BÀI GIẢNG THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN Giáo viên biên soạn: Hồ Thị Mỹ Lam 1 CHƯƠNG 1: THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN (TTCK) Mục tiêu: Sau khi học xong bài này học sinh có khả năng: Giới thiệu lịch sử hình thành, phân loại, bản chất, chức năng, cơ chế hoạt động, hành vi tiêu cực của thị trường chứng khoán 1.1 Thị trường chứng khoán 1.1.1 . Lịch sử hình thành Vào khoản thế kỷ XV, ở các nước phương Tây, các thương gia thường tụ tập trao đổi, giao dịch. Các cuộc trao đổi chỉ diễn ra bằng lời nói, không có giấy tờ hay hàng hoá. Cuối thế kỷ XV, một khu chợ riêng được hình thành để các thương gia tụ họp trao đổi, mua bán. Từ đó, các quy tắc giao dịch dần dần xuất hiện. Năm 1453, tại Bruges (Vương Quốc Bỉ), ở quán của gia đình Vander, các thương gia tụ họp để trao đổi, giao dịch hàng hoá thông thường, ngoại tệ và chứng khoán. Năm 1547, địa điểm giao dịch được chuyển đến thị trấn Anbert (Bỉ). Tại đây, thị trường giao dịch đã phát triển rất mạnh mẽ. Các thị trường như vậy cũng được thành lập ở Anh, Pháp, Đức, Mỹ. Do tốc độ phát triển nhanh, thị trường giao dịch các loại hàng hoá được tách ra: Thị trường hàng hoá, Thị trường hối đoái, Thị trường chứng khoán. Như vậy, thị trường chứng khoán được hình thành cùng với thị trường hàng hoá và thị trường hối đoái. 1.1.2 . Khái niệm TTCK Thị trường chứng khoán là một bộ phận của thị trường vốn dài hạn, thực hiện cơ chế chuyển vốn trực tiếp từ nhà đầu tư sang nhà phát hành, qua đó thực hiện chức năng của thị trường tài chính là nguồn cung ứng vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế. Thị trường chứng khoán là nơi diễn ra các giao dịch mua bán, trao đổi các loại chứng khoán dài hạn như: các trái phiếu, cổ phiếu và các công cụ tài chính khác như chứng chỉ quỹ đầu tư, công cụ phái sinh, hợp đồng tương lai, quyền chọn, bảo chứng phiếu, chứng quyền. Giáo viên biên soạn: Hồ Thị Mỹ Lam 2 Thị trường chứng khoán là một thì trường cao cấp, nơi tập trung nhiều đối tượng tham gia với các mục đích, sự hiểu biết và lợi ích khác nhau, các giao dịch các sản phẩm tài chính được thực hiện với giá trị lớn. 1.1.3. Phân loại TTCK Tuỳ theo mục đích nghiên cứu, cấu trúc của thị trường chứng khoán có thể được phân loại theo nhiều tiêu thức khác nhau. Tuy nhiên, thông thường, ta có thể xem xét ba cách thức cơ bản là phân loại theo hàng hoá, phân loại theo hình thức tổ chức của thị trường và phân loại theo quá trình luân chuyển vốn. 1.1.3.1. Căn cứ vào sự luân chuyển các nguồn vốn Theo cách thức này, thị trường được phân thành thị trường sơ cấp và thị trường thứ cấp. a. Thị trường sơ cấp (thị trường cấp 1): Khái niệm: + Thị trường sơ cấp là thị trường mới phát hành các chứng khoán hay là nơi mua bán chứng khoán lần đầu tiên phát hành. + Trên thị trường này, vốn sẽ chuyển từ nhà đầu tư sẽ được chuyển sang nhà phát hành thông qua việc nhà đầu tư mua các chứng khoán lần đầu tiên. Tại thị trường này, giá cả của chứng khoán là giá phát hành. Đặc điểm của thị trường sơ cấp: + Là nơi duy nhất các chứng khoán đem lại vốn cho nhà phát hành. + Những người bán chứng khoán trên thị trường sơ cấp thường là kho bạc, ngân hàng nhà nước, công ty phát hành…. + Thị trường sơ cấp chỉ được tổ chức một lần cho một loại chứng khoán nhất định, trong thời gian nhất định. + Việc mua bán chứng khoán trên thị trường sơ cấp nhằm mục đích làm tăng vốn cho nhà phát hành. Thông qua việc mua bán, Chính phủ có thêm nguồn thu để tài trợ cho các dự án đầu tư hoặc chi tiêu dùng. Các doanh nghiệp huy động vốn trên thị trường nhằm đầu tư cho hoạt động sản xuất kinh doanh. Qua đó, đưa nguồn vốn nhàn rỗi tạm thời trong dân chúng ngoài thị trường vào đầu tư. b. Thị trường thứ cấp (thị trường cấp 2): Khái niệm: Giáo viên biên soạn: Hồ Thị Mỹ Lam 3