Hoàng Minh Lường Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ 67(5): 32 - 37 32 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn QUAN NIỆM CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ CHỨC NĂNG VĂN NGHỆ Hoàng Minh Lường* Học viện Báo chí Tuyên truyền TÓM TẮT Quan niệm của Hồ Chí Minh về chức năng văn nghệ là một bộ phận quan trọng của hệ thống tư tưởng văn nghệ Hồ Chí Minh. Với tư cách là một nghệ sĩ cách mạng chân chính, Người quan niệm văn nghệ phải là phương tiện “phò chính trừ tà ” phụng sự công cuộc cách mạng, góp phần nâng cao khả năng nhận thức, giáo dục và tăng cường mĩ cảm cho con người. Từ khóa: Hồ Chí Minh, Chức năng văn nghệ, Văn học và nghệ thuật (văn nghệ), Tư tưởng Hồ Chí Minh, Nghệ sĩ cách mạng chân chính. ĐẶT VẤN ĐỀ Tư tưởng văn nghệ Hồ Chí Minh là bức tranh phản chiếu thế giới nội cảm phong phú, mẫn tiệp của Người. Mối quan tâm của Người đối với những vấn đề thiết yếu của nhân sinh thế sự thật rộng lớn bao la. Đó là cội nguồn đem lại sự đa dạng cho sắc thái nội dung cũng như hình thức biểu đạt tư tưởng văn nghệ của Người. Nó chi phối trực tiếp đến đặc điểm tư tưởng văn nghệ của Người là - rất quan tâm đến bình diện nội dung của văn nghệ. Không coi thơ văn như một đối tượng tác nghiệp chính để khám phá một cách có hệ thống vào các khía cạnh thuộc chiều sâu cấu trúc bản thể của văn nghệ, Hồ Chí Minh chủ yếu quan tâm đến văn nghệ trong các mối quan hệ của nó đối với thời cuộc. Với người, giá trị và ý nghĩa của văn nghệ về cơ bản là ở vai trò của nó đối với cuộc sống xã hội. Vì thế vấn đề chức năng văn nghệ được Người thường xuyên quan tâm đến trong suốt chặng đường hoạt động cách mạng và sáng tạo nghệ thuật của mình. Đây là một khía cạnh học thuật lí thú đã từng được giới nghiên cứu văn học đề cập tới trong các chuyên luận, các bộ sách giáo khoa, giáo trình thuộc các cấp học khác nhau. Song vấn đề cũng mới chỉ được đề cập dưới góc nhìn khái quát chung. Để góp phần hoàn thiện bức tranh lí luận về tư tưởng văn nghệ Hồ Chí Minh trên bình diện chức năng văn nghệ, bước đầu bài viết này đi sâu phân tích những khía cạnh nổi bật nhất về quan niệm chức năng văn nghệ bằng sự soi chiếu toàn diện và cụ thể vào các loại hình văn bản khác nhau trong kho tàng di sản văn hoá nghệ thuật đa dạng của Người. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU Văn nghệ góp phần phụng sự quốc gia dân tộc Với Hồ Chí Minh, khi đất nước bị xâm lăng, chủ quyền quốc gia bị xâm phạm, văn nghệ phải trở thành vũ khí sắc bén góp phần đánh giặc cứu nước. Thời kỳ đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp đang đi vào giai đoạn ác liệt, Người đã gửi thư cho anh em văn hóa và trí thức Nam bộ (25/5/1947) khích lệ, động viên và đặc biệt nhấn mạnh vai trò của văn nghệ đối với công cuộc kháng chiến. "Ngòi bút của các bạn cũng là những vũ khí sắc bén trong sự nghiệp phò chính trừ tà, công việc các nghệ sĩ phải làm cũng như là những chiến sĩ anh dũng trong công cuộc kháng chiến để tranh lại quyền thống nhất và độc lập cho Tổ quốc"[5;363]. Ở đây Người đã đặt tư thế của người chiến sĩ cầm bút ngang hàng với các chiến sĩ cầm súng trực tiếp chiến đấu chống quân thù ngoài mặt trận. Vị thế của văn nghệ đã được Người đánh giá rất cao. Năm 1948 khi cuộc kháng chiến chống Pháp của nhân dân ta chuyển sang một giai đoạn mới với những tiềm lực và vận hội mới, Bác lại viết thư gửi các văn nghệ sĩ nhân Hội nghị văn hóa lần thứ 2 (15/7/1948). Bác đòi hỏi văn nghệ - ngoài chức năng phụng sự kháng chiến của dân tộc còn phải góp phần tham gia "kiến quốc". Văn nghệ phải trở thành nhịp cầu thông dẫn những uy danh và giá trị vĩ đại của dân tộc đến với nhân loại tiến bộ và đến muôn đời sau. Người viết: "Nhiệm vụ Hoàng Minh Lường Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ 67(5): 32 - 37 33 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn của văn hóa văn nghệ chẳng những để cổ vũ động viên tinh thần và lực lượng kháng chiến kiến quốc của nhân dân ta mà còn phải nêu rõ những thành tích kháng chiến kiến quốc vĩ đại của ta cho thế giới biết. Các nhà văn hóa ta phải có những tác phẩm