Đang tạo bản xem trước...
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM ĐÀM ĐỨC QUẢNG QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIAO TIẾP VÀ HỢP TÁC CHO HỌC SINH Ở CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN HÀ QUẢNG - TỈNH CAO BẰNG Ngành: Quản lý giáo dục Mã số: 8.14.01.14 LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Ngƣời hƣớng dẫn: TS. Lê Thị Phƣơng Hoa TS. Đỗ Khắc Thanh THÁI NGUYÊN - 2021
LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi.Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực, nếu sai tôi hoàn chịu trách nhiệm. Tác giả luận văn Đàm Đức Quảng i
LỜI CẢM ƠN Trong quá trình thực hiện đề tài “Quản lý phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh ở các trƣờng trung học phổ thông, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng”, tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ, tạo điều kiện của tập thể Ban giám hiệu, phòng sau Đại học, các thầy cô giảng viên tham gia giảng dạy, cán bộ các phòng, ban chức năng Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên. Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành về sự giúp đỡ đó. Tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc TS. Lê Thị Phƣơng Hoa và TS. Đỗ Khắc Thanh, cô giáo Lê Thị Phương Hoa là cô trực tiếp hướng dẫn khoa học và chỉ bảo cho tôi hoàn thành luận văn này. Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong thực hiện đề tài nhưng chắc chắn rằng đề tài sẽ còn có những hạn chế, thiếu sót. Tôi rất mong nhận được sự góp ý chân thành của quý thầy cô, đồng nghiệp và những người quan tâm đến đề tài này. Xin trân trọng cảm ơn! Tác giả luận văn Đàm Đức Quảng ii
MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN................................................................................................... i LỜI CẢM ƠN .......................................................................................................ii MỤC LỤC............................................................................................................iii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT........................................................................ iv DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ .................................................................... v MỞ ĐẦU.............................................................................................................. 1 1. Lý do chọn đề tài ............................................................................................. 1 2. Mục đích nghiên cứu....................................................................................... 4 3. Đối tượng và khách thể nghiên cứu................................................................. 4 4. Giả thuyết khoa học......................................................................................... 4 5. Nhiệm vụ nghiên cứu ...................................................................................... 4 6. Giới hạn, phạm vi nghiên cứu ......................................................................... 5 7. Phương pháp nghiên cứu................................................................................. 5 8. Cấu trúc luận văn............................................................................................. 7 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIAO TIẾP VÀ HỢP TÁC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG.....8 1.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu....................................................................... 8 1.1.1. Những nghiên cứu về phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh...................................................................................................... 8 1.1.2. Những nghiên cứu về quản lý phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh............................................................................................. 12 1.2. Một số khái niệm cơ bản ............................................................................15 1.2.1. Quản lý.....................................................................................................15 1.2.2. Năng lực, năng lực giao tiếp và hợp tác..................................................16 1.2.4. Phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh phổ thông............22 1.2.5. Quản lý phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh Trung học phổ thông..........................................................................................23 iii
1.3. Lý luận về phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh trung học phổ thông..........................................................................................24 1.3.1. Đặc điểm tâm lý của học sinh trung học phổ thông................................24 1.3.2. Mục tiêu phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh trung học phổ thông..........................................................................................25 1.3.3. Biểu hiện của năng lực giao tiếp và hợp tácởhọc sinh trung học phổthông ..... 26 1.3.4. Nội dung phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh trung học phổ thông..........................................................................................28 1.3.5. Hình thức phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho HS THPT ......... 29 1.3.6. Phương pháp phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh trung học phổ thông.................................................................................30 1.3.7. Các lực lượng tham gia phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh THPT......................................................................................... 31 1.3.8. Kiểm tra, đánh giá kết quả phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh trung học phổ thông ........................................................... 31 1.4. Lý luận về quản lý phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh trung học phổ thông.........................................................................33 1.4.1. Quản lý việc thực hiện mục tiêu phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh THPT............................................................................33 1.4.2. Quản lý việc thực hiện nội dung phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh THPT............................................................................34 1.4.3. Quản lý việc sử dụng các phương pháp, hình thức phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh THPT.................................................34 1.4.4. Quản lý sự phối hợp của các lực lượng giáo dục tham gia phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh THPT .................................36 1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh trung học phổ thông......................................................37 1.5.1. Năng lực của cán bộ quản lý ...................................................................37 iv
1.5.2. Năng lực của giáo viên nhà trường..........................................................37 1.5.3. Yếu tố tâm lý của học sinh ......................................................................38 1.5.4. Sự phối hợp giữa các lực lượng giáo dục................................................38 1.5.5. Yếu tố dân tộc, địa phương, vùng miền ..................................................39 Tiểu kết chương 1..............................................................................................40 Chƣơng 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIAO TIẾP VÀ HỢP TÁC CHO HỌC SINH Ở CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG, HUYỆN HÀ QUẢNG, TỈNH CAO BẰNG ...............................41 2.1. Khái quát về tình hình kinh tế - xã hội, giáo dục và đào tạo của huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng........................................................................41 2.1.1. Tình hình kinh tế - xã hội của huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng............41 2.1.2.Tình hình giáo dục và đào tạo của huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng......42 2.2. Giới thiệu về quá trình khảo sát..................................................................44 2.2.1.Mục đích khảo sát.....................................................................................44 2.2.2. Nội dung khảo sát....................................................................................44 2.2.3. Phương pháp khảo sát..............................................................................44 2.2.4. Đối tượng khảo sát...................................................................................44 2.2.5. Xử lý số liệu khảo sát..............................................................................45 2.3. Thực trạng phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh ở các trường trung học phổ thông, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng .............. 46 2.3.1. Thực trạng năng lực giao tiếp và hợp tác của học sinh THPT huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng........................................................................ 46 2.3.2. Thực trạng nội dung phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh ở các trường trung học phổ thông, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng................................................................................................. 47 2.3.3. Thực trạng hiệu quả sử dụng các phương pháp phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh ở các trường trung học phổ thông, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng............................................................. 49 v
2.3.4. Thực trạng hiệu quả sử dụng các hình thức phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh ở các trường trung học phổ thông, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng........................................................................ 51 2.3.5. Thực trạng công tác phối hợp các lực lượng giáo dục tham gia phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh ở các trường trung học phổ thông, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng.................................... 54 2.3.6. Thực trạng quản lý phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh ở các trường THPT huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng..................... 57 2.4. Đánh giá chung việc thực trạng quản lý phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh ở các trường trung học phổ thông, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng .............................................................................72 2.4.1. Đánh giá thực trạng .................................................................................72 2.4.2. Nguyên nhân của thực trạng....................................................................75 Tiểu kết chương 2..............................................................................................77 Chƣơng 3: CÁC BIỆN PHÁP QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIAO TIẾP VÀ HỢP TÁC CHO HỌC SINH Ở CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG, HUYỆN HÀ QUẢNG, TỈNH CAO BẰNG ...............................78 3.1. Các nguyên tắc của việc xây dựng các biện pháp......................................78 3.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa............................................................78 3.1.2.Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn...........................................................78 3.1.3.Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ............................................................78 3.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi.............................................................79 3.1.5. Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả..........................................................79 3.2. Biện pháp quản lý phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh của các hiệu trưởng trường trung học phổ thông, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng .............................................................................79 3.2.1. Biện pháp1: Tổ chức tuyên truyền giáo dục nâng cao nhận thức về hội nhập quốc tế cho học sinh trung học phổ thông................................79 vi
3.2.2. Biện pháp 2: Chỉ đạo đổi mới, đa dạng nội dung và hình thức phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh ..................................... 83 3.2.3. Biện pháp 3: Tăng cường phối hợp các lực lượng giáo dục tham gia vào quá trình phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh, đặc biệt phát huy vai trò của GVCN lớp.................................................89 3.2.4. Biện pháp 4: Chỉ đạo đổi mới phương thức kiểm tra, đánh giá kết quả phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh ở các trường THPT huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng..................................................92 3.3. Mối quan hệ giữa các biện pháp đề xuất....................................................94 3.4. Khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của các biện pháp..........................95 Tiểu kết chương 3.............................................................................................. 99 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ...................................................................100 TÀI LIỆU THAM KHẢO................................................................................ 103 PHỤ LỤC............................................................................................................... vii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT BGD&ĐT Bộ Giáo dục và Đào tạo CBQL Cán bộ quản lý CBQLGD Cán bộ quản lý giáo dục ĐTB Điểm trung bình GS.TS Giáo sư, Tiến sĩ GT Giao tiếp GVCN Giáo viên chủ nhiệm HS Học sinh HVGT Năng lực giao tiếp NLGT&HT Năng lực giao tiếp và hợp tác NXB Nhà xuất bản QLGD Quản lý giáo dục TĐ Tổng điểm THPT Trung học phổ thông iv
DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ Bảng 2.1. Ý nghĩa thang đo 4 mức độ...........................................................46 Bảng 2.2: Đánh giá của CBQL, GV về hiệu quả sử dụng các phương pháp phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh ở các trường THPT, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng ....................50 Bảng 2.3: Đánh giá của CBQL, GV về hiệu quả sử dụng các hình thức phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh ở các trường trung học phổ thông, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng ....52 Bảng 2.4: Đánh giá của CBQL, GV về hiệu quả phối hợp các lực lượng giáo dục tham gia phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh ở các trường trung học phổ thông, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng................................................................................54 Bảng 2.5: Đánh giá của CBQL, GV về quản lý thực hiện mục tiêu phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh ở các trường trung học phổ thông, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông 2018 ...........................................57 Bảng 2.6: Đánh giá của CBQL, GV về quản lý nội dung phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh ở các trường trung học phổ thông, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng ................................61 Bảng 2.7: Đánh giá của CBQL, GV về quản lý phương pháp và hình thức phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh ở các trường trung học phổ thông, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng ....63 Bảng 2.8: Đánh giá của CBQL, GV về kiểm tra, đánh giá kết quả phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh ở các trường trung học phổ thông, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng ................66 Bảng 2.9: Đánh giá của CBQL, GV về mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến quản lý phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh ở các trường trung học phổ thông, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng .......................................................................................69 v
Bảng 3.1. Kết quả khảo nghiệm tính cần thiết của các biện pháp đề xuất ....96 Bảng 3.2: Kết quả khảo nghiệm tính khả thi của các biện pháp đề xuất.......97 Biểu đồ 2.1. Đánh giá của CBQL, GV về chất lượng thực hiện nội dung phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh ở các trường trung học phổ thông, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng ..47 vi
MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Giáo dục và Đào tạo có vị trí, vai trò hết sức quan trọng đối với sự phát triển của mỗi quốc gia, dân tộc. Nghị quyết TW 2 khoá VIII đã khẳng định: “Phát triển GD&ĐT là nền tảng, động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá hiện nay”. Sự nghiệp đổi mới căn bản, toàn diện Giáo dục và Đào tạo, hội nhập Quốc tế và trước bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0, đòi hỏi phải đổi mới tư duy, cách tổ chức, quản lýphát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh của đội ngũ cán bộ quản lý. Yêu cầu này được đặt ra như một vấn đề quan trọng. Đó cũng chính là đòi hỏi đối với công tác quản lý. Trong những thập kỷ qua, nền giáo dục Việt Nam có những bước phát triển, đạt được những thành tựu đáng ghi nhận, góp phần quan trọng vào nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực cho công cuộc xây dựng, bảo vệ và đổi mới đất nước. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đã đạt được, nền giáo dục vẫn tiềm ẩn một số tồn tại xảy ra trong môi trường học đường như: Năng lực giao tiếp còn yếu, khả năng hợp tác không hiệu quả, bạo lực học đường, ma túy học đường, sự đảo lộn các mối quan hệ trong trường học, học sinh chán học, nghiện trò chơi điện tử, có hành vi chống đối, trầm cảm, thậm chí tự tử vì thiếu năng lực giao tiếp và hợp tác... Một trong những nguyên nhân của thực trạng trên là do sự hạn chế về năng lực giao tiếp và hợp tác của bản thân học sinh;Sự thiếu kịp thời trong công tác hỗ trợ, tư vấn, giúp các em giải quyết những vướng mắc; sự thiếu chặt chẽ trong công tác quản lý của đội ngũ cán bộ quản lý. Giao tiếp và hợp tác là một nhu cầu cơ bản của con người, có vai trò quan trọng trong các hoạt động của con người. Sự phát triển của xã hội hiện đại đòi hỏi con người phải có những năng lực giao tiếp cần thiết, khả năng hợp tác chặt chẽ. Những năng lực này có thể được hình thành một cách tự giác hoặc tự phát trong cuộc sống, trong những năng lực của mỗi người. Tuy nhiên, con người 1
chỉ được trang bị một cách có hiệu quả những năng lực trên nếu được sống trong môi trường giáo dục, với những tác động giáo dục phù hợp và mang tính khoa học. Chương trình giáo dục phổ thông mới 2018 đã đưa ra những yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực của học sinh phổ thông. Theo đó hình thành và phát triển cho học sinh 5 phẩm chất chủ yếu là yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm. Ngoài ra chương trình giáo dục phổ thông cũng hình thành và phát triển cho học sinh những năng lực cốt lõi gồm những năng lực chung như năng lực tự chủ và tự học, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo.... Năng lực chuyên môn như năng lực ngôn ngữ, tính toán, thẩm mỹ, thể chất.... Năng lực giao tiếp và hợp tác là một trong ba năng lực chung được hình thành, phát triển thông qua tất cả các môn học và hoạt động giáo dục. Năng lực giao tiếp và hợp tác (NLGT&HT) được xem là một trong những năng lực quan trọng của con người trong xã hội hiện đại. Tương tác với người khác sẽ tạo cơ hội trao đổi và phản ánh về ý tưởng. Hành động xây dựng ý tưởng để chia sẻ thông tin hoặc lập luận để thuyết phục người khác là một phần quan trọng trong học tập. Nếu ý tưởng được đưa ra trao đổi và chịu sự phản biện cẩn thận thì chúng thường được sàng lọc và cải tiến. Trong quá trình này, học sinh (HS) làm sâu sắc thêm các năng lực của mình thông qua sự phản biện và theo logic của người khác. Đối với lứa tuổi học sinh Trung học phổ thông (THPT), năng lực giao tiếp và hợp tác có ảnh hưởng mạnh mẽ đến sự hình thành và phát triển nhân cách của các em. Việc hình thành và phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh THPT đang là vấn đề cần được quan tâm trong các nhà trường hiện nay, bởi lẽ, nó góp phần quan trọng vào việc thực hiện mục tiêu giáo dục phổ thông 2018 là hình thành nhân cách toàn diện cho học sinh. Thực tế cho thấy, học sinh THPT tỉnh Cao Bằng nói chung, học sinh THPT ở các trường THPT huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng nói riêng, sự hạn 2
chế về điều kiện sống, môi trường giao tiếp đã hình thành ở đa số các em tâm lý tự ti, thiếu chủ động trong giao tiếp và hợp tác; năng lực diễn đạt, năng lực sử dụng phương tiện giao tiếp, năng lực làm chủ quá trình giao tiếp còn bộc lộ nhiều hạn chế. Trong khi đó, công tác phát triển năng lực giao tiếp và khả năng hợp tác cho học sinh trong nhà trường còn gặp nhiều khó khăn, kết quả giáo dục chưa cao. Việc tổ chức các hoạt động nhằm phát triển năng lực GT-HT chưa thực sự hiệu quả và thu hút được đông đảo các em tham gia. Bên cạnh đó là yếu tố về trình độ nhận thức, đặc điểm dân cư cũng như quan niệm của đại bộ phận phụ huynh khi cho rằng nhiệm vụ giáo dục học sinh chủ yếu phó mặc vào giáo dục nhà trường…Từ những hạn chế đó cho thấy để phát triển toàn diện năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh cần có sự phối hợp tham gia của các lực lượng giáo dục (gia đình, nhà trường và xã hội), trong đó, giáo dục nhà trường giữ vai trò chủ đạo. Điều này cần được thể hiện rõ trong chính chương trình dạy học; lồng ghép, tích hợp trong tất cả các môn học thuộc chương trình học tập chính khóa và ngoại khóa. Việc gắn kết nội dung phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh THPT do nhà trường tổ chức vừa thể hiện cách tiếp cận mới trong giáo dục phổ thông, sẽ hứa hẹn đem lại những thay đổi thực sự trong việc phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh THPT. Hiện nay, chưa có công trình nào nghiên cứu một cách sâu sắc và toàn diện về năng lực giao tiếp và hợp tác cũng nhưbiện pháp phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh THPT khu vực miền núi phía Bắc Việt Nam, đặc biệt là vấn đề phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh THPT trong chiến lược phát triển con người ở miền núi. Có thể nói, đây là mảng đề tài cần được nghiên cứu đầy đủ và có hệ thống. Xuất phát từ những lý do trên tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Quản lý phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh ở các trƣờng trung học phổ thông, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng”. 3
Hiển thị 14 trang đầu. Tải tài liệu để xem đầy đủ.
Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên!
Bình luận (0)
Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên!