Facebook: @ www.facebook.com/ www.JB.com.vn - - Trang 1 Quan điểm của Đạo Phật về vấn đề Bản thể luận; Những đóng góp và hạn chế của Đạo Phật trong đời sống xã hội Việt Nam hiện nay. Facebook: @ www.facebook.com/ www.JB.com.vn - - Trang 2 “Nhân sinh là kiếp vô thường Vô thường là kiếp đoạn trường nhân sinh Người thương người bao nhiêu cũng thiếu Người ghét người chút xíu cũng dư” Cùng với thời gian và sự chiêm nghiệm về cuộc sống; những tư tưởng, triết lý, đạo đức nhà Phật như những câu thơ này đã ăn sâu và trở thành một bộ phận quan trọng của tư tưởng, văn hóa, đạo đức và thậm chí là tính cách của người Việt Nam ta. Mặc dù Phật giáo chủ yếu bàn về vấn đề giải thoát – đưa chúng sinh thoát khỏi nỗi khổ đau của cuộc đời hiện thực, nhưng với tư cách là một học thuyết mang đậm tính triết học, những tư tưởng của Phật giáo cũng luận bàn nhiều những vấn đề của triết học như quan niệm về sự tồn tại của thế giới (bản thể luận), về sự tồn tại của con người và ý nghĩa của cuộc sống (nhân sinh quan). Những quan niệm về “pháp”, “bản thể”, “vô thường”, “vô ngã”, “nhân duyên”, “sắc – không”, “nhân quản”, “luân hồi”, “tứ diệu đế”, “giải thoát”, “Niết Bàn”… là những thể hiện về điều đó. Quan điểm của Đạo Phật về vấn đề Bản thể luận Thuật ngữ bản thể luận (ontology) có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp mang nghĩa là những lời lẽ, học thuyết… tạo thành “Học thuyết về tồn tại”. Theo nghĩa này bản thể luận được hiểu là học thuyết triết học về thực tồn nói chung, hoàn toàn độc lập với các dạng tồn tại cụ thể của nó. Hay nói cách khác, bản thể luận là quan niệm, luận thuyết về tồn tại. Bản thể luận là một trong những nội dung cơ bản của triết học luôn được các nhà triết học đề cập đến bất luận theo quan điểm, trường phái nào. Những quan điểm về bản thể luận có thể rất khác nhau, nhưng tựu chung lại theo cách này hay cách khác, ở trình độ lý luận hay chỉ là những quan niệm có tính hệ thống thì đều Facebook: @ www.facebook.com/ www.JB.com.vn - - Trang 3 nhằm tới việc lý giải sự tồn tại hiện thực trên lát cắt cội nguồn, khởi nguyên của nó. Phật giáo trước hết là một tôn giáo, vì thế những tư tưởng của giáo lý phật giáo không đề cập nhiều tới những vấn đề triết học thuần túy mà mục đích chính của tư tưởng Phật giáo là sự giải thoát chúng sinh khỏi nỗi khổ của cuộc đời. Đó là mục đích tối cao, là vấn đề trung tâm của các giáo lý Phật giáo. Tuy nhiên, trong quá trình thuyết pháp và truyền bá tư tưởng, rất nhiều quan điểm, triết lý Phật giáo lại thể hiện những khía cạnh triết học sâu sắc mà một trong số chúng là những vấn đề liên quan đến tư tưởng về bản thể luận. Theo quan niệm của Phật giáo, bản thể là: “căn bản tự thể của các pháp”, mà “Pháp là từ chỉ chung hết thảy moi sự vật, hiện tượng, dù là to nhỏ, hữu hình, vô hình, chân thực, hư vọng. Sự vật cũng là vật, đạo lý cũng là vật, tất thảy đều là pháp cả”. Theo Kinh Hoa Nghiêm, thế giới bản thể gọi là lý pháp giới, thế giới hiện tượng gọi là sự pháp giới. Nó như nước với sóng. Như vậy, bản thể vừa là tâm thức, vừa là vật chất. Nó là cái duy nhất, đầu tiên, là cội nguồn hay thực tại cuối cùng mà trên đó vũ trị được hình thành. Từ bản thể hay chân không, do vô minh, vọng động mà xuất hiện chúng sinh. Các chúng sinh sau khi giải thoát lại trở về hòa nhập với bản thể tuyệt đối này. Một trong những khái niệm trọng tâm trong quan niệm về bản thể luận của Phật giáo là khái niệm “Tâm”. Đấy là lý thuyết của Phật về bản chất tồn tại của thế giới. Cái Tâm ban đầu vốn tròn đầy, yên tĩnh, chưa xao động. Bản thể của Tâm được ví như mặt nước lặng trong, do gió thổi (vọng tâm sinh khởi) mà tạo ra sóng to, sóng nhỏ, bọt, bong bóng… Gió ngừng thổi thì sóng hết, bọt tan chúng lại trở về với mặt nước yên lặng. Đó chính là bản thể của nó. Vậy Tâm là cái bất biến, có sẵn, không thay đổi. Những biểu hiện biến đổi của tâm là do có tác động từ bên ngoài, có sự tiếp xúc của “lục căn” (cơ quan cảm giác chủ quan) với “lục trần”