1 MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Theo đánh giá của các “bạn văn” Đỗ Chu là một văn tài. Nguyễn Minh Châu cho rằng “Đỗ Chu như cây quế, thơm từ vỏ thơm vào”. Có ý kiến lại còn khẳng định Đỗ Chu chỉ xếp sau cụ Nguyễn Tuân – một bậc thầy về tùy bút. Có lẽ sự đóng góp ấy Đỗ Chu đã nhận được nhiều giải thưởng văn chương: Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật năm 2001, Giải thưởng văn học Asean năm 2004 và đặc biệt là Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật năm 2012. Trong 50 năm văn nghiệp, nếu nửa đầu của sự nghiệp dành cho truyện ngắn thì dường như, nửa sau này tác giả dành cho tùy bút, truyện vừa và truyện dài. Văn xuôi của Đỗ Chu rất giàu chất thơ.Đỗ Chu đã tạo cho mình một mạch văn riêng, mạch văn ấy tiếp tục hòa vào dòng chảy văn xuôi trữ tình thế giới mà những bậc thầy khai thông như: K. Pauxtopxki, A. Đôđê, Seekhop, Aimatop… và ở Việt Nam là Thạch Lam, Thanh Tịnh, Hồ ZDếnh … Thuộc số ít những cây bút ngay từ những sáng tác đầu tay đã hé lộ cá tính phong cách ngày càng tỏa sáng và khẳng định sự tài hoa trong phong cách riêng - phong cách trữ tình. Sức hấp dẫn trong lối viết của Đỗ Chu khiến tác phẩm của ông đã trở thành đối tượng nghiên cứu của nhiều giới. Đây chính là lý do chúng tôi chọn đối tượng nghiên cứu: “Chất thơ trong sáng tác của Đỗ Chu” ngõ hầu góp thêm một tiếng nói khoa học nhằm làm sáng tỏ đặc trưng bút pháp Đỗ Chu và đóng góp của ông vào sự vận động, phát triển của nền văn xuôi Việt Nam đương đại. 2. Lịch sử vấn đề Phan Hồng Giang có lẽ là người đọc sớm nhất, và cũng có ý kiến mau mắn nhất về những tác phẩm đầu tay của Đỗ Chu: Đọc Phù sa của 2 Đỗ Chu ta thấy những con người Việt Nam đã làm nên sức mạnh phi thường. Tác giả đã ấn tượng với “chất thơ trong sáng, đẹp mà giản dị” (…) và “tấm lòng trân trọng, yêu cái tinh tế của anh đối với mảnh đất quê hương”. Phan Hồng Giang còn cho rằng sáng tác của Đỗ Chu đã “biểu dương cái đẹp, cái mới trong xã hội ta, trên đất nước ta”. Nguyễn Văn Hạnh khi ấn tượng với lối viết giàu cảm xúc, thiên về khám phá và tái hiện nét đẹp của cây bút trẻ, xây dựng nhân vật với phẩm chất tốt đẹp, đáng yêu. Theo nhà nghiên cứu “Đỗ Chu đã có vị trí riêng trong nền văn học của chúng ta những năm sáu mươi” Vương Trí Nhàn có những thán phục với văn phong Đỗ Chu “một sắc thái riêng”. Vương Trí Nhàn cho rằng nhân vật của Đỗ Chu “chưa có nhân vật nào đủ hình đủ bóng, chưa có con người nào khả dĩ vượt khỏi trang sách chuyện trò cùng chúng ta”. Và ông cũng đưa ra một nhận định: “hoạt động tâm lý chưa bật lên thành cá thể có linh hồn riêng”. Ngô Thảo trong bài viết Văn học về người lính cho rằng ngay từ những tác phẩm đầu tay, Đỗ Chu đã có: “một bản sắc riêng, một phong cách văn học đã chín”. Đặc điểm phong cách Đỗ Chu, theo Ngô Thảo là “Hiện thực được lĩnh hội thể nghiệm và biểu hiện qua góc độ trữ tình bởi sự nhào nặn bằng chất men riêng của tâm hồn người viết.” Ma Văn Kháng khi đọc tới Ráng đỏ thì cho rằng cái lối viết văn của Đỗ Chu nhẹ nhàng, đơn giản nhưng thấm sâu, để lại dư âm cho người đọc: “Tóm lại, quan niệm truyện ngắn phải có cái gì bay bay một tí, không nên mơ màng quá mà trần trụi quá cũng không ổn còn Nguyễn Trí Nguyên, cho ở Đỗ Chu phảng phất nét thơ mộng, trữ tình như những trang văn của A. Đô-đê: Nguyễn Quang Sáng đã có sự nhận định hai chiều đó là một đường phục cách mà Đỗ Chu viết nhưng không thích đi theo cùng con đường, chính vì thế ông tỏ ra không thích cái kiểu viết “câu dầm, ngâm nga từng câu chữ”. 3 Văn Chinh trong bài viết đăng ở báo Văn nghệ đã hết lời khen ngợi và xem Đỗ Chu như “một đám mây lạ” làm thức dậy cái đẹp, cái thơm thảo trong hồn người. Đến Mảnh vườn xưa hoang vắng, Văn Chinh càng thán phục tài năng của Đỗ Chu. Ông đánh giá cao về lối viết thung dung, tự nhiên và giàu nhạc điệu: Nguyễn Hòa) đã đánh giá cao sự đóng góp của Đỗ chu cho nền văn học nước nhà, Nguyễn Hòa nhấn mạnh Đỗ Chu là một trong số ít: “hệ những nhà văn rất chú trọng đến vẻ đẹp của câu chữ, như các bậc tiền bối Thạch Lam, Hồ Dzếnh. Bút lực của ông không mấy dồi dào nhưng họ viết chậm