Trang 1
ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH BÌNH DƯƠNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT TRẦN THỊ LƯƠNG NGHỆ THUẬT TỰ SỰ TRONG TRUYỆN NGẮN DƯƠNG NGHIỄM MẬU CHUYÊN NGÀNH: VĂN HỌC VIỆT NAM MÃ SỐ: 8220121 LUẬN VĂN THẠC SĨ BÌNH DƯƠNG – 2021
Nội dung tài liệu
Trang 2
UỶ BAN NHÂN DÂN TỈNH BÌNH DƯƠNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT TRẦN THỊ LƯƠNG NGHỆ THUẬT TỰ SỰ TRONG TRUYỆN NGẮN DƯƠNG NGHIỄM MẬU CHUYÊN NGÀNH: VĂN HỌC VIỆT NAM MÃ SỐ: 8220121 LUẬN VĂN THẠC SĨ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌ C: PGS.TS. NGUYỄN VĂN KHA BÌNH DƯƠNG – 2021
Trang 3
LỜI CAM ĐOAN Luận văn thạc sĩ với tên đề tài Nghệ thuật tự sự trong truyện ngắn Dương Nghiễm Mậu là công trình nghiên cứu của tôi dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Nguyễn Văn Kha. Các số liệu và tài liệu tôi sử dụng là trung thực và có xuất xứ rõ ràng Bình Dương, ngày 26 tháng 05 năm 2021 Tác giả luận văn Trần Thị Lương i
Trang 4
LỜI CẢM ƠN Trong quá trình học tập, rèn luyện và hoàn thành luận văn này, tôi đã nhận được sự góp ý quý báu, động viên khích lệ của quý thầy cô, gia đình bè bạn, với lòng thành kính sâu sắc, cho tôi được gửi lời cảm ơn tới: Quý thầy cô cùng Ban giám hiệu trường Đại học Thủ Dầu Một, Bộ phận sau Đại học, cùng quý thầy cô trong khoa Ngữ văn đã tận tâm truyền đạt tri thức và giúp đỡ chúng tôi trong quá trình tiếp nhận tri thức. Tôi xin chân thành cảm ơn thầy Nguyễn Văn Kha, người luôn quan tâm và khích lệ động viên chúng tôi trong quá trình thực hiện luận văn này. Thầy cũng là người đưa ra những nhận xét, góp ý, gợi mở động viên tinh thần giúp chúng tôi hoàn thành luậnvăn. Tôi xin gửi cảm ơn tới tập thể Lớp CH16VH02 đã cùng chúng tôi học tập rèn luyện, chia sẻ động viên, cùng nhaucố gắng phấn đấu trong quá trình thực hiện luận văn. Cuối cùng cho tôi gửi lời biết ơn tới gia đình, bạn bè, luôn ủng hộ, khích lệ tinh thần, tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi không ngừng cố gắng trong quá trình làm luận văn. Xin chân thành cảm ơn! Bình Dương, ngày 26 tháng 05 năm 2021 Tác giả luận văn Trần Thị Lương ii
Trang 5
MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN PHẦN MỞ ĐẦU.......................................................................................................................... 1 1. Lý do chọn đề tài..................................................................................................................... 1 2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề...................................................................................................... 2 2.1. Dương Nghiễm Mậu trong nghiên cứu, phê bình trước 1975................................................ 2 2.2. Dương Nghiễm Mậu trong nghiên cứu, phê bình sau năm 1975........................................... 3 3. Mục đích, đối tượng và phạm vi nghiên cứu ........................................................................ 8 3.1. Mục đích nghiên cứu:............................................................................................................. 8 3.2. Đối tượng nghiên cứu: ........................................................................................................... 8 3.3. Phạm vi nghiên cứu:............................................................................................................... 8 4. Phương pháp nghiên cứu........................................................................................................ 9 5. Đóng góp của đề tài................................................................................................................. 9 6. Cấu trúc luận văn.................................................................................................................... 9 Chương 1. KHÁI QUÁT VỀ TỰ SỰ HỌC, TÁC GIẢ DƯƠNG NGHIỄM MẬU TRONG VĂN HỌC MIỀN NAM VIỆT NAM 1954 - 1975.................................................................. 11 1.1. Khái quát về tự sự học....................................................................................................... 11 1.1.1. Khái niệm tự sự................................................................................................................. 11 1.1.2. Khái niệm tự sự học.......................................................................................................... 12 1.2. Đôi nét về văn xuôi miền Nam 1954 - 1975...................................................................... 13 1.2.1. Bối cảnh văn hóa - xã hội.................................................................................................. 13 1.2.2. Đội ngũ và khuynh hướng văn xuôi miền Nam................................................................ 14 1.3. Cuộc đời, sự nghiệp sáng tác của Dương Nghiễm Mậu.................................................. 17 1.3.1. Cuộc đời của nhà văn Dương Nghiễm Mậu...................................................................... 17 1.3.2. Sự nghiệp sáng tác ............................................................................................................ 20 Tiểu kết chương 1...................................................................................................................... 22 Chương 2. NGƯỜI KỂ CHUYỆN VÀ ĐIỂM NHÌN TRONG TRUYỆN NGẮN DƯƠNG NGHIỄM MẬU ............................................................................................................24 iii
Trang 6
2.1. Người kể chuyện trong truyện ngắn Dương Nghiễm Mậu............................................. 24 2.1.1. Người kể chuyện toàn tri................................................................................................... 25 2.1.2. Người kể chuyện ngoại hiện ............................................................................................. 30 2.1.3. Người kể chuyện đồng sự ................................................................................................. 33 2.2. Điểm nhìn trong truyện ngắn Dương Nghiễm Mậu........................................................ 37 2.2.1. Điểm nhìn của người kể chuyện........................................................................................ 39 2.2.2. Điểm nhìn của nhân vật..................................................................................................... 43 Tiểu kết....................................................................................................................................... 48 Chương 3.KẾT CẤU, NGÔN NGỮ VÀ GIỌNG ĐIỆU TRONG TRUYỆN NGẮN DƯƠNG NGHIỄM MẬU......................................................................................................... 50 3.1. Kết cấu truyện ngắn Dương Nghiễm Mậu....................................................................... 50 3.1.1. Kết cấu đồng hiện ............................................................................................................. 51 3.1.2. Kết cấu lắp ghép................................................................................................................ 55 3.1.3. Kết cấu chuyện lồng trong chuyện.................................................................................... 57 3.2. Ngôn ngữ truyện ngắn Dương Nghiễm Mậu ................................................................... 59 3.2.1. Ngôn ngữ giàu tính biểu tượng ......................................................................................... 59 3.2.2. Ngôn ngữ đậm chất hiện thực - đời thường ...................................................................... 64 3.2.3. Ngôn ngữ giàu chất thơ..................................................................................................... 66 3.2.4. Ngôn ngữ đối thoại nội tâm và độc thoại nội tâm............................................................. 67 3.3. Giọng điệu trong truyện ngắn Dương Nghiễm Mậu....................................................... 69 3.3.1. Giọng chất vấn, hoài nghi ................................................................................................. 69 3.3.2. Giọng bình thản lạnh lùng................................................................................................ 70 Tiểu kết chương 3...................................................................................................................... 71 KẾT LUẬN................................................................................................................................ 73 TÀI LIỆU THAM KHẢO........................................................................................................ 75 iv
Trang 7
PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Dương Nghiễm Mậu là một trong những nhà văn đô thị miền Nam chịu ảnh hưởng đậm của tư tưởng hiện sinh. Văn của ông giàu chất triết lý, thể hiện một lối viết, phong cách riêng. Theo Thụy Khuê, ông là “nhà văn tiên phong đối với văn học Việt Nam bởi lối suy tưởng và cách đặt vấn đề của ông vẫn giữ nguyên những mấu chốt bí mật, nhiều truyện ngắn với cấu trúc rất lạ, vẫn còn nằm trong vòng trăn trở tìm tòi của người viết hôm nay” (Thụy Khê, 2014). Tìm hiểu văn Dương Nghiễm Mậu, ở một phương diện nào đó, là khám phá một trường hợp của văn học hiện sinh ở đô thị miền Nam. Cắt nghĩa về thành công và sức hấp dẫn của truyện ngắn Dương Nghiễm Mậu cũng là góp một cách diễn giải về một khuynh hướng văn học tiêu biểu này.Một trong những cách tiếp cận làm sáng tỏ sự thành công, sức hấp dẫn, vị thế của truyện ngắn Dương Nghiễm Mậu là tự sự học. Tự sự học (narratology) là ngành nghiên cứu lấy nghệ thuật kể chuyện làm đối tượng nghiên cứu. Hiện nay, tự sự học đang trở thành một hướng nghiên cứu thu hút sự tham gia đông đảo của các nhà khoa học. Tự sự học hiện đại mở ra triển vọng cho việc làm sáng tỏ nhiều vấn đề của thi pháp, phong cách nghệ thuật, bao gồm từ vấn đề quan niệm nghệ thuật, cách tổ chức các sự kiện, các motif truyện, diễn ngôn, người kể, lời kể, điểm nhìn, thời, thức,… Từ đầu năm 2000 đến nay, tự sự học được giới nghiên cứu văn học đánh giá là một bộ môn liên ngành giàu tiềm năng, từ cách nhìn này đã có nhiều lý thuyết tự sự kinh điển và hậu kinh điển được du nhập, tiếp nhận ở Việt Nam, nhiều công trình nghiên cứu vận dụng lý thuyết này giúp soi sáng, lý giải thuyết phục nhiều vấn đề nghệ thuật mà các phương pháp nghiên cứu khác không có ưu thế. Xuất phát từ vị trí văn học sử của Dương Nghiễm Mậu trong văn học trước 1975, cùng sự tương thích của lý thuyết tự sự học, chúng tôi lựa chọn đề tài Nghệ thuật tự sự trong truyện ngắn Dương Nghiễm Mậu. Mong muốn của tác giả luận văn làgóp một tiếng nói lý giải về sự thành công cũng như vị thế của Dương Nghiễm Mậu trong truyện ngắnđô thị miền Nam. Đối với luận văn, 1
Trang 8
Dương Nghiễm Mậu chỉ là một trường hợp nghiên cứu, qua đây người viết vừa thử nghiệm để rèn luyện kĩ năng vận dụng lý thuyết hiện đại vào quá trình đọc văn bản, giảng dạy văn học trong trường phổ thôngvừa có điều kiện trau dồi kiến thức để làm sáng tỏ hơn các khuynh hướng văn học khác nhau giữa hai miền Nam - Bắc giai đoạn 1954-1975. 2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Có thể nói Dương Nghiễm Mậu là một trong những tác giả quan trọng góp phần làm nên gương mặt văn xuôi miền Nam Việt Nam giai đoạn 1954-1975. Từ đầu thập niên 60 (thế kỷ XX) đến sau ngày đất nước thống nhất đến nay, cuộc đời và sáng tác của Dương Nghiễm Mậu vẫn luôn là đối tượng diễn giải, phân tích của rất nhiều bài viết của các nhà nghiên cứu, nhà văn quan tâm đến sáng tác của Dương Nghiễm Mậu. Để làm tài liệu cho việc nghiên cứu về nghệ thuật tự sự trong truyện ngắn Dương Mậu, một số bài viết sau đây được xem xét và tiếp thu những điểm phù hợp trong luận văn. Có thể phân chia những bài viết, ý kiến đánh giá của các nhà nghiên cứu, phê bình có liên quan đến vấn đề nghiên cứu truyện ngắn Dương Nghiễm Mậu của luận văn theo hai giai đoạn: giai đoạn trước 1975 và giai đoạn sau 1975. 2.1. Dương Nghiễm Mậu trong nghiên cứu, phê bình trước 1975 Từ thập niên 60 (của thế kỷ XX) sáng tác của Dương Nghiễm Mậu trở thành một đối tượng chú ý của phê bình văn học. Nhà phê bình Đặng Tiến trong bài viết Vị trí con người dưới mắt Dương Nghiễm Mậu (Tạp chí Bách Khoa số 154 ngày 1 - 6 - 1963), có nhận xét sâu sắc về thế giới nhân vật và bối cảnh xã hội hoạt động của các nhân vật trong sáng tác của Dương Nghiễm Mậu:“Tất cả nhân vật của Dương Nghiễm Mậu đều mồ côi từ nhân vật chính đến nhân vật phụ, từ truyện đầu đến truyện cuối. Những kẻ không còn cha mẹ chưa chắc đã mồ côi: mồ côi ở đây vừa không có cha mẹ, vừa không có một bàn tay nào vuốt mắt nếu mình chết đi, không một cái nhìn nào dừng lại khi mình vấp ngã. Tôi không rõ chính Dương Nghiễm Mậu có mồ côi hay không, nhưng qua cái ám ảnh của ông, chúng ta bắt gặp một thời đại mồ côi”.Qua nhận xét trên đây của Đặng Tiến, ta thấy rằng, những mảnh đời nhỏ bé đó, những thân phận không may mắn 2
Trang 9
trong cuộc sống hiện lên trong trang văn của Dương Nghiễm Mậu thật đau khổ biết bao. Đặng Tiến có cái nhìn bao quát, đồng cảm, ông chỉ ra nội dung xã hội, số phận con người được trình hiện trong văn Dương Nghiễm Mậu, xã hội ấy, con người ấy in hằn dấu vết của chiến tranh tàn khốc, loạn lạc. Cùng quan tâm đến thế giới nhân vật trong sáng tác của Dương Nghiễm Mậu, Tô Thùy Yên trongVăn và người Dương Nghiễm Mậu (Tuần báo Nghệ thuật số 45 năm 1967) nhận xét: “Thế giới đó của Mậu trưng bày những bi đát gớm giếc, những tối tăm rờn rợn, những bải hoải rã rời, những thét gào tắc nghẹn, những uất ức, trong đó sinh sôi những chuột rệp, bệnh tật, đói nghèo, vô học và tính xấu, với đôi khi, không thể thiếu, một vài cái cười hỗn xược hay tang thương”(Tô Thùy Yên, 1967). Đó chính là số phận của các nhân vật trong truyện ngắn của Dương Nghiễm Mậu. Đến Tạ Tỵ,ông quan tâm đến thái độ sống, bản lĩnh và khuynh hướng sáng tác của Dương Nghiễm Mậu. Trong bàiDương Nghiễm Mậu và tuổi trẻ cô đơn (Mười khuôn mặt văn nghệ hôm nay, 1971) Tạ Tỵ nhận định: “Một khi con người không có quyền lựa chọn cho đời mình hướng đi, thì một, phải dứt khoát với nó, hai phải buông trôi thân phận như dòng nước nhỏ chảy len lách vô tri dưới một khe lạch không tên, cho đến lúc nhạt nhòa tan biến vào đại dương”. (Tạ Tỵ, 1971). Cùng nhấn mạnh đến cái nhìn nghệ thuật của Dương Nghiễm Mậu, Du Tử Lê vớisự ngưỡng mộ sâu sắc văn chương Dương Nghiễm Mậu, cho rằng các tác phẩm của ông giống như ngọn hải đăng, ngọn đuốc soi rọi và chi phối cả sự nghiệp của ông. Ngoài các bài viết đánh giá khái quát quá trình sáng tác, phong cách, lối viết, khuynh hướng tư tưởng của Dương Nghiễm Mậu, trước năm 1975 còn có một số bài viết điểm sách. Loại bài viết này xuất hiện mỗikhi sáng tác của Dương Nghiễm Mậu được xuất bản. Chẳng hạn “Đọc Ngã đạn của Dương Nghiễm Mậu: Thái độ của con người sống thực trong trò chơi: cuộc đời” (Nguyễn Nhật Duật, Khởi hành số 57, tháng 6/1970), “Quê người của Dương Nghiễm Mậu” (Nguyễn Nhật Duật, Khởi hành số 71, tháng 9/1970), “Tuổi nước độc” (Tràng Thiên, Tạp chí Bách khoa số 68, năm 1959)… 2.2. Dương Nghiễm Mậu trong nghiên cứu, phê bình sau năm 1975 3
Hiển thị 9 trang đầu. Tải tài liệu để xem đầy đủ.
Bình luận (0)
Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên!