ĐỀ CƯƠNG XÃ HỘI HỌC Câu 1: Phân tích các đặc trưng trong tiếp cận xã hội học (6đ). Xã hội học là một môn khoa học nghiên cứu đòi hỏi người học phải có chiều sâu và độ rộng trong lối suy nghĩ để lý giải các mối quan hệ xã hội. Trong khi bản thân khái niệm “xã hội” vẫn đang được dùng theo nhiều nghĩa, sự không thống nhất của khái niệm trên đã gây ra nhiều khó khăn trong việc xác định đối tượng nghiên cứu, vì vậy, phân tích rõ các đặc trưng trong tiếp cận xã hội học sẽ giúp cho quá trình nghiên cứu rõ ràng hơn. Chúng ta có các đặc trưng sau đây: - Thứ nhất, tiếp cận xã hội học là một cách nhìn hành vi con người chủ yếu tập trung vào những khuôn mẫu quan hệ. Xã hội học không quá quan tâm tới hành động của cá nhân để đi tới phán xét hành động đó là đúng hay sai mà cố gắng lý giải cơ chế thúc đẩy dẫn tới việc cá nhân có hành động. Ví dụ, khi nghiên cứu về hiện tượng ly hôn sớm ở giới trẻ hiện nay, các nhà nghiên cứu xã hội học sẽ không phán xét sự đúng sai mà sẽ đặt ra các câu hỏi để giải thích cho hiện tượng này: Tại sao xã hội hiện đại ngày nay có tỉ lệ ly hôn cao hơn các thời kỳ trước? Thực trạng công việc có gây ảnh hưởng tới hạnh phúc gia đình không? Sự hối thúc của cha mẹ liệu có phải là một phần lý do của hiện tượng này?... Dĩ nhiên nhà xã hội học có thể phê phán các hành động lệch lạc xã hội. Tuy nhiên, với vai trò là một nhà nghiên cứu, nhà xã hội học cần phải chú ý cả mặt chuẩn mực xã hội lẫn thực tế. Khi chỉ quan sát bằng một phương diện, nhà nghiên cứu sẽ đưa ra một cái nhìn thiếu khách quan dẫn đến một công trình nghiên cứu sai lệch với thực tế. Ví dụ, trong quá trình tham gia giao thông, phải chịu trách nhiệm với các chuẩn mực chính thức ở đây là pháp luật, người tham gia giao thông vẫn vi phạm. Vì vậy, những câu hỏi như là “Vì sao người tham gia giao thông lại vi phạm luật giao thông?”, “Điều này có phản ánh một lỗ hổng trong việc thực hiện nhiệm vụ của các cán bộ công an?”, “Hiện tượng này có sự liên hệ nào tới giáo dục của gia đình và các cơ sở giáo dục hay không?”… Các câu hỏi trên chỉ có thể trả lời được khi nghiên cứu thực trạng xã hội. Vì vậy, khi nghiên cứu cơ chế thúc đẩy của một hành động, hiện tượng nào đó, nhà xã hội học cần phải kết hợp giữa các chuẩn mực và thực tế xã hội để đưa ra một cái nhìn khách quan nhất. - Thứ hai, xã hội học xuất phát từ những sự kiện xã hội, những ứng xử thực tế, tìm cách mô tả và giải thích chúng một cách khách quan. Trước hết, chúng ta cần hiểu sự kiện xã hội là gì? Sự kiện xã hội là sự kiện mang tính chất khách quan và tính chất cưỡng chế: những người có nhiều hình xăm thường bị đánh giá không tốt, tính khách quan được nói đến ở đây là một người xăm trổ không chỉ là một người xăm trổ mà còn được lý giải bằng những nhận định về yếu tố môi trường sống, nền tảng giáo dục…; định kiến xã hội tại Việt Nam khiến cho những người xăm trổ bị phê phán trong khi phương Tây lại có sự cởi mở về vấn đề này hơn, đó là tính cưỡng chế khi ở trong một xã hội nhất định. Để giải thích một sự kiện xã hội chúng ta phải dựa vào những sự kiện xã hội khác và phân tích trong khuôn khổ xã hội học. Ví dụ, hiện tượng tự tử của học sinh chỉ có thể được giải thích khi ta đã phân tích rõ các hiện tượng xã hội khác như: tổ chức giáo dục chưa hợp lí, các vấn nạn học đường, sự phát triển nhanh chóng của khoa học – kĩ thuật đặc biệt là công nghệ thông tin, sự quản lí chưa tốt từ các hộ gia đình… Những kiến tạo xã hội đều cần sự giải thích mà đôi khi các cá nhân khó nhận rõ, vậy xã hội học sẽ giải quyết vấn đề trên. - Thứ ba, cách tiếp cận xã hội học nhìn nhận hành động của cá nhân bị định hình bởi tính thành viên nhóm của cá nhân. Tức trong tiếp cận xã hội học, các phẩm chất, nhân cách của cá nhân phần lớn đều là sản phẩm của xã hội. Người dân Châu Á thường không nhìn thẳng vào mắt khi nói chuyện, luôn lễ phép và giữ một khoảng cách kính cẩn nhất định đối với người lớn tuổi, so với người phương Tây, họ nhìn thẳng vào mắt nhau để nói chuyện, luôn giữ một tâm thế thoải mái và sẵn sàng trở thành những người bạn bất