1 Chuyên đề: Phân tích tình hình phân phối thu nhập trong các doanh nghiệp ở Việt Nam Những vấn đề lý luận cơ bản về phân phối thu nhập 1. Khái niệm về thu nhập và phân phối thu nhập trong nền kinh tế thị trường Lý thuyết về thu nhập và phân phối thu nhập đã được nhiều nhà kinh tế khác nhau nghiên cứu, phát triển và hoàn thiện trong hơn 250 qua, từ Adam Smith (1723-1790) tới Karl Marx (1818-1883), John Maynard Keynes (1883- 1946) và Pual Antony Samuelson (1915-). Nhìn một cách tổng quát, lý luận về phân phối thu nhập có liên quan đến cơ chế vận động của các chủ thể tham gia thị trường, đồng thời nó gắn chặt với quan điểm giải quyết vấn đề công bằng xã hội. Xuyên suốt tiến trình lịch sử phát triển sản xuất hàng hoá, mọi hình thái kinh tế - xã hội đều phải đối mặt với một vấn đề kinh tế cơ bản là việc quyết định phải sản xuất cái gì?, và sản xuất cho ai?, trong điều kiện mà các nguồn tài nguyên bị giới hạn và ngày càng cạn kiệt. Trong nền kinh tế thị trường hiện nay, thị trường được xem như một hệ thống thống nhất của cả quá trình tái sản xuất xã hội, trong đó sản xuất - kinh doanh được gắn kết chặt chẽ với nhau. Vì vậy có thể hiểu: Thị trường là nơi diễn ra các hoạt động sản xuất kinh doanh, là nơi phát sinh và giải quyết các mối quan hệ giữa cung và cầu. Xét theo mối quan hệ giữa cung và cầu, người ta phân chia thị trường thành hai loại: Thị trường "đầu vào" và thị trường "đầu ra". Thị trường "đầu vào" diễn ra các hoạt động mua bán các yếu tố dùng vào quá trình sản xuất như lao động, đất đai, vốn, công nghệ... Vì đây là những yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất nên gọi là thị trường "đầu vào". Bên cạnh thị trường yếu tố đầu vào là thị trường mua bán những kết quả do quá trình sản xuất tạo ra. Đây là thị trường hàng hoá tiêu dùng và dịch vụ hay còn gọi là thị trường “đầu ra”. Hai thị trường này độc lập với nhau, nhưng chúng lại gắn liền nhau thông qua các chủ thể tham gia thị trường, đó là nhà sản xuất (doanh nghiệp) và người tiêu dùng (hộ gia đình). Doanh nghiệp (DN) là người sản xuất hàng hoá để bán trên thị trường đầu ra. Trên thị trường "đầu ra", DN sản xuất là sức cung. Tuy nhiên, để có các yếu tố sản xuất hàng hoá đầu ra, DN phải mua chúng trên thị trường yếu tố sản xuất - thị trường "đầu vào". Vì vậy trên thị trường này DN là sức cầu. Ngược lại, hộ gia đình (hộ tiêu dùng) là người mua hàng hoá tiêu dùng và dịch vụ. Vì vậy trên thị trường "đầu ra", hộ tiêu dùng là sức cầu. Nhưng để có tiền mua hàng tiêu dùng và dịch vụ, hộ tiêu dùng phải "bán" sức lao động (nếu anh ta là công nhân), hoặc đất đai (nếu là chủ đất), hoặc vốn (nếu là người sở hữu vốn). Vì vậy trên thị trường yếu tố sản xuất, hộ gia đình tiêu dùng lại biểu hiện sức cung. Chính việc đóng các vai trò khác nhau trên thị trường của DN và hộ gia đình như vậy đã nối liền và khép kín hai loại thị trường, đưa hàng hoá luân chuyển trong một chu trình vận động khép kín, với sự hỗ trợ của đồng tiền. Cùng với sự luân chuyển của hàng hoá, đồng tiền đi từ tay hộ tiêu dùng lên thị trường hàng tiêu dùng dịch vụ, qua quan hệ cung cầu và giá cả hàng hoá, nó về tay DN. Và lại từ DN nó gia nhập vào thị trường yếu tố sản xuất để mua các yếu tố sản xuất và 2 thông qua quan hệ cung cầu, giá cả hàng hoá mà nó trở về tay hộ tiêu dùng Hàng hoá bán trên các thị trường nói trên có giá cả và mang lại thu nhập cho những người chủ của nó. Các DN bán hàng có được thu nhập gọi là doanh thu của DN. Hộ gia đình bán hàng có được thu nhập. Hình 1.1. Mối quan hệ giữa Doanh nghiệp và Hộ gia đình trên thị trường Trên thị trường, người công nhân bán hàng hóa sức lao động có được tiền lương hay tiền công. Người có vốn cho vay thu được lợi tức. Người có ruộng đất cho thuê thu được địa tô. Nhà kinh doanh do phối hợp tốt các yếu tố sản xuất và sử dụng một cách có hiệu quả các nguồn lực trong cơ chế thị trường nên thu được lợi nhuận. Tiền lương, lợi nhuận, lợi tức và địa tô là thu nhập mang lại từ các yếu tố sản xuất. Từ sự phân tích trên, chúng ta có thể hiểu theo nghĩa rộng, thu nhập trong nền kinh tế