TRƯỜNG ĐẠI HỌC AN GIANG Khoa Mác Lê Nin Giáo trình Giáo Dục Gia Đình Biên soạn: Phạm Thị Thu Hồng Lời Mở Đầu Do yêu cầu của việc nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện ở nhà trường phổ thông, các trường sư phạm cần phải đổi mới công tác giáo dục đào tạo. Trong công cuộc đổi mới đó, đổi mới đào tạo giáo viên giảng dạy môn Giáo dục công dân chính thức được thực hiện thống nhất trong toàn quốc từ năm học 2002 – 2003. Chương trình đào tạo mới nhằm mục tiêu sau khi tốt nghiệp người sinh viên có được những kiến thức sâu sắc và năng lực cơ bản đủ để làm tốt công tác giảng dạy môn Giáo dục công dân và thực hiện việc phối hợp với các lực lượng xã hội tổ chức tốt giáo dục nhân cách học sinh phổ thông. Môn Giáo dục gia đình là một môn học nằm trong chương trình đào tạo của các trường sư phạm nhằm đào tạo giáo viên giảng dạy môn Giáo dục công dân ở trường THCS và THPT. Nhưng hiện nay giáo trình Giáo dục gia đình dành cho đào tạo giáo viên giáo dục công dân ở trường THPT chưa có. Từ thực tế trên chúng tôi biên soạn Tài liệu học tập môn Giáo dục gia đình dành cho hệ đào tạo Cử nhân ĐHSP – ngành Giáo dục Chính trị, trường Đại học An Giang nhằm giúp sinh viên chủ động trong quá trình học tập. Tài liệu học tập môn Giáo dục gia đình được biên soạn dựa vào giáo trình Giáo dục gia đình, đào tạo giáo viên THCS hệ Cao đẳng sư phạm của Bộ Giáo dục – Đào tạo, nhà xuất bản Giáo dục, năm 1998 cùng một số tài liệu có liên quan được điều chỉnh, bổ sung và nâng cao phù hợp với hệ đào tạo Cử nhân ĐHSP – ngành Giáo dục Chính trị. Thực hiện theo quy định của chương trình là 30 tiết. Mặc dù trong quá trình biên soạn chúng tôi đã có nhiều cố gắng nhưng trước yêu cầu đổi mới phương pháp dạy và học, trước sự phong phú đa dạng của thực tiễn; tập tài liệu này chắc không trách khỏi những hạn chế nhất định. Chúng tôi rất mong nhận được ý kiến phê bình, đóng góp của các thầy - cô giáo và các bạn sinh viên. Xin chân thành cảm ơn! Long Xuyên, tháng 12 năm 2005 Th.s Phạm Thị Thu Hồng Bộ môn Mác-Lênin trường ĐHAG Chương I: Gia Đình Tế Bào Của Xã Hội Gia Đình Trong Lịch Sử Phát Triển Xã Hội 1. Các hình thức phát triển của gia đình. - Gia đình là tổ chức cơ sở đầu tiên đối với đời sống của mỗi cá nhân, là tế bào hợp thành đời sống xã hội. + Không có gia đình để tái sản xuất ra bản thân con người, ra sức lao động thì xã hội không thể tồn tại và phát triển được. + Lịch sử nhân loại đã chứng minh rằng, từ khi xã hội còn dã man, lạc hậu, trải qua biết bao thời kỳ cho đến thời đại văn minh, mỗi cá nhân đều được sinh ra, trưởng thành cho đến khi từ biệt cõi đời đều gắn bó với gia đình. - Cá nhân, gia đình và xã hội có mối quan hệ biện chứng thống nhất, gắn bó chặt chẽ với nhau, ngay từ xa xưa đã được nhiều học giả quan tâm nghiên cứu từ trên các bình diện hoạt động kinh tế, chính trị, văn hóa, giáo dục v.v… + Ðặc biệt nổi bật trong học thuyết Tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ của Nho giáo. + Hồ Chủ tịch cũng thường xuyên chú ý đến mối quan hệ khăng khít, hữu cơ, thống nhất giữa gia đình và xã hội nên đã khẳng định rằng: “Rất quan tâm đến gia đình là đúng,… vì nhiều gia đình cộng lại mới thành xã hội, gia đình tốt thì xã hội mới tốt, xã hội tốt thì gia đình càng tốt. Hạt nhân của xã hội là gia đình. Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội tốt đẹp thì phải chú ý hạt nhân gia đình cho tốt”(*). - Từ lịch sử xa xưa của loài người, các hình thức phát triển của gia đình đã có nhiều biến đổi. Theo công trình nghiên cứu của các nhà khoa học và các tác giả kinh điển thì loài người đã trải qua ba hình thức gia đình: + Thời đại mông muội cách đây hàng triệu năm, con người sống chế độ quần hôn, quan hệ tính giao bừa bãi. + Thời đại dã man, từ 4 vạn đến 6 vạn năm trước Công nguyên hình thành gia đình “đối ngẫu”. Ðến tuổi trưởng thành, mỗi người có chồng chính hay vợ chính, người vợ không được quan hệ tính giao bừa bãi với người khác. Thời kỳ này mối quan hệ vợ chồng rất lỏng lẻo, dễ dàng bỏ nhau. + Thời đại văn minh, 400 năm trước Công nguyên hình thành và phát triển gia đình một vợ, một chồng