Ch−¬ng 6: Chi phÝ vèn vµ c¬ cÊu vèn Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n 125 Ch−¬ng 6 chi phÝ vèn vµ C¬ cÊu vèn Ph©n tÝch c¸c luång tiÒn chiÕt khÊu nh»m hç trî cho viÖc ra c¸c quyÕt ®Þnh ®Çu t− còng nh− quyÕt ®Þnh dù to¸n vèn ®Çu t−. B»ng viÖc so s¸nh gi¸ trÞ hiÖn t¹i cña c¸c luång thu nhËp theo dù tÝnh víi chi phÝ ®Çu t−, c¸c nhµ qu¶n lý cã thÓ t×m ®−îc lêi gi¶i cho vÊn ®Ò cã nªn ®Çu t− hay kh«ng. Mét yÕu tè rÊt quan träng cña qu¸ tr×nh nµy lµ x¸c ®Þnh ®óng ®¾n tû lÖ hiÖn t¹i ho¸ (tû lÖ chiÕt khÊu), ®ã lµ chi phÝ vèn ®Çu t−. ChØ tiªu nµy ®−îc sö dông chñ yÕu ®Ó ho¹ch ®Þnh c¬ cÊu vèn còng nh− c¬ cÊu tµi s¶n. 6.1. Kh¸i niÖm chi phÝ vèn Chi tiÕt cña bªn ph¶i b¶ng c©n ®èi tµi s¶n chØ ra c¸c nguån vèn cña doanh nghiÖp. Theo c¸ch ph©n chia phæ biÕn nhÊt, nguån vèn bao gåm c¸c kho¶n nî vµ vèn cña chñ. Nî bao gåm nî ng¾n h¹n, nî dµi h¹n. Vèn cña chñ cã thÓ bao gåm vèn huy ®éng b»ng cæ phiÕu th−êng, cæ phiÕu −u tiªn, lîi nhuËn kh«ng chia. Tû träng cña c¸c nguån ®ã trong tæng nguån chÝnh lµ c¬ cÊu vèn. BÊt cø mét sù t¨ng lªn cña tæng tµi s¶n ph¶i ®−îc tµi trî b»ng viÖc t¨ng mét hoÆc nhiÒu yÕu tè cÊu thµnh vèn. Vèn lµ nh©n tè cÇn thiÕt cña s¶n xuÊt. Còng nh− bÊt kú mét nh©n tè nµo kh¸c, ®Ó sö dông vèn, doanh nghiÖp cÇn bá ra mét chi phÝ nhÊt ®Þnh. Chi phÝ cña mçi mét nh©n tè cÊu thµnh gäi lµ chi phÝ nh©n tè cÊu thµnh cña lo¹i vèn cô thÓ ®ã. Cã thÓ hiÓu chi phÝ vèn lµ chi phÝ c¬ héi cña viÖc sö dông vèn, ®−îc tÝnh b»ng sè lîi nhuËn kú väng ®¹t ®−îc trªn vèn ®Çu t− vµo dù ¸n hoÆc doanh nghiÖp ®Ó gi÷ kh«ng lµm gi¶m sè lîi nhuËn dµnh cho chñ së h÷u. VÝ dô, doanh nghiÖp A cã thÓ vay tiÒn víi l·i suÊt 10% th× chi phÝ cña nî lµ 10%. Trong ch−¬ng nµy tËp trung vµo nghiªn cøu chi phÝ cña 4 nh©n tè cÊu thµnh c¬ cÊu vèn bao gåm: nî, cæ phiÕu −u tiªn, lîi nhuËn kh«ng chia vµ cæ phiÕu th−êng míi. Chi phÝ cÊu thµnh cña chóng ®−îc ký hiÖu nh− sau: Kd: chi phÝ nî tr−íc thuÕ, ®èi víi doanh nghiÖp A lµ 10%. Gi¸o tr×nh Tµi chÝnh doanh nghiÖp 126 Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n Kd(1 - T): chi phÝ nî sau thuÕ, trong ®ã, T lµ thuÕ suÊt thuÕ thu nhËp doanh nghiÖp. §èi víi doanh nghiÖp A víi T = 40% th× Kd(1-T) = 6%. Kp: chi phÝ cña cæ phiÕu −u tiªn. §èi víi doanh nghiÖp A, Kp = 10,3%. Ks: chi phÝ cña lîi nhuËn kh«ng chia. §èi víi doanh nghiÖp A, Ks = 13,4%. Ke: chi phÝ vèn cæ phiÕu th−êng míi. Tr−êng hîp doanh nghiÖp A, Ke = 14%. WACC: chi phÝ trung b×nh cña vèn. NÕu doanh nghiÖp muèn t¹o vèn míi ®Ó tµi trî cho viÖc më réng tµi s¶n vµ duy tr× mét c¬ cÊu vèn c©n b»ng, th× nã ph¶i t¹o ra mét phÇn nî míi, mét phÇn cæ phiÕu −u tiªn vµ mét phÇn cæ phiÕu th−êng (lÊy tõ lîi nhuËn kh«ng chia hoÆc ph¸t hµnh cæ phiÕu th−êng míi) theo cïng mét tû lÖ. 6.2. Chi phÝ cña c¸c lo¹i vèn 6.2.1. Chi phÝ cña nî vay 6. 2.1.1. Chi phÝ nî vay tr−íc thuÕ Chi phÝ nî tr−íc thuÕ (Kd) ®−îc tÝnh to¸n trªn c¬ së l·i suÊt nî vay. L·i suÊt nµy th−êng ®−îc Ên ®Þnh trong hîp ®ång vay tiÒn. 6.2.1.2. Chi phÝ nî vay sau thuÕ Chi phÝ nî sau thuÕ Kd(1 -T), ®−îc x¸c ®Þnh b»ng chi phÝ nî tr−íc thuÕ trõ ®i kho¶n tiÕt kiÖm nhê thuÕ. PhÇn tiÕt kiÖm nµy ®−îc x¸c ®Þnh b»ng chi phÝ tr−íc thuÕ nh©n víi thuÕ suÊt (Kd×T). V× vËy, nÕu doanh nghiÖp A vay tiÒn víi l·i suÊt 10% vµ thuÕ suÊt thuÕ thu nhËp doanh nghiÖp lµ 40% th× chi phÝ nî sau thuÕ lµ 6%. Kd (1-T) = 10%(1- 0,4) = 6%. Gi¸ trÞ cæ phiÕu cña doanh nghiÖp mµ chóng ta muèn tèi ®a ho¸ phô thuéc vµo c¸c luång tiÒn sau thuÕ. Do vËy, ®Ó chóng cã thÓ so s¸nh ®−îc víi nhau, tÊt c¶ c¸c chi phÝ vèn cÇn ®−îc tÝnh quy vÒ chi phÝ sau thuÕ. Ch−¬ng 6: Chi phÝ vèn vµ c¬ cÊu vèn Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n 127 6.2.2. Chi phÝ vèn chñ së h÷u 6.2.2.1. Chi phÝ cæ phiÕu −u tiªn Chi phÝ cña cæ phiÕu −u tiªn (Kp) ®−îc x¸c ®Þnh b»ng c¸ch lÊy cæ tøc −u tiªn (Dp) chia cho gi¸ ph¸t hµnh thuÇn cña cæ phiÕu (Pn) - lµ gi¸ mµ doanh nghiÖp nhËn ®−îc sau khi ®· trõ chi phÝ ph¸t hµnh. Dp Kp = Pn VÝ dô: doanh nghiÖp A sö dông cæ phiÕu −u tiªn ph¶i tr¶ 10 ®v cæ tøc cho mçi cæ phiÕu mÖnh gi¸ 100 ®v. NÕu doanh nghiÖp b¸n nh÷ng cæ phiÕu −u tiªn míi víi gi¸ b»ng mÖnh gi¸ vµ chÞu chi phÝ ph¸t