1 MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài 1.1. Nền văn học Việt Nam chia gồm hai bộ phận là văn học dân gian và văn học viết. , , nền văn học viết Việt Nam được đánh dấu mốc với sự xuất hiện của nhiều tác giả nổi tiếng thời trung đại và khởi đầu là . , con đường đi của văn học viết ngày càng được dân tộc hóa về mặt hình thức ngôn từ, càng sử dụng nhiều thi liệu văn học dân gian. , Nguyễn Công Trứ, Nguyễn Khuyến, Nguyễn Du. Đáng chú ý là tác giả Nguyễn Khuyến. V " 1.3. Thơ Nôm của Nguyễn Trãi, Nguyễn Khuyến được giới thiệu, nghiên cứu và giảng dạy ở các cấp học, kể cả ở bậc đại học và bậc trung học phổ thông. . Từ những cơ sở lý luận và thực tiễn trên, chúng tôi lựa chọn đề tài “ ng ". 2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu 2.1. Những công trình nghiên cứu về thơ Nôm của Nguyễn Trãi, Nguyễn Khuyến Quốc âm thi tập, tác phẩm mở đầu nền thơ cổ điển Việt Nam - Xuân Diệu đã khẳng định giá trị của tập thơ quốc âm và tài thơ của Nguyễn Trãi, tác giả viết: “… trong thơ Việt Nam ta, chưa có ai viết những vần thơ về thiên nhiên hay và cao như Nguyễn Trãi (…), chưa có 2 thơ ai vời vợi, vòi vọi như thơ Nguyễn Trãi; người đã ở cái mức đứng giữa trời đất, cái mức ở trong vũ trụ”. Thơ Nôm Đường luật, Lã Nhâm Thìn (1997), NXB Giáo Dục, Hà Nội. Cuốn sách đã khái quát hiện tượng thơ Nôm Đường luật; khai thác hệ thống đề tài, chủ đề; hệ thống hình tượng và ngôn ngữ nghệ thuật; hệ thống kết cấu của thơ Nôm Đường luật. Đồng thời tuyển chọn những tác phẩm tiêu biểu của các nhà thơ tiêu biểu cho thơ Nôm Đường luật. Lã Nhâm Thìn đã khẳng định thành tựu lớn lao của thơ Nôm Đường luật, trong đó có thơ Nôm của Nguyễn Trãi và Nguyễn Khuyến, tác giả viết: “Thơ Nôm đường luật là một trong những thể loại độc đáo vào bậc nhất của văn học Việt Nam (...) Thơ Nôm đường luật cũng là một trong những thể loại có thành tựu lớn vào bậc nhất của văn học Việt Nam. Từ tác phẩm mở đầu hiện còn là Quốc âm thi tập - mà có nhà nghiên cứu đã nhận định đó là “đường gươm thử thách, đường gươm bậc thầy” - đến tác phẩm cuối là thơ Nguyễn Khuyến, diện mạo thơ Nôm đường luật là diện mạo dường như không có tuổi ấu thơ chập chững cũng như không có tuổi già. Nhiều tác giả nức danh nhất của văn học Việt Nam là tác giả thơ Nôm đường luật, nhiều đỉnh cao giá trị của văn học dân tộc thuộc về thơ Nôm đường luật”. Thơ Nôm đến Nguyễn Khuyến - Trần Ngọc Vượng đã khẳng định thành công của Nguyễn Khuyến trong thơ Nôm, tác giả viết: “Văn chương Nôm, đến Nguyễn Khuyễn, đã mãn hạn tập sự từ lâu: nó đã hội đủ điều kiện để được coi là một nền văn học. Chia sẻ với văn chương chính thống những quan điểm thẩm mỹ nhất định, văn chương Nôm vẫn có riêng một định hướng, tuy không được phát ngôn về lý luận, nhưng lại đặc biệt rõ rệt trong nội dung sáng tác: định hướng vươn tới cái hằng ngày, cái đời thường. Nó có hệ thống thể loại riêng, mô típ hình tượng văn học riêng, ngôn ngữ nghệ thuật riêng, những chủ đề, đề tài riêng so với văn chương chữ Hán”. Nguyễn Khuyến – tác phẩm và lời bình (nhà xuất bản văn học). Bên cạnh việc giới thiệu những bài thơ Nôm của Nguyễn Khuyến, tập sách còn giới thiệu những bài viết của các tác giả về con người và thơ văn của ông như. Nguyễn Khuyến (Nguyễn Phương Nam); Những vần 3 thơ xuân (Phạm Ngọc Lan); Tính bi kịch trong thơ Nguyễn Khuyến (Vũ Đức Phúc)... Tuy nhiên, đây mới chỉ là sự giới thiệu các bài thơ và một số bài bình luận ngắn gọn, chưa có sự chuyên sâu, cụ thể và mang tính toàn diện. 2.2. Các công trình nghiên cứu về ảnh hưởng của văn học dân gian đối với thơ Nôm của Nguyễn Trãi, Nguyễn Khuyến Ở cuốn giáo trình “Văn học Việt Nam thế kỷ X – nửa đầu thế kỷ XVIII” trong bài viết Nguyễn Trãi và tấm lòng ưu ái “đêm ngày cuồn cuộn như nước triều đông”, tác giả Đinh Gia Khánh đã đề cập đến ảnh hưởng của sáng tác dân gian trong thơ Nôm Nguyễn Trãi. Tác giả khẳng định: “Thành tựu lớn nhất của Nguyễn Trãi không phải là ở chỗ đồng hóa kho từ vựng và văn liệu Hán mà là ở chỗ xây dựng ngôn ngữ văn học dân tộc trên cơ sở ngôn ngữ của nhân dân và ngôn ngữ của văn học dân gian”. Trong cuốn “Tìm hiểu tiến