Chương IX: Máy điện một chiều 9.1. Nguyên lý làm việc 9.2. Cấu tạo 9.3. Phân loại 9.4. Sức điện động phần ứng và mô men điện từ 9.5. Từ trường và phản ứng phần ứng 9.6. Tia lửa điện và biện pháp khắc phục 9.7. Máy phát điện một chiều 9.8. Động cơ điện một chiều 9.1 Nguyên lý làm việc b etd Máy phát etd  B l v Độ lớn: Chiều: theo qui tắc bàn tay phải 3 9.2 CÊu t¹o 1. Phần tĩnh ( phần cảm) 2 1 a. Cực từ chính b. Cực từ phụ c. Gông từ 2. Phần quay ( phần ứng ) Roto Cổ góp 3 – Chổi than Cổ góp 2 5 C¸c ®¹i l­ợng ®Þnh møc P®m : C«ng suÊt ®Çu ra, W, kW Máy phát : Công suất điện §éng c¬ : Công suất c¬ U®m : V, kV I®m : A, kA Tèc ®é quay n®m, hiÖu suÊt,… 6 3 9.3 Phân loại Dây quấn stato (phần cảm-kích từ) Dựa vào cách nối dây của 2 phần: Dây quấn roto (phần ứng) 2) Kích từ song song 1) Kích từ độc lập 4) Kích từ hỗn hợp 3) Kích từ nối tiếp 9.4 Sức điện động phần ứng và mô men điện từ 1- Sức điện động phần ứng eư = Blv B  S 2p + B: Từ cảm trung bình dưới mặt cực  Dn + l : Chiều dài tác dụng thanh dẫn e­  + v : Vận tốc dài của thanh dẫn l 60 60 2p + N: Tổng số thanh dẫn phần ứng p + 2a : số nhánh song song e­  E ­ = e­ E­ = ke : không đổi E ­ = k e n 2- Mô men điện từ I i­  ­ fđt = Bliư 2a f ®t  pN F®t  Nf ®t  I ­ Da D M ®t  F®t 2 pN M ®t  I ­ 2a  I­ p I ­ l  D 2a D a M ®t = k m  I ­ Fđt 3- Công suất điện từ Pđt = Mđt   nI ­ I ­ 60a 2a 60 P®t  E ­ I ­ 9 9.5 Từ trường và phản ứng phần ứng Φc: Từ trường chính do stato (kích từ) Φư: Từ trường roto (phần ứng) khi Iư  0 Tác động của Φư lên Φc: PƯPƯ Ảnh hưởng của PƯPƯ:  Làm méo và giảm Φc  Khử Φư: - Cực từ phụ đặt xen kẽ cực từ chính Dq cực từ phụ nối tiếp dq pư Φư Φcf 5 9.6 Hiện tượng tia lửa điện trên vành góp và biện pháp khắc phục 1. Nguyên nhân Do phần tử của dq pư có hiện tượng đổi chiều dòng khi đi qua chổi than. Khi đó trong phần tử dq pư có các s.đ.đ: eư: s.đ.đ do pưpư eM: s.đ.đ hỗ cảm eL: s.đ.đ tự cảm Khi đi qua chổi th