Tạp chí Khoa học Đại học Huế: Nông nghiệp và Phát triển nông thôn; pISSN: 2588-1191; eISSN: 2615-9708 Tập 129, Số 3A, 2020, Tr. 43–55; DOI: 10.26459/hueuni-jard.v129i3A.5445 * Liên hệ: nguyenvanthanh83@huaf.edu.vn Nhận bài: 11-9-2019; Hoàn thành phản biện: 01-10-2019; Ngày nhận đăng: 8-10-2019 THỰC TRẠNG HỢP TÁC, LIÊN KẾT TRONG SẢN XUẤT VÀ TIÊU THỤ LÚA HỮU CƠ Ở XÃ THỦY PHÙ, THỊ XÃ HƯƠNG THỦY, THỪA THIÊN HUẾ Nguyễn Văn Thành1*, Nguyễn Viết Tuân1 , Lê Văn Nam1 , Phan Thiện Phước 1 , Nguyễn Thị Ái Vân1,2, Lê Việt Linh1 , Mai Thu Giang3 1 Trường Đại học Nông Lâm, Đại học Huế, 102 Phùng Hưng, Huế, Việt Nam 2 Hội đồng nhân dân tỉnh Thừa Thiên Huế, 16 Lê Lợi St., Huế, Việt Nam 3 Trường Đại học Kinh tế, Đại học Huế, 99 Hồ Đắc Di, Huế, Việt Nam Tóm tắt: Nghiên cứu này đánh giá thực trạng hợp tác, liên kết của nông hộ trong sản xuất và tiêu thụ lúa hữu cơ tại xã Thủy Phù, thị xã Hương Thủy, Thừa Thiên Huế. Số liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát 60 hộ sản xuất lúa hữu cơ bằng bảng hỏi bán cấu trúc. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng khoảng 80% lúa hữu cơ được tiêu thụ thông qua hợp đồng, tỉ lệ hộ thực hiện theo hợp đồng chiếm tỉ lệ 98%. Liên kết giữa nông hộ sản xuất lúa hữu cơ là liên kết miệng, chưa chặt chẽ; liên kết này thực hiện chủ yếu thông qua trao đổi thông tin về kỹ thuật sản xuất; việc trao đổi thông tin về đầu vào và đầu ra chưa được nông hộ quan tâm. Liên kết giữa hộ với doanh nghiệp được thực hiện qua qua hợp đồng và khá chặt chẽ. Ngoại trừ điều khoản về xử lý rủi ro, các điều khoản về giá cả, phương thức thanh toán, số lượng và chất lượng sản phẩm, và phương thức giao nhận được đánh giá khá chặt chẽ trong hợp đồng. Các dịch vụ đầu vào, đầu ra và giá cả sản phẩm trong liên kết sản xuất và tiêu thụ lúa hữu cơ ở vùng nghiên cứu tốt hơn so với sản xuất lúa thường. Từ khóa: nông hộ trồng lúa, hợp tác, liên kết, hợp đồng, lúa hữu cơ 1 Đặt vấn đề Liên kết trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp là giải pháp mang tính căn bản nhằm giúp nông dân bao tiêu đầu ra ổn định, nâng cao hiệu quả sản xuất, từ đó góp phần phát triển nông nghiệp bền vững [20]. Ở Việt Nam, nhận thức được điều này, trong những năm qua Chính phủ đã ban hành nhiều chủ chương, chính sách nhằm khuyến khích, hỗ trợ nông dân và doanh nghiệp liên kết sản xuất và bao tiêu sản phẩm như: Quyết định số 80/QĐ-TTg về khuyến khích tiêu thụ hàng hóa nông sản thông qua hợp đồng giữa nông dân và doanh nghiệp; Quyết định số 62/2013/QĐ-TTg về khuyến khích phát triển hợp tác, liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ nông sản, xây dựng cánh đồng lớn; và gần đây nhất là Nghị định số 98/2018/NĐ-CP về khuyến khích phát triển hợp tác, liên kết trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp [4]. Tuy nhiên, đến nay việc tiêu thụ hàng hóa nông sản thông qua hợp đồng liên kết ở các địa phương trên cả nước vẫn gặp nhiều khó khăn, lượng hàng hóa của nông hộ được tiêu thụ thông qua hợp đồng Nguyễn Văn Thành và CS. Tập 129, Số 3A, 2020 44 còn hạn chế, đặc biệt là các loại nông sản, hàng hóa hữu cơ [6]. Theo điều tra của Ban chỉ đạo tổng điều tra nông thôn, nông nghiệp và thủy sản Trung ương, tỉ lệ diện tích gieo trồng của cánh đồng lớn được tiêu thụ theo hợp đồng ở các tỉnh, thành chỉ chiếm khoảng 29%; trong đó, tỉ lệ diện tích này ở Thừa Thiên Huế là khoảng 27% đối với với sản xuất lúa nước [2]. Thừa Thiên Huế là một trong những tỉnh có diện tích sản xuất lúa nước lớn ở khu vực miền Trung, với diện tích canh tác gần 30.000 ha (năm 2018) [13]. Hoạt động sản xuất lúa mang lại nguồn thu đáng kể cho phần lớn nông hộ trong tỉnh; tuy nhiên, hiện nay hiệu quả sản xuất lúa của nông hộ còn thấp, chưa tương xứng với tiềm năng phát triển của địa phương [15]. Trong những năm gần đây, để thúc đẩy phát triển và nâng cao hiệu quả sản xuất lúa cho nông hộ, Thừa Thiên Huế đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách hỗ trợ nông dân sản xuất lúa, trong đó có Đề án tái cơ cấu nông nghiệp của tỉnh năm 2016. Theo đề án này, Thừa Thiên Huế chú trọng áp dụng tiến bộ khoa học, liên kết sản xuất lúa gắn với bao