Gi¸o tr×nh Tµi chÝnh doanh nghiÖp 96 Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n Ch−¬ng 5 doanh lîi, rñi ro trong ho¹t ®éng ®Çu t− 5.1.Kh¸i qu¸t chung vÒ doanh lîi vµ rñi ro 5.1.1. Doanh lîi tuyÖt ®èi vµ doanh lîi t−¬ng ®èi Thu nhËp cña kho¶n ®Çu t− vµo mét tµi s¶n ®−îc cÊu thµnh bëi hai bé phËn: Thø nhÊt lµ thu nhËp do chÝnh b¶n th©n tµi s¶n ®ã mang l¹i vµ thø hai lµ lç hoÆc l·i do gi¶m hoÆc t¨ng gi¸ cña tµi s¶n ®Çu t− (cßn ®−îc gäi lµ lç hoÆc l·i vÒ vèn). Doanh lîi = Thu nhËp tõ tµi s¶n + l·i (hoÆc lç) vÒ vèn (6.1) §Ó minh ho¹ râ h¬n, chóng ta h·y nghiªn cøu vÝ dô sau: VÝ dô 1 §Çu n¨m gi¸ mét cæ phiÕu cña doanh nghiÖp A lµ 37 ®¬n vÞ tiÒn tÖ (®v), nÕu mua 100 cæ phiÕu, ta ph¶i chi mét kho¶n lµ 3700 ®v. Gi¶ sö r»ng: Sau 1 n¨m doanh nghiÖp A sÏ tr¶ l·i cæ phÇn lµ 1,85 ®v cho 1 cæ phÇn. VËy ta sÏ nhËn ®−îc: Thu nhËp tõ cæ phÇn = 1,85 ®v x 100 = 185 ®v L¹i gi¶ sö tiÕp r»ng vµo cuèi n¨m gi¸ mçi cæ phiÕu t¨ng lªn lµ 40,33 ®v, vËy ta cã l·i vÒ vèn: L·i vÒ vèn = (40,33 ®v - 37 ®v) x 100 = 333 ®v Trong tr−êng hîp gi¸ cña mçi cæ phiÕu gi¶m xuèng 34,78 ®v ta sÏ bÞ lç vÒ vèn: Lç vÒ vèn = (34,78 ®v - 37 ®v) x 100 = - 222 ®v Tæng sè doanh lîi trong tr−êng hîp cã l·i vÒ vèn: Tæng doanh lîi = 185 ®v + 333 ®v= 518 ®v Tæng sè doanh lîi trong tr−êng hîp cã lç vÒ vèn: Tæng doanh lîi = 185 ®v - 222 = - 37 ®v Ch−¬ng 5: Doanh lîi, rñi ro trong ho¹t ®éng ®Çu t− Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n 97 Gi¶ ®Þnh r»ng mét ng−êi cã mét sè cæ phÇn cña doanh nghiÖp A vµ kh«ng b¸n cæ phiÕu vµo cuèi n¨m, liÖu anh ta cã nghÜ r»ng cã mét kho¶n thu nhËp vÒ vèn trong tæng sè doanh lîi hay kh«ng? TÊt nhiªn c©u tr¶ lêi lµ cã, bëi v× trªn thÞ tr−êng ®· kh¼ng ®Þnh sù t¨ng gi¸ cæ phiÕu mµ anh ta ®ang cã, nÕu anh ta muèn cã tiÒn mÆt th× cã thÓ b¸n cæ phiÕu mét c¸ch dÔ dµng. Anh ta quyÕt ®Þnh kh«ng b¸n lµ v× cho r»ng viÖc tiÕp tôc ®Çu t− vµo doanh nghiÖp A lµ sù lùa chän tèi −u. Trªn ®©y tr×nh bµy vÒ doanh lîi tÝnh b»ng sè tuyÖt ®èi. Tuy nhiªn, trªn thùc tÕ, ng−êi ta hay sö dông th«ng tin vÒ doanh lîi d−íi d¹ng sè t−¬ng ®èi vµ gäi nã lµ doanh lîi t−¬ng ®èi. ViÖc sö dông doanh lîi t−¬ng ®èi rÊt thuËn tiÖn v× nã kh«ng phô thuéc vµo l−îng ®Çu t− thùc tÕ cña nhµ ®Çu t−. Thùc chÊt chóng ta chØ muèn tr¶ lêi mét c©u hái sÏ nhËn ®−îc bao nhiªu l·i tõ mét ®¬n vÞ vèn ®Çu t− . C«ng thøc tÝnh doanh lîi t−¬ng ®èi: Theo vÝ dô 1, doanh lîi t−¬ng ®èi ®−îc x¸c ®Þnh nh− sau: 1,85 + 3,33 Doanh lîi t−¬ng ®èi = = 0,14 = 14% 37 Do sù thuËn tiÖn cña doanh lîi t−¬ng ®èi, tõ nay vÒ sau khi nãi thuËt ng÷ doanh lîi th× cã nghÜa lµ doanh lîi t−¬ng ®èi. 5.1.2. Doanh lîi thùc tÕ vµ doanh lîi danh nghÜa Doanh lîi ®−îc tÝnh to¸n theo c¸ch ë trªn ®−îc gäi lµ doanh lîi danh nghÜa. Së dÜ gäi ®ã lµ doanh lîi danh nghÜa lµ v× kÕt qu¶ ®ã ch−a ®−îc ®iÒu chØnh theo l¹m ph¸t. Còng víi kÕt qu¶ trªn, nÕu ®iÒu chØnh nã theo tèc ®é l¹m ph¸t th× sÏ cã doanh lîi thùc tÕ. L¹m ph¸t t¸c ®éng ®Õn doanh lîi thùc tÕ nh− thÕ nµo? Gi¶ sö ®Çu n¨m gi¸ 1kg nh«m lµ 5 ®v. Víi 100 ®v vµo ®Çu n¨m ta cã thÓ mua ®−îc 20 kg nh«m. §Õn cuèi n¨m do l¹m ph¸t lµ 5% nªn gi¸ nh«m t¨ng lªn 5%, nghÜa Doanh lîi t−¬ng ®èi = L·i cæ phÇn cuèi kú + Møc thay ®æi gi¸ cæ phiÕu cuèi kú Gi¸ cæ phiÕu ®Çu kú Gi¸o tr×nh Tµi chÝnh doanh nghiÖp 98 Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n lµ gi¸ 1kg nh«m vµo cuèi n¨m sÏ lµ 5®v + (5®v x 0,05) = 5,25 ®v. NÕu ®Çu n¨m bá ra 100 ®v ®Ó mua cæ phiÕu, cuèi n¨m b¸n cæ phiÕu vµ thu ®−îc tæng sè tiÒn lµ 115,5 ®v. Gi¶ sö vµo thêi gian ®ã dïng tiÒn thu ®−îc ®Ó mua nh«m sÏ mua ®−îc: 115,5/ 5,25 = 22 kg nh«m. NÕu ®o doanh lîi b»ng l−îng nh«m mua ®−îc th× doanh lîi tuyÖt ®èi sÏ lµ: (115,5/5,25) - 20 = 2 kg nh«m. Doanh lîi t−¬ng ®èi sÏ lµ: 2/20 = 0,1 = 10%. Nh− vËy, doanh lîi danh nghÜa ë ®©y lµ 15,5% nh−ng trªn thùc tÕ søc mua chØ t¨ng 10%, nãi kh¸c ®i chóng ta chØ thùc sù giÇu cã h¬n tr−íc 10%, nghÜa lµ doanh lîi thùc tÕ b»ng 10%. Víi chØ sè l¹m ph¸t lµ 5%, mçi ®v trong tæng thu nhËp danh nghÜa (115,5 ®v) sÏ gi¶m 5% trong gi¸ trÞ thùc tÕ cña nã. V× vËy gi¸ trÞ thùc tÕ trong kho¶n ®Çu t− cña ta ®−îc x¸c ®Þnh nh− sau: 115,5/1,05 = 110 ®v (doanh lîi