷ sản... Có được thành quả này một phần nhờ vào sự phát triển của dịch vụ logistics Việt Nam trong thời gian qua. Trong khi đó, về phần mình, các nhà xuất nhập khẩu cũng là những người cung cấp việc làm cho những công ty logistics. Sự thay đổi của chủ hàng do vậy là một trong những nhân tố chính thúc đẩy sự phát triển của ngành logistics. Tuy nhiên, so với các nước phát triển trên thế giới, và kể cả so với một số quốc gia trong khu vực ASEAN, chất lượng dịch vụ logistics Việt Nam chưa cao đã ảnh hưởng không tốt đến hoạt động xuất nhập khẩu. Vì thế, hợp tác giữa các doanh nghiệp xuất nhập khẩu và logistics có thể là giải pháp hữu hiệu. Hợp tác hiệu quả giữa các doanh nghiệp này sẽ góp phần giảm chi phí, nâng cao năn