1 A. MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài 1.1. Hiện trạng bất cập trong dạy học Ngữ văn ở nhà trƣờng phổ thông hiện nay và yêu cầu đổi mới phƣơng pháp dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực ngƣời học. Mặc dù môn Ngữ văn có vị trí, chức năng đặc biệt quan trọng trong nhà trường phổ thông nhưng hiện nay đang xuất hiện tình trạng nhiều học sinh không thích học môn Ngữ văn, quay lưng lại với môn Ngữ văn. Nhiều thầy cô giáo đã xuất hiện tâm lý chán nản, không có động lực để trau dồi chuyên môn, tạo sức ỳ lớn trong tư duy đổi mới, cải tiến phương pháp giảng dạy. Điều này khiến chất lượng dạy học môn Ngữ văn trong nhà trường phổ thông ngày càng đi xuống. Trước tình hình đó, đổi mới phương pháp dạy học Ngữ văn là một yêu cầu mang tính cấp thiết để môn Ngữ văn có vị trí xứng đáng - như nó cần có, trong hành trang tri thức của học sinh. Đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực là một định hướng quan trọng trong đổi mới giáo dục phổ thông nói chung,trong dạy học Ngữ văn nói riêng nhằm chuyển từ dạy học chú trọng về nội dung sang dạy học đặt trọng tâm phát triển năng lực người học, phát triển toàn diện nhân cách - đặc biệt là khả năng vận dụng, khả năng sáng tạo của HS. Đây là một hướng dạy học khoa học, đúng đắn nhằm phát huy tinh thần tích cực, chủ động, sáng tạo, phát triển năng lực tư duy của người học; thực hiện mục tiêu nâng cao chất lượng dạy học Ngữ văn ở nhà trương phổ thông. 1.2. Dạy học theo định hƣớng hoạt động sản sinh – sáng tạo phù hợp với đặc thù bộ môn và phù hợp với yêu cầu đổi mới phƣơng pháp dạy học Ngữ văn ở nhà trƣờng phổ thông hiện nay Trong nhà trường phổ thông, mỗi môn học đều đòi hỏi hoạt động sản sinh – sáng tạo của học sinh. Đặc biệt, đối với bộ môn Ngữ văn, hoạt động đọc văn và làm văn lại càng đòi hỏi hoạt động sản sinh – sáng tạo đó. 2 Muốn hiểu được hình tượng trong tác phẩm, đòi hỏi ở người đọc một sự sản sinh. Định hướng hoạt động sản sinh – sáng tạo trong dạy học tác phẩm văn chương phù hợp với yêu cầu đổi mới dạy học trong nhà trường phổ thông hiện nay. Nó là một hướng để góp phần phát huy năng lực tư duy của học sinh trong quá trình tiếp nhận tác phẩm văn chương. 1.3. Tác giả Nguyễn Minh Châu và truyện ngắn Chiếc thuyền ngoài xa là một cơ hội tốt để thực hiện hoạt động sản sinh - sáng tạo trong dạy học Ngữ văn. Nguyễn Minh Châu là một trong những nhà văn lớn, có vị trí vô vùng quan trọng trong nền văn học hiện đại nước nhà. Trong gần 30 năm cầm bút, Nguyễn Minh Châu đã để lại một khối lượng khá lớn tác phẩm với mong muốn “đi tìm hạt ngọc ẩn trong bề sâu tâm hồn con người” và có ảnh hưởng sâu rộng đến nền văn học nước nhà. “Chiếc thuyền ngoài xa” là một tác phẩm tiêu biểu cho phong cách sáng tác của nhà văn Nguyễn Minh Châu và cũng là tác phẩm tiêu biểu cho sự đổi mới của nhà văn trong giai đoạn sáng tác sau 1975. Là một tác phẩm mới được đưa vào giảng dạy ở trường THPT, “Chiếc thuyền ngoài xa” vẫn còn nhiều cách lý giải và cách soạn giảng khác nhau của giáo viên cũng như của học sinh. Vì vậy, việc dạy học tác phẩm này theo định hướng hoạt động sản sinh – sáng tạo là một hướng dạy học giúp học sinh tiếp cận và chiếm lĩnh tác phẩm một cách đúng đắn với tinh thần sáng tạo của nhà văn và phù hợp với ý nghĩa thẩm mĩ, giá trị nhân văn của tác phẩm. Với những lý do trên, chúng tôi quyết định lựa chọn vấn đề “Dạy học truyện ngắn Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu theo định hướng hoạt động sản sinh – sáng tạo” làm đề tài nghiên cứu của mình. 2. Lịch sử vấn đề Phần Lịch sử vấn đề trình bày nội dung của các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài như: những nghiên cứu lý luận về dạy học theo 3 định hướng hoạt động sản sinh – sáng tạo trên thế giới và những ghiên cứu về định hướng hoạt động sản sinh – sáng tạo trong dạy học tác phẩm văn chương ở Việt Nam. 3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3.1. Mục đích nghiên cứu Luận văn tìm ra một số biện pháp định hướng hoạt động sản sinh – sáng tạo trong dạy học tác phẩm văn chương nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh khi học văn và v