Bµi gi¶ng m«n häc Ma s¸t häc TS. Ph¹m V¨n Hïng Bé m«n: M¸y Vµ Ma S¸t Häc Page 1 of 107 NhËp m«n 1. Ma s¸t: HiÖn t−îng kú l¹ cña thiªn nhiªn- ®ang tiÕp tôc nghiªn cøu Cã nhiÒu øng dông: NhiÖt, löa, ... Phanh h·m, t¨ng tèc ®é ph¶n øng hãa häc,… Hµn, ®¸nh bãng,… Ghi vµ ®äc d÷ liÖu,… H¹i: Tæn hao c«ng suÊt. Sinh nhiÖt lµm thay ®æi bÒn, tæ chøc cac bon, hydro, t¹o thµnh c¸c «xit… ™ §Æc ®iÓm: œ Lµ qu¸ tr×nh tù tæ chøc: 4 Cã thÓ dÉn ®Õn ph¸ hñy. 4 Gi¶m ma s¸t, mßn. œ œ G¾n liÒn víi qu¸ tr×nh mßn Æ tuæi thä vµ ®é tin cËy. §−îc ®Æc tr−ng bëi lùPage c ma s¸t F , hoÆc hÖ sè ma s¸t fms (hoÆc cã 2 of 107 ms thÓ ký hiÖu lµ µ). 2. Mßn: KÕt qu¶ cña qu¸ tr×nh ma s¸t ⇒Ph¸ hñy bÒ mÆt ma s¸t: Gi¶m kÝch th−íc, gi¶m khèi l−îng, thay ®æi cÊu tróc bÒ mÆt,… Æ TiÕn hµnh b«i tr¬n (r¾n láng, khÝ,…) ®Ó t¨ng tuæi thä vµ ®é tin cËy ™ H¹i: œ Thay ®æi chÕ ®é l¾p ghÐp cña c¸c cÆp ma s¸t, œ Thay ®ái chÕ ®é lµm viÖc cña cÆp ma s¸t, œ Lµm gi¶m tuæi thä vµ ®é tin cËy cña cÆp ma s¸t còng nh− cña toµn bé thiÕt bÞ, ™ §Æc ®iÓm: œ G¾n liÒn víi qu¸ tr×nh ma s¸t œ Qu¸ tr×nh ph¸ hñy tËp trung trong mét thÓ tÝch rÊt nhá cña vËt liÖu œ PhÇn tö mßn t¹o thµnh lµ kÕt qu¶ cña nhiÒu lÇn t−¬ng t¸c. œ §−îc ®Æc tr−ng bëi c−êng ®é mßn cã thø nguyªn ho¹c kh«ng cã thø nguyªn Ih Æ tuæi thä, ®é tin cËy. ™ Ph©n biÖt: œ Mßn b×nh th−êng (æn ®Þnh) cßn gäi lµ mßn c¬ hãa Hk/Hm > 0,6. Page 3 of 107 œ Mßn h¹t mµi (kh«ng b×nh th−êng) Hk/Hm < 0,6. 3. LÞch sö ph¸t triÓn cña ngµnh Tribology (Ma s¸t, mßn, b«i tr¬n) Ngµnh khoa häc liªn ngµnh, tËp trung chñ yÕu nghiªn cøu qu¸ tr×nh ma s¸t mßn b×nh th−êng (æn ®Þnh), qu¸ tr×nh ma s¸t kh«ng b×nh th−êng viÖc tÝnh to¸n kh«ng cã ý nghÜa thùc tiÔn. Qu¸ tr×nh ph¸t triÓn: G¾n liÒn víi sù ph¸t triÓn cña c¸c ngµnh khoa häc kh¸c (c¬, vËt lý, hãa, ®iÖn, rung ®éng, vËt liÖu, … ): lµ khoa häc liªn ngµnh. ™ Nghiªn cøu vÒ ma s¸t ®· cã tõ l©u. ™ Lªonadevinci ®· x¸c ®Þnh hÖ sè ma s¸t lµ h»ng sè (0,25). ™ ThuÇn tóy c¬ häc ™ T−¬ng t¸c ph©n tö khi ma s¸t [¬ le], ®©y lµ giai ®o¹n nghiªn cøu ma s¸t tÜnh ™