Page 1
Bộ môn CƠ KHÍ ĐẠI CƯƠNG Biên soạn: HÀN & CNKL ThS. Vũ Đình Toại Môn học: CƠ KHÍ ĐẠI CƯƠNG Bộ môn Hàn & Công nghệ Kim loại Địa chỉ: P306 Nhà C1 – ĐHBK Hà Nội ĐT: 04.869 2204, Fax: 04.868 4543 Email: bmhan@hust.edu.vn
Page 2
Bộ môn CƠ KHÍ ĐẠI CƯƠNG Biên soạn: HÀN & CNKL ThS. Vũ Đình Toại Néi dung m«n häc: 1. C¸c kh¸i niÖm c¬ b¶n vÒ s¶n xuÊt c¬ khÝ 2. VËt liÖu dïng trong ngμnh c¬ khÝ 3. LuyÖn kim 4. C¸c ph¬ng ph¸p chÕ t¹o ph«i 5. Gia c«ng c¾t gät 6. Xö lý vμ b¶o vÖ bÒ mÆt
Page 3
Bộ môn CƠ KHÍ ĐẠI CƯƠNG Biên soạn: HÀN & CNKL ThS. Vũ Đình Toại Qu¸ tr×nh s¶n xuÊt: Tμi nguyªn QuÆng, nhiªn liÖu, trî dung ChÕ t¹o vËt liÖu LuyÖn kim ThÐp, gang, Phi kim ®ång, nh«m ChÕ t¹o ph«i §óc, c¸n, rÌn, dËp, hμn, ... PhÕ phÈm Gia c«ng c¾t gät TiÖn, phay, bμo, khoan, ... PhÕ phÈm Xö lý vμ b¶o vÖ NhiÖt luyÖn, ho¸ nhiÖt luyÖn, s¬n, m¹, phñ, ... PhÕ phÈm S¶n phÈm
Page 4
Bộ môn CƠ KHÍ ĐẠI CƯƠNG Biên soạn: HÀN & CNKL ThS. Vũ Đình Toại Ch¬ng I: C¸c kh¸i niÖm c¬ b¶n trong s¶n xuÊt c¬ khÝ I. Kh¸i niÖm vÒ s¶n phÈm, chi tiÕt m¸y, bé phËn m¸y, c¬ cÊu m¸y, ph«i 1. S¶n phÈm lμ mét danh tõ quy íc chØ vËt phÈm ®îc t¹o ra ë giai ®o¹n chÕ t¹o cuèi cïng cña mét c¬ së s¶n xuÊt 2. Chi tiÕt m¸y lμ ®¬n vÞ nhá nhÊt vμ hoμn chØnh cña m¸y, ®Æc trng cña nã lμ kh«ng thÓ t¸ch ra ®îc vμ ®¹t mäi yªu cÇu kü thuËt 2 nhãm chi tiÕt m¸y: - Nhãm chi tiÕt m¸y cã c«ng dông chung - Nhãm chi tiÕt m¸y cã c«ng dông riªng 3. Bé phËn m¸y lμ mét phÇn cña m¸y, gåm hai hay nhiÒu chi tiÕt m¸y ®îc liªn kÕt víi nhau theo nh÷ng nguyªn lý m¸y nhÊt ®Þnh 4. C¬ cÊu m¸y lμ mét phÇn cña m¸y hoÆc bé phËn m¸y cã nhiÖm vô nhÊt ®Þnh trong m¸y 5. Ph«i lμ mét danh tõ quy íc chØ vËt phÈm ®îc t¹o ra cña mét qu¸ tr×nh s¶n xuÊt nμy chuyÓn sang mét qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kh¸c
Page 5
Bộ môn CƠ KHÍ ĐẠI CƯƠNG Biên soạn: HÀN & CNKL ThS. Vũ Đình Toại II. Qu¸ tr×nh thiÕt kÕ, qu¸ tr×nh s¶n xuÊt, quy tr×nh c«ng nghÖ 1. Qu¸ tr×nh s¶n xuÊt lμ qu¸ tr×nh con ngêi (th«ng qu¸ c¸c c«ng cô s¶n xuÊt) t¸c ®éng lªn tμi nguyªn thiªn nhiªn hoÆc b¸n thμnh phÈm ®Ó biÕn ®æi chóng thμnh nh÷ng vËt phÈm cã Ých cho x· héi Quy tr×nh s¶n xuÊt bao gåm nhiÒu giai ®o¹n ! 2. Qu¸ tr×nh thiÕt kÕ lμ qu¸ tr×nh con ngêi sö dông thμnh tùu khoa häc (th«ng qua sù tÝch luü vμ b»ng sù s¸ng t¹o cña m×nh) t¹o ra s¶n phÈm thÓ hiÖn trªn c¸c b¶n vÏ kü thuËt vμ b¶n thuyÕt minh tÝnh to¸n 3. Quy tr×nh c«ng nghÖ lμ mét phÇn cña quy tr×nh s¶n xuÊt, lμm thay ®æi tr¹ng th¸i cña ®èi tîng s¶n xuÊt theo mét thø tù nhÊt ®Þnh vμ b»ng mét c«ng nghÖ nhÊt ®Þnh
Page 6
Bộ môn CƠ KHÍ ĐẠI CƯƠNG Biên soạn: HÀN & CNKL ThS. Vũ Đình Toại III. C¸c thμnh phÇn cña quy tr×nh c«ng nghÖ 1. Nguyªn c«ng lμ mét phÇn cña quy tr×nh c«ng nghÖ do mét nhãm c«ng nh©n thùc hiÖn liªn tôc t¹i mét chç lμm viÖc ®Ó gia c«ng mét hay nhiÒu nhãm chi tiÕt cïng ®îc gia c«ng mét lÇn 2. Bíc lμ mét phÇn cña nguyªn c«ng ®Ó lμm thay ®æi tr¹ng th¸i, h×nh d¸ng cña chi tiÕt m¸y b»ng mét hay mét tËp hîp dông cô víi chÕ ®é lμm viÖc kh«ng ®æi cña dông cô IV. C¸c d¹ng s¶n xuÊt 1. S¶n xuÊt ®¬n chiÕc lμ d¹ng s¶n xuÊt chÕ t¹o mét hoÆc mét sè Ýt s¶n phÈm, chu kú lÆp l¹i rÊt Ýt vμ kh«ng theo mét kho¶ng thêi gian nhÊt ®Þnh nμo 2. S¶n xuÊt hμng lo¹t lμ d¹ng s¶n xuÊt trong ®ã viÖc chÕ t¹o s¶n phÈm theo tõng lo¹t hay tõng l« ®îc lÆp l¹i thêng xuyªn sau mét kho¶ng thêi gian nhÊt ®Þnh 3. S¶n xuÊt hμng khèi lμ d¹ng s¶n xuÊt trong ®ã s¶n phÈm ®îc chÕ t¹o víi mét sè lîng rÊt lín vμ liªn tôc trong mét kho¶ng thêi gian dμi
Page 7
Bộ môn CƠ KHÍ ĐẠI CƯƠNG Biên soạn: HÀN & CNKL ThS. Vũ Đình Toại V. Kh¸i niÖm vÒ chÊt lîng bÒ mÆt cña s¶n phÈm 1. §é nh½n bÒ mÆt (®é nhÊp nh« bÒ mÆt): 1.1. C¸c kh¸i niÖm vμ ®Þnh nghÜa. - BÒ mÆt h×nh häc lμ bÒ mÆt ®îc x¸c ®Þnh bëi kÝch thíc trªn b¶n vÏ kh«ng cã nhÊp nh« sai lÖch vÒ h×nh d¸ng - BÒ mÆt thùc lμ bÒ mÆt giíi h¹n cña vËt thÓ, ng¨n c¸ch nã víi m«i trêng xung quanh - BÒ mÆt ®o ®îc lμ bÒ mÆt nhËn ®îc khi ®o vÒ bÒ mÆt thùc b»ng c¸c dông cô ®o ChiÒu dμi chuÈn L lμ chiÒu dμi phÇn bÒ mÆt ®îc chän ®Ó ®¸nh gi¸ ®é nhÊp nh« bÒ mÆt
Page 8
Bộ môn CƠ KHÍ ĐẠI CƯƠNG Biên soạn: HÀN & CNKL ThS. Vũ Đình Toại - §é nh½n bÒ mÆt lμ tËp hîp nh÷ng mÊp m« cã bíc t¬ng ®èi nhá trªn bÒ mÆt thùc, ®îc xÐt trong ph¹m vi chiÒu dμi chuÈn L - ChiÒu dμi ®o lμ chiÒu dμi tèi thiÓu cña phÇn bÒ mÆt cÇn thiÕt ®Ó x¸c ®Þnh mét c¸ch tin cËy nhÊp nh« bÒ mÆt. Nã bao gåm mét sè chiÒu dμi chuÈn - §êng trung b×nh cña Profin ®o ®îc sao cho tæng b×nh ph¬ng kho¶ng c¸ch tõ c¸c ®iÓm cña Profin ®Õn ®êng ®ã (y1, y2, ...yn) lμ nhá nhÊt trong giíi h¹n chiÒu dμi chuÈn F1 + F3 + …Fn-1 = F2 + F4+…Fn Sai lÖch trung b×nh sè häc Ra lμ trÞ sè trung b×nh c¸c kho¶ng c¸ch tõ nh÷ng ®iÓm cña Pr«fin ®o ®îc ®Õn ®êng trung b×nh cña nã, trong giíi h¹n chiÒu dμi chuÈn 1 L 1 n R y dx R y a L o a L i i 1
Page 9
Bộ môn CƠ KHÍ ĐẠI CƯƠNG Biên soạn: HÀN & CNKL ThS. Vũ Đình Toại ChiÒu cao mÊp m« trung b×nh Rz lμ trÞ sè trung b×nh cña nh÷ng kho¶ng c¸ch tõ 5 ®Ønh cao nhÊt ®Õn 5 ®¸y thÊp nhÊt cña Profin ®o ®îc, trong giíi h¹n chiÒu dμi chuÈn (h h ... h ) (h h ... h ) R 1 3 9 2 4 10 z 5 Trong ®ã h1, h3 +…h9 vμ h4, h4,…..h10 lμ kho¶ng c¸ch tõ c¸c ®Ønh cao nhÊt vμ c¸c ®¸y thÊp nhÊt cña Pr«fin ®Õn mét ®êng bÊt kú song song víi ®êng trung b×nh 1.2. Ph©n cÊp vμ ký hiÖu ®é nh½n bÒ mÆt §é nh½n bÒ mÆt ®îc x¸c ®Þnh b»ng 1 trong 2 chØ tiªu sau: - Sai lÖch trung b×nh sè häc Ra - ChiÒu cao mÊp m« trung b×nh Rz Tiªu chuÈn Nhμ níc TCVN 2511- 78 quy ®Þnh 14 cÊp ®é nh½n bÒ mÆt §èi víi cÊp 6 12, chñ yÕu dïng th«ng sè Ra, §èi víi cÊp 13,14 vμ 1 5 chñ yÕu dïng th«ng sè Rz. Ký hiÖu: R 20 2,5 z
Page 10
Bộ môn CƠ KHÍ ĐẠI CƯƠNG Biên soạn: HÀN & CNKL ThS. Vũ Đình Toại 2. TÝnh chÊt cã lý líp bÒ mÆt CÊu tróc cña líp bÒ mÆt kim lo¹i sau khi gia c«ng c¬ bao gåm c¸c líp sau: 1: Líp thø nhÊt lμ mét mμng khÝ hÊp thô trªn bÒ mÆt: 2 -3 Ao 2: Líp thø hai lμ líp ¤xy ho¸: 40 - 80Ao 3: Líp thø 3 lμ líp kim lo¹i bÞ biÕn d¹ng: 50.000Ao,
Page 11
Bộ môn CƠ KHÍ ĐẠI CƯƠNG Biên soạn: HÀN & CNKL ThS. Vũ Đình Toại VI. Kh¸i niÖm vÒ ®é chÝnh x¸c gia c«ng c¬ khÝ 1. Kh¸i niÖm vÒ tÝnh l¾p lÉn vμ dung sai TÝnh l¾p lÉn cña mét chi tiÕt hay bé phËn m¸y lμ kh¶ n¨ng thay thÕ cho nhau kh«ng cÇn lùa chän vμ söa ch÷a mμ vÉn b¶o ®¶m ®îc c¸c ®iÒu kiÖn kü thuËt vμ kinh tÕ hîp lý Sai ph¹m trong ph¹m vi cho phÐp ®Ó b¶o ®¶m tÝnh l¾p lÉn gäi lμ dung sai ( ) = Dmax - Dmin hoÆc cã thÓ viÕt (IT) = ES (es) + EI (ei) IT: dung sai ES, es: sai lÖch trªn EI, ei: sai lÖch díi ES, EI: dïng cho lç es, ei: dïng cho trôc
Page 12
Bộ môn CƠ KHÍ ĐẠI CƯƠNG Biên soạn: HÀN & CNKL ThS. Vũ Đình Toại - KÝch thíc danh nghÜa lμ kÝch thíc c¬ b¶n, ®îc x¸c ®Þnh theo chøc n¨ng cña chi tiÕt vμ dïng lμm c¨n cø ®Ó tÝnh ®é sai lÖch --> KÝch thíc danh nghÜa sö dông trong c¸c kÕt cÊu ph¶i ®îc chän t¬ng øng víi kÝch thíc trong TCVN 192 - 66 “KÝch thíc u tiªn” --> Chän kÝch thíc danh nghÜa theo tiªu chuÈn cho phÐp gi¶m sè lîng, chñng lo¹i c¸c dông cô ®o lêng vμ c¾t gät, t¹o ®iÒu kiÖn ph©n lo¹i c¸c qu¸ tr×nh c«ng nghÖ vμ ®¬n gi¶n ho¸ s¶n xuÊt - Dung sai cã trÞ sè phô thuéc vμo kÝch thíc danh nghÜa vμ ®îc ký hiÖu b»ng c¸c ch÷ sè - cÊp chÝnh x¸c Tiªu chuÈn ViÖt Nam ®îc quy ®Þnh 19 cÊp chÝnh x¸c theo thø tù ®é chÝnh x¸c gi¶m dÇn: 01, 0, 1, 2...17 >> MiÒn dung sai theo TCVN vμ ISO ®îc ký hiÖu bëi mét ch÷ (ký hiÖu sai lÖch c¬ b¶n) vμ mét sè (ký hiÖu dung sai): VÝ dô: H7, H11, D6... (®ãi víi lç), g6, f5, e6... (®èi víi trôc) >> Trªn c¸c tμi liÖu kü thuËt, mçi kÝch thíc cÇn quy ®Þnh dung sai theo TCVN vμ ISO ®îc ký hiÖu nh sau: 18H7, 40g6, 40H11...
Page 14
Bộ môn CƠ KHÍ ĐẠI CƯƠNG Biên soạn: HÀN & CNKL ThS. Vũ Đình Toại - L¾p ghÐp ®îc t¹o thμnh do sù nèi ghÐp gi÷a hai chi tiÕt --> TÝnh chÊt cña l¾p ghÐp ®îc ®Æc trng bëi hiÖu c¸c kÝch thíc cña hai chi tiÕt tríc khi l¾p, nghÜa lμ bëi trÞ sè cña ®é hë hoÆc ®é d« i cã trong mèi ghÐp - Trôc lμ tªn gäi ®îc dïng ®Ó ký hiÖu c¸c bÒ mÆt trô ngoμi cña chi tiÕt - Lç lμ tªn gäi ®îc dïng ®Ó ký hiÖu c¸c bÒ mÆt trô trong cña chi tiÕt ->> Trôc c¬ b¶n lμ trôc mμ sai lÖch trªn cña nã b»ng kh«ng. ->> Lç c¬ b¶n lμ lç mμ sai lÖch díi cña nã b»ng kh«ng ->> KÝch thíc danh nghÜa cña mèi ghÐp lμ kÝch thíc danh nghÜa chung cho lç vμ trôc. ->> Dung sai l¾p ghÐp lμ tæng dung sai cña lç vμ trôc - §é hë lμ hiÖu gi÷a c¸c kÝch thíc cña lç vμ trôc nÕu kÝch thíc cña lç lín h¬n kÝch thíc cña trôc. L¾p ghÐp nμy ®îc gäi lμ l¾p ghÐp láng - §é d«i lμ hiÖu gi÷a c¸c kÝch thíc cña trôc vμ lç tríc khi l¾p, nÕu kÝch thíc cña trôc lín h¬n kÝch thíc cña lç. L¾p ghÐp nμy ®îc gäi lμ ghÐp chÆt
Page 15
Bộ môn CƠ KHÍ ĐẠI CƯƠNG Biên soạn: HÀN & CNKL ThS. Vũ Đình Toại 2. Kh¸i niÖm vÒ ®é chÝnh x¸c gia c«ng - §é chÝnh x¸c gia c«ng lμ møc ®é ®¹t ®îc khi gia c«ng c¸c chi tiÕt thùc so víi ®é chÝnh x¸c thiÕt kÕ ®Ò ra. - Sai lÖch gia c«ng cμng lín tøc lμ ®é chÝnh x¸c gia c«ng cμng kÐm Trong thùc tÕ ®é chÝnh x¸c gia c«ng ®îc biÓu thÞ b»ng: - sai lÖch vÒ kÝch thíc ->> biÓu thÞ b»ng dung sai - sai lÖch h×nh d¸ng ->> biÓu thÞ b»ng: + Sai lÖch h×nh d¸ng h×nh häc nh ®é ph¼ng, ®é c«n, ®é «van + Sai lÖch vÒ vÞ trÝ t¬ng quan gi÷a c¸c yÕu tè h×nh häc cña chi tiÕt (®é song song hai ®êng t©m, ®é th¼ng gãc gi÷a mÆt ®Çu vμ t©m, v.v..) + §é chÝnh x¸c cña h×nh d¸ng h×nh häc tÕ vi (®é nh½n bÒ mÆt)
Page 16
Bộ môn CƠ KHÍ ĐẠI CƯƠNG Biên soạn: HÀN & CNKL ThS. Vũ Đình Toại 3. C¸c ph¬ng ph¸p ®o vμ dông cô ®o 3.1. c¸c ph¬ng ph¸p ®o 3.1.1. §o trùc tiÕp: víi ph¬ng ph¸p ®o nμy, gi¸ trÞ cña ®¹i lîng ®o ®îc x¸c ®Þnh trùc tiÕp theo chØ sè trªn dông cô ®o hoÆc theo ®é sai lÖch kÝch thíc cña vËt ®o so víi kÝch thíc mÉu §o trùc tiÕp tuyÖt ®èi: §o trùc tiÕp kÝch thíc cÇn ®o vμ gi¸ trÞ cña kÝch thíc nhËn ®îc trùc tiÕp trªn v¹ch chØ thÞ cña dông cô ®o §o trùc tiÕp so s¸nh: §o trùc tiÕp kÝch thíc cÇn ®o, nhng khi ®o chØ x¸c ®Þnh trÞ sè sai lÖch cña kÝch thíc so víi mÉu; gi¸ trÞ cña kÝch thíc sÏ tÝnh b»ng phÐp céng ®¹i sè kÝch thíc mÉu víi gi¸ trÞ sai lÖch ®ã 3.1.2. §o gi¸ n tiÕp: §Æc ®iÓm cña ®o gi¸n tiÕp lμ gi¸ trÞ cña ®¹i lîng ®o ®îc x¸c ®Þnh gi¸n tiÕp qua kÕt qu¶ ®o trùc tiÕp c¸c ®¹i lîng cã liªn quan ®Õn ®¹i l- îng ®o 3.1.3. §o ph©n tÝch (tõng phÇn): B»ng ph¬ng ph¸p nμy, c¸c th«ng sè cña chi tiÕt ®îc ®o riªng rÏ, kh«ng phô thuéc vμo nhau
Page 17
Bộ môn CƠ KHÍ ĐẠI CƯƠNG Biên soạn: HÀN & CNKL ThS. Vũ Đình Toại 3.2. c¸c dông cô ®o §o kÝch thíc lç a) Thíc cÆp, chÝnh x¸c 0,05mm b) Panme ®o trong, cx 0,01mm c) §ång hå ®o lç, cx 0,01mm
Page 18
Bộ môn CƠ KHÍ ĐẠI CƯƠNG Biên soạn: HÀN & CNKL ThS. Vũ Đình Toại Calip giíi h¹n a) Calip trôc hai ®Çu b) Calip mét phÝa c) Calip ph¼ng hai ®Çu
Page 19
Bộ môn CƠ KHÍ ĐẠI CƯƠNG Biên soạn: HÀN & CNKL ThS. Vũ Đình Toại 4. Tiªu chuÈn ho¸ trong ngμnh C¬ khÝ: Tù ®äc s¸ch gi¸o khoa
Affichage des 19 premières pages. Téléchargez le document pour le voir en entier.
Commentaires (0)
Aucun commentaire pour le moment. Soyez le premier !