Trang 1
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG -----------o0o----------- LUẬN VĂN THẠC SĨ ẢNH HƯỞNG CỦA DỊCH COVID-19 ĐẾN HOẠT ĐỘNG THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ CỦA VIỆT NAM Ngành: Quản lý kinh tế LƯU QUÝ NHÂN Hà Nội - 2022
Nội dung tài liệu
Trang 2
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG -----------o0o----------- LUẬN VĂN THẠC SĨ ẢNH HƯỞNG CỦA DỊCH COVID-19 ĐẾN HOẠT ĐỘNG THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ CỦA VIỆT NAM Ngành: Quản lý kinh tế Mã số: 8310110 Họ và tên học viên: Lưu Quý Nhân Người hướng dẫn: PGS. TS Đào Ngọc Tiến Hà Nội - 2022
Trang 3
i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn “Ảnh hưởng của dịch Covid-19 đến hoạt động thương mại quốc tế của Việt Nam” là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu được sử dụng trong luận văn đều trung thực, được trích dẫn và có tính kế thừa. Các giải pháp được đề xuất được đưa ra trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn. Hà Nội, ngày 18 tháng 03 năm 2022 TÁC GIẢ LUẬN VĂN Lưu Quý Nhân
Trang 4
ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.......................................................................................................i DANH MỤC BẢNG.................................................................................................iv DANH MỤC HÌNH...................................................................................................v TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU LUẬN VĂN ............................................vi PHẦN MỞ ĐẦU........................................................................................................1 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ẢNH HƯỞNG CỦA DỊCH COVID-19 ĐẾN HOẠT ĐỘNG THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ.................................................10 1.1. Các vấn đề chung về thương mại quốc tế..................................................10 1.1.1. Khái niệm...............................................................................................10 1.1.2. Đặc điểm của thương mại quốc tế........................................................12 1.1.3. Vai trò của thương mại quốc tế ............................................................14 1.2. Các học thuyết về thương mại quốc tế.......................................................15 1.2.1. Lý thuyết cổ điển về thương mại quốc tế..............................................15 1.2.2. Lý thuyết về trọng lực............................................................................20 1.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến thương mại quốc tế ........................................21 1.3.1. Các yếu tố tác động đến thương mại quốc tế .......................................21 1.3.2. Mô hình các yếu tố tác động đến thương mại quốc tế.........................24 CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH ẢNH HƯỞNG CỦA DỊCH COVID-19 ĐẾN THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ CỦA VIỆT NAM.....................................................26 2.1. Thực trạng thương mại quốc tế của Việt Nam .........................................26 2.1.1. Kim ngạch xuất nhập khẩu và cán cân thương mại quốc tế của Việt Nam..................................................................................................................26 2.1.2. Cơ cấu hàng hóa trong thương mại quốc tế của Việt Nam.................33 2.1.3. Đối tác thương mại quốc tế của Việt Nam...........................................41 2.2. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến thương mại quốc tế.....................45 2.2.1. Tình hình dịch Covid-19 .......................................................................45 2.2.2. GDP của các nước.................................................................................49 2.2.3. Lạm phát ................................................................................................50 2.2.4. Dân số ....................................................................................................51
Trang 5
iii 2.2.5. Khoảng cách giữa các nước..................................................................52 2.3. Ảnh hưởng của Covid-19 đến thương mại quốc tế của Việt Nam...........52 2.3.1. Mô hình nghiên cứu..............................................................................52 2.3.2. Kết quả nghiên cứu ...............................................................................53 2.3.3. Các kết luận rút ra từ mô hình .............................................................58 2.4. Đánh giá tác động của Covid và các yếu tố ảnh hưởng đến thương mại quốc tế của Việt Nam..........................................................................................59 2.4.1. Kết quả ...................................................................................................59 2.4.2. Hạn chế:.................................................................................................60 2.4.3. Nguyên nhân: ........................................................................................61 CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ CỦA VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN TỚI.......................................................63 3.1. Bối cảnh kinh tế xã hội và các cơ hội, thách thức đối với thương mại quốc tế của Việt Nam đến năm 2030.................................................................63 3.1.1. Bối cảnh kinh tế xã hội .........................................................................63 3.1.2. Cơ hội đối với thương mại Việt Nam....................................................67 3.1.3. Thách thức đối với thương mại Việt Nam............................................68 3.2. Đề xuất các giải pháp phát triển thương mại quốc tế Việt Nam trong thời gian tới..........................................................................................................70 3.2.1. Các giải pháp từ phía Nhà nước...........................................................70 3.2.2. Các giải pháp đối với doanh nghiệp .....................................................75 KẾT LUẬN ..............................................................................................................78 TÀI LIỆU THAM KHẢO.......................................................................................vii PHỤ LỤC.................................................................................................................xii
Trang 6
iv DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1: Cán cân thương mại của Việt Nam với các đối tác chính giai đoạn 2017- 2021...........................................................................................................................32 Bảng 2.2: Cơ cấu hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam giai đoạn 2017-2021.............34 Bảng 2.3: Cơ cấu hàng hóa nhập khẩu của Việt Nam giai đoạn 2017-2021............38 Bảng 2.4: Thị trường xuất khẩu của Việt Nam giai đoạn 2017-2021.......................42 Bảng 2.5: Thị trường nhập khẩu của Việt Nam giai đoạn 2017-2021......................44 Bảng 2.6: Mức lạm phát bình quân tại các khu vực thị trường xuất khẩu trọng điểm của Việt Nam.............................................................................................................50 Bảng 2.7: Tổng dân số tại các khu vực thị trường xuất khẩu trọng điểm của Việt Nam trong giai đoạn 2018 – 2021.............................................................................51 Bảng 2.8: Kết quả kiểm định tính dừng của các biến trong mô hình .......................54 Bảng 2.9: Kết quả mô hình hồi quy ..........................................................................55 Bảng 3.1: Phát triển tư duy về hội nhập quốc tế của Đảng, Nhà nước Việt Nam ....65
Trang 7
v DANH MỤC HÌNH Hình 2.1: Kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam giai đoạn 2017-2021.......................26 Hình 2.2: Kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam trong năm 2020...............................27 Hình 2.3: Kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam trong năm 2021...............................28 Hình 2.4: Kim ngạch nhập khẩu của Việt Nam giai đoạn 2017-2021......................30 Hình 2.5: Kim ngạch nhập khẩu của Việt Nam trong năm 2020..............................30 Hình 2.6: Kim ngạch nhập khẩu của Việt Nam trong năm 2021..............................31 Hình 2.7: Cơ cấu hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam trong năm 2020 .....................35 Hình 2.8: Cơ cấu hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam trong năm 2021 .....................37 Hình 2.9: Cơ cấu hàng hóa nhập khẩu của Việt Nam trong năm 2020 ....................39 Hình 2.10: Cơ cấu hàng hóa nhập khẩu của Việt Nam trong năm 2021 ..................40 Hình 2.11: Số ca mắc Covid-19 tại một số quốc gia, khu vực giai đoạn 2020-202146 Hình 2.12: Số ca mắc Covid-19 tại Việt Nam năm 2020 .........................................47 Hình 2.13: Số ca nhiễm Covid-19 tại Việt Nam năm 2021......................................48 Hình 2.14: GDP một số đối tác xuất khẩu của Việt Nam giai đoạn 2018 – 2021....49 Hình 3.1: Dự báo tăng trưởng GDP tại các quốc gia trong năm 2022 và năm 202363 Hình 3.2: Dự báo sự tăng trưởng GDP của Việt Nam trong giai đoạn tới ...............66
Trang 8
vi TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU LUẬN VĂN Để thực hiện luận văn “Ảnh hưởng của dịch Covid-19 đến hoạt động thương mại quốc tế của Việt Nam”, tác giả đã tìm hiểu, nghiên cứu về sự hình thành, phát triển của hoạt động thương mại quốc tế Việt Nam và phân tích xu hướng phát triển của thương mại quốc tế Việt Nam trước khi đại dịch Covid-19 diễn ra. Trên cơ sở đó, cùng với việc đối chiếu, so sánh, phân tích dữ liệu về dịch bệnh và hoạt động thương mại quốc tế trong 2 năm diễn ra dịch bệnh 2020 và 2021, tác giả đã tìm ra được mối liên hệ giữa sự bùng phát dịch bệnh và hoạt động thương mại quốc tế của Việt Nam. Trên cơ sở phân tích về thực trạng của hoạt động thương mại quốc tế Việt Nam trong bối cảnh Covid-19, tác giả đã chỉ ra những cơ hội, thách thức đối với hoạt động thương mại quốc tế trong thời gian tới và đề xuất các giải pháp nhằm tận dụng tốt những cơ hội, vượt qua các thách thức phát triển mạnh mẽ hoạt động thương mại quốc tế.
Trang 9
1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Bệnh viêm đường hô hấp cấp do chủng mới của virus Corona (Covid-19) được phát hiện lần đầu tiên tại thành phố Vũ Hán, tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc vào tháng 12 năm 2019. Với đặc tính dễ lây lan và sự xuất hiện liên tục của các biến chủng mới, dịch bệnh đang có diễn biến ngày càng phức tạp và ảnh hưởng không chỉ đến sức khỏe con người mà còn cả về kinh tế, văn hóa, xã hội và nhiều lĩnh vực khác. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã chính thức tuyên bố Covid-19 là đại dịch toàn cầu. Những con số được cập nhật liên tục, hàng ngày về số người bị nhiễm, bị chết vì dịch bệnh đã dấy lên sự lo lắng, tâm trạng bất an không chỉ đối với người dân Việt Nam mà còn là đối với toàn nhân loại. Covid-19 không chỉ còn là mối quan tâm của mỗi một cá nhân, tổ chức, hay một cộng đồng, quốc gia mà đã trở thành mối quan tâm chung của toàn thế giới. Tính đến tháng 8 năm 2021, trên thế giới ghi nhận 196 triệu ca mắc và 4,19 triệu ca tử vong. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), số ca nhiễm mới đã tăng gấp đôi trên thế giới trong khoảng tháng 6 và tháng 7 năm 2021, đạt gần mức cao nhất kể từ khi dịch bùng phát. Tâm dịch đã dịch chuyển khu vực Châu Á, Châu Phi và Brazil. Tại khu vực Đông Nam Á, tính đến tháng 8 năm 2021 đã có hơn 7 triệu ca nhiễm Covid và gần 140.000 ca tử vong, trong đó có nhiều nước lọt top 10 nước đứng đầu về số ca nhiễm mới trong ngày như Indonesia, Malaysia và Thái Lan. Nhiều nước ở Châu Âu và Mỹ, mặc dù có tỷ lệ tiêm chủng cao, nhưng dịch bệnh vẫn đang tăng trở lại. Châu Âu ghi nhận khoảng 1 triệu ca mắc mới sau mỗi 8 ngày, có những ngày tại Anh ghi nhận trên 48.000 ca mắc mới, còn tại Pháp số ca nhiễm mỗi ngày là khoảng hơn 12.500 ca. Tại Mỹ, sau một thời gian giảm, số ca nhiễm mới đã tăng gấp 3 lần, từ 27.000 ca vào ngày 6 tháng 7 năm 2021 lên 84.735 ca vào ngày 28 tháng 7 năm 2021. WHO đánh giá việc liên tục xuất hiện các biến chủng Covid mới đã làm cho tình hình dịch bệnh trở nên nguy hiểm và khó kiểm soát hơn. “Dự báo dịch Covid-19 chưa thể kiểm soát được hoàn toàn trong năm 2021 và trong nửa đầu năm 2022. Việc kiểm soát dịch bệnh và đạt miễn dịch cộng đồng phụ thuộc vào việc triển khai tiêm vaccine tại các quốc gia.”
Trang 10
2 Tại Việt Nam, trải qua 4 đợt dịch, Việt Nam đã ghi nhận 462.096 ca nhiễm, đứng thứ 59/222 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó có 238.860 ca được điều trị khỏi và 11.064 ca tử vong. Chỉ tính riêng đợt dịch thứ 4 (từ ngày 27 tháng 4 năm 2021 đến ngày 31 tháng 8 năm 2021) đã có 457.882 ca nhiễm. Với mục tiêu nhanh chóng kiểm soát dịch bệnh, công tác tiêm vaccine đã được triển khai nhanh chóng và đồng bộ với tổng số liều vaccine đã được tiêm là 19.966.724 liều, trong đó tiêm 1 mũi là 17.347.538 liều, tiêm mũi 2 là 2.619.186 liều. Đại dịch Covid-19 đang càn quét khốc liệt trên phạm vi toàn thế giới, gây nhiều tác động tiêu cực chưa từng có tiền lệ lên nền kinh tế thế giới và Việt Nam. Đây được cho là thách thức kinh tế nghiêm trọng nhất, thậm chí còn sâu rộng hơn cả cuộc Khủng hoảng Tài chính Toàn cầu năm 2008-2009. Theo một báo cáo gần đây của Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD), thì tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế thế giới giảm 3,5% trong năm 2020, các nước phát triển là những nước phụ thuộc nhiều vào dịch vụ nên bị ảnh hưởng đặc biệt nghiêm trọng. Tốc độ tăng trưởng khu vực Đông Nam Á giảm 3,9% do mất nguồn thu từ du lịch quốc tế, suy giảm đầu tư của khu vực tư nhân và giảm hoạt động trong lĩnh vực xây dựng và khai khoáng. Việt Nam là một trong những nền kinh tế trên thế giới duy trì được đà tăng trưởng nhờ việc kiểm soát dịch bệnh sớm và hiệu quả, nhưng tăng trưởng kinh tế chỉ đạt 2,91%, thấp nhất trong giai đoạn 2011 - 2020. Tưởng chừng, cơn bão đại dịch Covid-19 đã qua đi và nền kinh tế sẽ phục hồi sau giai đoạn đầy khó khăn khi GDP 6 tháng đầu năm 2021 tăng 5,64%, cao hơn tốc độ tăng 1,82% của 6 tháng đầu năm 2020, tuy nhiên việc biến chủng Delta xuất hiện và lan rộng đang đe dọa đến tăng trưởng kinh tế, phát triển doanh nghiệp và thu nhập của người lao động. Thương mại quốc tế luôn là một trong ba động lực của nền kinh tế Việt Nam trong nhiều năm qua. Việt Nam đã hoàn thành vượt mức các chỉ tiêu xuất nhập khẩu của giai đoạn 2011-2020 - bất chấp những ảnh hưởng nặng nề của đại dịch trong năm 2020. Tuy nhiên, với việc tình hình dịch bệnh tiếp tục kéo dài và xuất hiện những diễn biến phức tạp, hoạt động thương mại quốc tế của Việt Nam không tránh khỏi những ảnh hưởng tiêu cực, đặc biệt là đối với hoạt động xuất nhập khẩu
Trang 11
3 dịch vụ. Trong 9 tháng đầu năm 2021, kim ngạch xuất khẩu dịch vụ ước tính đạt 2,66 tỷ USD, giảm 59,6% so với cùng kỳ năm trước, trong đó dịch vụ du lịch đạt 107 triệu USD (chiếm 4% tổng kim ngạch), giảm 96,6%; dịch vụ vận tải đạt 266 triệu USD (chiếm 10%), giảm 72,1%. Hoạt động thương mại quốc tế, với vai trò là động lực quan trọng cho tăng trưởng cũng như sự đổi mới sáng tạo của nền kinh tế, cần phải có những nghiên cứu, phân tích về tác động của của dịch Covid-19, từ đó xây dựng những giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động, đưa hoạt động thương mại quốc tế của Việt Nam phát triển tương xứng với tiềm năng. Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn trên, tác giả lựa chọn đề tài “Ảnh hưởng của dịch Covid-19 đến hoạt động thương mại quốc tế của Việt Nam” để nghiên cứu với mong muốn đóng góp những phân tích về tác động của dịch bệnh Covid-19 đến hoạt động thương mại quốc tế của Việt Nam và đưa ra một số đề xuất, kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động thương mại quốc tế trong bối cảnh dịch bệnh Covid-19 có thể sẽ tiếp tục kéo dài trong tương lai. 2. Tình hình nghiên cứu 2.1. Trên thế giới Hiện nay, dịch bệnh Covid-19 đã trở thành một mối quan tâm toàn cầu. Việc nghiên cứu những ảnh hưởng, tác động của đại dịch từ đó đưa ra những giải pháp khắc phục đang được rất nhiều nhà nghiên cứu quan tâm, không chỉ là các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực sức khỏe mà còn cả các nhà nghiên cứu trong của các lĩnh vực như: kinh tế, xã hội, chính trị,... Các nhà kinh tế học trên thế giới đã có phản ứng vô cùng nhanh chóng kể từ khi đại dịch bùng phát và đã thực hiền nhiều phân tích, điều tra, nghiên cứu về tác động dịch bệnh Covid-19 đối với nền kinh tế. Một số công trình nghiên cứu trên thế giới đề cập đến ảnh hưởng của dịch bệnh Covid-19 đến nền kinh tế cũng như đối với hoạt động thương mại quốc tế có thể kể đến như: • Anton Pak, Oyelola A. Adegboye, Adeshina I. Adekunle, Kazi M. Rahman, Emma S. McBryde và Damon P. Eisen trong nghiên cứu “Economic Consequences of the COVID-19 Outbreak: the Need for Epidemic Preparedness” (2020) đã khẳng
Trang 12
4 định Covid-19 không chỉ là đơn thuần là đại dịch toàn cầu, là cuộc khủng hoảng sức khỏe cộng đồng mà nó còn tác động và gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến nền kinh tế và thị trường tài chính toàn cầu. Các tác giả cũng dự báo dịch bệnh không có khả năng biến mất trong tương lai gần, do đó các quốc gia cần phải có sự chuẩn bị để đối phó với đại dịch, không chỉ bảo đảm sức khỏe, tính mạng cho người dân mà còn phải đảm bảo sự phát triển của nền kinh tế. • Eduardo Levy Yeyati và Federico Filippini trong nghiên cứu “Social and economic impact of Covid-19” (2021) đã tổng hợp và tóm tắt ngắn gọn các nghiên cứu hiện nay về tác động đại dịch Covid-19 đối với kinh tế và tài khóa, ước tính sơ bộ về tổn thất kinh tế do dịch Covid-19 gây ra. Nghiên cứu cũng đề cập đến sự lan truyền của cú sốc, tốc độ và mức độ phục hồi kinh tế dự kiến; tóm tắt cách các quốc gia cố gắng giảm thiểu các hậu quả kinh tế và tài chính quốc tế. Trên cơ sở những bài học kinh nghiệm trong năm 2020, các tác giả cũng đã đưa ra một số giải pháp, đề xuất cho thời gian tới. • Hayakawa Kazunobu và Mukunoki Hiroshi trong nghiên cứu “Impacts of Covid-19 on international trade: Evidence from the first quarter of 2020” (2020) đã thực hiện khảo sát về tình hình thương mại của 186 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới trong quý I năm 2020, từ đó đưa ra những nhận định và dự báo về ảnh hưởng của dịch Covid-19 đến hoạt động thương mại quốc tế ngay từ thời điểm đầu tiên khi dịch bệnh mới xuất hiện. • Juan M Sanchez trong nghiên cứu “COVID-19’s Economic Impact around the World” (2021) bằng cách thu thập các số liệu thống kê về tình hình dịch bệnh Covid-19 và so sánh các dự báo kinh tế mà Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đưa ra vào tháng 10 năm 2019 (trước đại dịch) cho năm 2020 với các giá trị thực tế đã cho chúng ta thấy được về mức độ ảnh hưởng của dịch bệnh đối với các quốc gia có mức thu nhập thấp, trung bình và cao, cùng với đó tác giả đã đưa ra những nhận định về nguyên nhân tại sao lại có sự khác biệt này.
Trang 13
5 2.2. Tại Việt Nam Tại Việt Nam, các nhà nghiên cứu, nhà kinh tế học cũng rất tích cực trong việc nghiên cứu về những ảnh hưởng, tác động của đại dịch đến nền kinh tế trong nước. Một số nội dung được các đề tài đề cập tới như: • Trường Đại học Kinh tế Quốc dân trong nghiên cứu “Báo cáo đánh giá tác động của Covid-19 đến nền kinh tế và các khuyến nghị chính sách” (2020) đã phân tích và khẳng định đại dịch Covid-19 sẽ ảnh hưởng rất lớn đến nền kinh tế. Nhóm nghiên cứu cũng đã đưa ra một số kịch bản về tình hình dịch bệnh tại Việt Nam, từ đó đưa ra những khuyến nghị chính sách và các giải pháp từ ngắn đến dài hạn nhằm ứng phó với tình hình dịch ở cả Việt Nam lẫn các quốc gia khác trên thế giới. • Trường Đại học Kinh tế quốc dân đã hợp tác với Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) trong nghiên cứu “Đánh giá các chính sách ứng phó với Covid-19 và các khuyến nghị” (2020) đánh giá tình hình và mức độ ảnh hưởng của Covid-19 đối với nền kinh tế và các doanh nghiệp, đánh giá hiệu quả của các biện pháp, chính sách ứng phó với dịch bệnh, từ đó đề xuất các khuyến nghị chính sách trong giai đoạn tiếp theo nhằm khắc phục khó khăn, hồi phục và phát triển. • Đỗ Quỳnh Chi trong nghiên cứu “Đánh giá nhanh tác động của đại dịch COVID-19 tới doanh nghiệp và người lao động trong một số ngành kinh tế chính: Ứng phó, điều chỉnh và khả năng phục hồi” (2020) đã sử dụng phương pháp khảo sát với doanh nghiệp và người lao động trong các ngành du lịch, dệt may, điện tử, chế biến hải sản và chế biến gỗ, từ đó phân tích các tác động của đại dịch Covid-19, quá trình điều chỉnh và ứng phó của doanh nghiệp và người lao động trước các tác động và đưa ra một số khuyến nghị nhằm giảm tác động của khủng hoảng và hỗ trợ sự phục hồi của doanh nghiệp và người lao động. • Võ Tất Thắng, Nguyễn Thị Hồng Ngọc, Nguyễn Thị Bích Hiền, Nguyễn Hoàng Lan và Trương Trần Minh Thư trong nghiên cứu “Kinh tế Việt Nam thời Covid-19: Chính sách ngành” (2021) bằng cách kết hợp phân tích ma trận thương số LQ và shift-share và các bài học kinh nghiệm từ Trung Quốc, Campuchia, Ý, Israel, Đài Loan,... nhóm tác giả đã xác định được một số nhóm ngành nổi bật của
Hiển thị 13 trang đầu. Tải tài liệu để xem đầy đủ.
Bình luận (0)
Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên!