Facebook: @ www.facebook.com/ S Á C H – T À I L I Ệ U T H I T U Y Ể N Trang 1 QUẢN LÝ DỊCH VỤ CÔNG I. SỰ CẦN THIẾT, BẢN CHẤT VÀ PHÂN LOẠI DỊCH VỤ CÔNG 1. Sự cần thiết và mục tiêu can thiệp của Chính phủ vào nền kinh tế Bàn tay vô hình của kinh tế thị trường không phải bao giờ cũng thành công trong vận hành nền kinh tế. các thất bại của thị trường dẫn đến chỗ người ta thừa nhận sự can thiệp của chính phủ - bàn tay hữu hình vào nền kinh tế là cần thiết. Thất bại của thị trường thể hiện trong trường hợp sau: - Một là: thiếu hàng hóa công cộng thuần túy; là những hàng hóa dịch vụ có hai đặc tính – tính không cạnh tranh và tính không loại trừ. Tính không cạnh tranh thể hiện ở chỗ tiêu dùng của mỗi cá nhân không làm giảm lượng tiêu dùng của người khác. Tính không loại trừ là việc một người tiêu dùng hàng hóa công cộng thuần túy lại không làm giảm khả năng tiêu dùng của người khác. Thị trường tư nhân không muốn cung cấp các hàng hóa công thuần túy vì gặp khó khăn lớn trong việc tạo doanh thu để bù đắp chi phí, nói cách khác là nhà cung cấp tư nhân không có khả năng bắt người tiêu dùng phải trả tiền; Hai là, tác động ngoại ứng: tác động ngoại ứng xuất hiện khi tác động của một giao dịch trên thị trường ảnh hưởng tích cực hoặc tiêu cực đến người thứ 3 mà người này không phải trả tiền hay nhận được sự bù đắp. Thị trường tư nhân có xu thế cung cấp dịch vụ và hàng hóa có lợi nhuận mà không quan tâm đến những tác động ngoại ứng gây ra do hoạt động của mình. Ba là, độc quyền thị trường: tình trạng một số ít hàng hãng thống trị, chi phối thị trường, hình thành nên thế lực độc quyền. thất bại thị trường xuất hiện do không có cạnh tranh dẫn đến tình huống các nhà độc quyền giới hạn việc cung ứng ở mức thấp tối ưu nhằm tăng giá và tăng lợi nhuận. Bốn là, thông tin không hoàn hảo. Trên thị trường có thể xuất hiện trường hợp một bên nào đó tham gia thị trường mà không có đầy đủ các thông tin cần thiết. một ví dụ điển hình là dịch vụ chăm sóc y tế, khi người cung ứng dịch vụ biết nhiều hơn người tiêu dùng và do vậy có thể dẫn đến việc tăng các nhu cầu giả tạo hoặc nhu cầu do người cung ứng tạo nên. Ví dụ, như bác sỹ kê đơn tăng them các loại thuốc cho bệnh nhân vì mục tiêu lợi nhuận của mình mà bệnh nhân không biết được. Các thất bại của thị trường nêu trên là cơ sở khách quan đển Chính phủ can thiệp vào nền kinh tế. sự can thiệp của Chính phủ vào nền kinh tế là nhằm hai mục tiêu: Thứ nhất:, bảo đảm tính hiệu quả kinh tế; Thất bại của thị trường là những trường hợp mà thị trường không thể tự cung cấp các hàng hóa và dịch vụ ở mức hiệu quả xã hội. Khi đó, sự can thiệp của Chính phủ là cần thiết để nâng cao hiệu quả kinh tế, cụ thể là: Chính phủ là người cung ứng các hàng hóa công cộng bằng cách sử dụng doanh thu từ sự đóng góp chung có tính bắt buộc (thuế, phí, lệ phí) để trang trải các chi phí về hàng hóa công cộng cho tất cả mọi người. Trong trường hợp ngoại ứng, sự can thiệp của Chính phủ buộc các bên tham gia giao dịch phải tính đến tác động mà mình gây ra cho đối tượng thứ 3, nhờ đó có thể điều chỉnh thị trường đạt tới mức tối ưu xã hội. Với tình trạng độc quyền, chính phủ cần kiểm soát chặt chẽ thịt trường để xóa bỏ các rào cản đối với việc gia nhập thị trường, tạo ra môi trường cạnh tranh có hiệu quả. Facebook: @ www.facebook.com/ S Á C H – T À I L I Ệ U T H I T U Y Ể N Trang 2 Khi có thông tin không hoàn hảo, sự can thiệp của Chính phủ sẽ giúp bổ sung thông tin thị trường, hoặc kiểm soát hành vi của những bên có lợi thế về thông tin để đảm bảo thị trường hoạt động có hiệu quả hơn. Thứ 2, đảm bảo công bằng xã hội. Cùng với các nguyên nhân về hiệu quả, chính phủ còn can thiệp vì những lý do công bằng để đạt được các kết quả mong muốn trong việc phân phối thu nhập hay dịch vụ. có những loại dịch vụ tư nhân có thể cung cấp, nhưng việc tư nhân cung cấp sẽ dẫn đến chỗ những người có thu nhập thấp sẽ không có cơ hội sử dụng các dịch vụ chẳng hạn như dịch vụ y tế, giáo dục, cung cấp điện, nước sinh hoạt… khi đó, nhà nước phải có trách nhiệm trực ti