[Luận án tiến sĩ]_ Tác động của tín dụng ngân hàng tới tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam

THThiNganHang
0 lượt tải
174
0

Đang tạo bản xem trước...

Nội dung tài liệu

Trang 1

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP.HỒ CHÍ MINH ĐINH VĂN HOÀN TÁC ĐỘNG CỦA TÍN DỤNG NGÂN HÀNG TỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ TẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH, THÁNG 11 NĂM 2022

Trang 2

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP.HỒ CHÍ MINH ĐINH VĂN HOÀN TÁC ĐỘNG CỦA TÍN DỤNG NGÂN HÀNG TỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ TẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ BẢO VỆ CẤP TRƯỜNG Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng Mã số: 9 34 02 01 Người hướng dẫn khoa học: 1. TS. NGUYỄN HOÀNG VĨNH LỘC 2. PGS.TS. HẠ THỊ THIỀU DAO TP. HỒ CHÍ MINH - THÁNG 11 NĂM 2022

Trang 3

i LỜI CAM ĐOAN Tôi tên là Đinh Văn Hoàn, nghiên cứu sinh Khóa 23, niên khóa 2019-2022, Trường Đại học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh. Tôi cam đoan rằng luận án này chưa từng được trình nộp để lấy học vị Tiến sĩ tại bất cứ một cơ sở đào tạo nào. Đây là công trình nghiên cứu riêng của tác giả, kết quả nghiên cứu là trung thực, trong đó không có các nội dung đã được công bố trước đây hoặc các nội dung do người khác thực hiện ngoại trừ các trích dẫn được dẫn nguồn đầy đủ trong luận án. TP. Hồ Chí Minh, ngày …. tháng … năm 2022 Người cam đoan Đinh Văn Hoàn

Trang 4

ii LỜI CẢM ƠN Lời cảm ơn đầu tiên, tôi muốn gửi đến TS. Nguyễn Hoàng Vĩnh Lộc và PGS.TS. Hạ Thị Thiều Dao, hai người hướng dẫn khoa học đã tận tình định hướng, góp ý và chỉnh sửa luận án trong suốt quá trình làm nghiên cứu. Thầy và Cô đã động viên tôi nỗ lực vượt qua khó khăn trong công việc và cuộc sống để có thể hoàn thành luận án này. Tôi cũng xin chân thành cảm ơn các Thầy, Cô trong trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh đã tận tình trang bị cho tôi nhiều kiến thức mới và các Thầy, Cô trong Ban Giám hiệu, Khoa Sau đại học đã tạo điều kiện cho tôi hoàn thành tốt công việc nghiên cứu trong thời gian học tập tại trường. Ngoài ra, tôi cũng xin chân thành cảm ơn các Thầy, Cô trong Hội đồng các cấp, các phản biện độc lập đã cho tôi nhiều ý kiến góp ý khoa học, có tính xây dựng cao để tôi có thể học tập, tiếp thu và chỉnh sửa nghiên cứu. Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, các đồng nghiệp đã động viên, hỗ trợ và tạo điều kiện cho tôi có thể thực hiện luận án này.

Trang 5

iii TÓM TẮT LUẬN ÁN Luận án đặt ra mục tiêu là làm rõ tác động của TDNH tới TTKT tại Việt Nam đồng thời thảo luận kết quả nghiên cứu với thực tiễn nền kinh tế từ đó đưa ra các khuyến nghị nhằm cải thiện vai trò của dòng vốn này đối với tốc độ TTKT tại Việt Nam. Hướng tiếp cận đánh giá từ tổng quát, xem xét tác động của TDNH tới TTKT cùng với các yếu tố vĩ mô liên quan nguồn vốn vật chất, tiếp cận sâu hơn từ việc đánh giá tác động theo cơ cấu tín dụng ngành và làm rõ phân vùng tác động tới TTKT theo ngưỡng tỷ lệ tín dụng/GDP. Đầu tiên, tác giả phân tích bối cảnh thực tiễn điều kiện kinh tế vĩ mô trong nước, trong đó tập trung vào TTTD và TTKT giai đoạn 2004-2020. Trên cở sở bối cảnh thực tiễn, cơ sở lý thuyết về tác động của TDNH tới TTKT, lý thuyết về ngưỡng TTTD cũng như lược khảo các nghiên cứu liên quan luận án nêu lên khoảng trống nghiên cứuđồng thời xây dựng ba mô hình định lượng nhằm đánh giá tác động của TDNH tới TTKT tại Việt Nam bao gồm: Mô hình đánh giá tác động cùng các biến vĩ mô liên quan tới nguồn vốn vật chất, mô hình đánh giá tác động theo cơ cấu tín dụng ngành và mô hình phân vùng tác động theo ngưỡng tỷ lệ tín dụng/GDP. Thứ hai, kết quả nghiên cứu được thảo luận và chỉ ra rằng, TDNH có tác động tích cực tới TTKT trong dài hạn và tồn tại mối quan hệ nhân quả hai chiều giữa mức tăng GDP và TTTD tại Việt Nam. Tuy nhiên, kết quả đánh giá thông qua cơ cấu tín dụng ngành cho thấy mức độ tác động của dòng vốn TDNH theo từng nhóm ngành là khác nhau tới TTKT. Thêm vào đó, sự khác biệt ở ba độ dốc hồi quy trong kết quả ước lượng tương ứng với ba phân vùng tác động theo ngưỡng tỷ lệ tín dụng/GDP làm rõ hơn tác động của TDNH tới TTKT tại Việt Nam không phải là tuyến tính hoàn toàn mà xuất hiện điểm chuyển tiếp, điểm mà tại đó độ lớn tác động của TDNH tới TTKT có sự thay đổi theo từng giai đoạn. Thứ ba, kết quả nghiên cứu của ba mô hình định lượng làm cơ sở để luận án đưa ra các khuyến nghị nhằm cải thiện vai trò của dòng vốn TDNH trong việc thúc đẩy TTKT, đề xuất các biện pháp góp phần đưa cơ cấu tín dụng phù hợp với xu hướng chuyển dịch cơ cấu nền kinh tế và các giải pháp nhằm kiểm soát tỷ lệ tín dụng/GDP tại Việt Nam. Ngoài ra trên cơ sở kết quả nghiên cứu tác giả cũng đưa ra một số khuyến nghị với NHNN nhằm nâng cao hiệu quả trong công tác quản lý, giám sát hoạt động tín dụng và các giải pháp, các đề xuất kiến nghị cải thiện hiệu quả tác động đối với các biến kiểm soát trong mô hình, góp phần thúc đẩy TTKT bền vững.

Trang 6

iv SUMMARY The thesis aims to clarify the impact of bank credit (BC) on the economic growth (EG) in Vietnam, and at the same time discuss the research results with the reality of the economy, thereby making recommendations to improve the role of this capital flow for EG in Vietnam. The general assessment approach, considering the impact of BC on EG along with macro factors related to material capital, deep access from assessing the impact according to the sector credit structure and clarifying the zoning impact on the economic via the credit/GDP ratio threshold. Firstly, the author analyzes the practical context of macroeconomic conditions in the country, which focuses on bank credit growth (BCR) and gross domestic product growth (GDP) in the period of 2004-2020. On the basis of the practical context, the theoretical basis of the impact of BC on EG, the theory of the threshold of BCR as well as a summary of research related, the thesis raises the research gap and builds three quantitative models to assess the impact of BC on EG in Vietnam including: Impact assessment model with macro variables related to material capital, impact assessment model according to sector credit structure and zoning model impact according to credit/GDP ratio threshold. Secondly, the results of the study were discussed and showed that BC has a positive impact on the GDP in the long term and there exists a two-way causal relationship between GDP growth and BCR in Vietnam. However, the results of the assessment through the sector credit structure indicated that the impact of BC capital flows about sector group is different on GDP. In addition, the difference in the three regression slopes in the estimated results corresponding to the three impact zones according to the credit/GDP ratio threshold, which make it clear impact of BC on GDP in Vietnam is not completely linear but appears transition point, the point at which the magnitude of the impact of BC on GDP changes from time to time. Thirdly, the research results of three quantitative models make basis for the thesis to make recommendations to improve the role of bank credit inflows in promoting economic growth, propose to contribute to bringing the credit structure conform with the economic shifting structure and solutions to control the credit/GDP ratio in Vietnam. In addition, based on the research results, the author also gives some recommendations to the State Bank to improve efficiency in management, monitoring credit activities and solutions, recommendations to improve the effect of the control variables in the model, contributing to promoting sustainable EG.

Trang 7

v DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT VÀ KÝ HIỆU DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT Từ viết tắt Cụm từ tiếng Việt DSCV Doanh số cho vay NHNN Ngân hàng Nhà nước NHTW Ngân hàng trung ương TCTK Tổng cục Thống kê TDNH Tín dụng ngân hàng TTKT Tăng trưởng kinh tế TTTD Tăng trưởng tín dụng ngân hàng DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG ANH Từ viết Cụm từ tiếng Anh Cụm từ tiếng Việt tắt ARDL Autoregressive Distributed Lag Mô hình tự hồi quy phân phối trễ ASEAN Association of Southeast Asian Nations Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á BFB Bayes Factor Bound Giới hạn trên nhân tố Bayes CIEM Central Institute for Economic Viện nghiên cứu Quản lý kinh tế Management Trung ương CPI Consumer Price Index Chỉ số giá tiêu dùng DOLS Dynamic Ordinary Least Squares Phương pháp OLS động FDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài FEM Fixed Effects Model Mô hình tác động cố định GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội GLS Generalized Least Squares Bình phương tối thiểu tổng quát GMM Generalized Method of Moments Phương pháp tổng quát khoảnh khắc GPP Gross Province Product Tổng sản phẩm tỉnh HP Hodrick-Prescott Filter Bộ lọc Hodrick Prescott IS-LM Investment/Saving – Liquidity Đầu tư/Tiết kiệm – Nhu cầu thanh preference/Money supply khoản/Cung tiền M2 Money Supply Cung tiền rộng MLE Maximum Likelihood Esitmation Ước lượng hợp lý cực đại OECD Organisation for Economic Co- Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh operation and Development tế OLS Ordinary Least Square Hồi quy bình phương nhỏ nhất REM Random Effects Model Mô hình tác động ngẫu nhiên SNA System of National Accounts Hệ thống tài khoản quốc gia TFP Total Factor Productivity Năng suất nhân tố tổng hợp VAR Vector Autorewardsion Mô hình vectơ tự hồi quy VECM Vector Error Correction Model Mô hình vector hiệu chỉnh sai số WTO World Trade Organization Tổ chức Thương mại thế giới

Trang 8

vi MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN....................................................................................................................i LỜI CẢM ƠN.........................................................................................................................ii TÓM TẮT LUẬN ÁN.......................................................................................................... iii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT VÀ KÝ HIỆU............................................................v MỤC LỤC.............................................................................................................................vi DANH MỤC BẢNG..............................................................................................................x DANH MỤC HÌNH VẼ........................................................................................................xi CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU..........................................................................1 1.1. LÝ DO NGHIÊN CỨU ...............................................................................................1 1.2. MỤC TIÊU VÀ CÂU HỎI NGHIÊN CỨU................................................................8 1.3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU.............................................................9 1.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .............................................................................10 1.5. ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN..........................................................................11 1.5.1. Đóng góp về mặt học thuật .................................................................................11 1.5.2. Đóng góp về mặt thực tiễn..................................................................................11 1.6. CẤU TRÚC CỦA LUẬN ÁN...................................................................................12 TÓM TẮT CHƯƠNG 1.......................................................................................................12 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TÁC ĐỘNG CỦA TÍN DỤNG NGÂN HÀNG TỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ................................................................................................14 2.1. TÍN DỤNG NGÂN HÀNG.......................................................................................14 2.1.1. Khái niệm tín dụng ngân hàng............................................................................14 2.1.2. Phân loại tín dụng ngân hàng..............................................................................14 2.1.3. Vai trò của tín dụng ngân hàng...........................................................................16 2.1.4. Khái niệm tăng trưởng tín dụng..........................................................................17 2.1.5. Chỉ tiêu đo lường tăng trưởng tín dụng...............................................................18 2.1.6. Các yếu tố tác động đến tăng trưởng tín dụng ....................................................19 2.1.6.1. Yếu tố bên trong ngân hàng .........................................................................19 2.1.6.2. Yếu tố bên ngoài ngân hàng.........................................................................21

Trang 9

vii 2.2. TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ......................................................................................22 2.2.1. Khái niệm tăng trưởng kinh tế ............................................................................22 2.2.2. Chỉ tiêu đo lường tăng trưởng kinh tế.................................................................27 2.2.3. Các yếu tố tác động tới trưởng kinh tế................................................................27 2.2.3.1. Yếu tố kinh tế...............................................................................................28 2.2.3.2. Yếu tố phi kinh tế.........................................................................................29 2.3. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TÁC ĐỘNG CỦA TÍN DỤNG NGÂN HÀNG TỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ............................................................................................................30 2.3.1. Tác động của tín dụng ngân hàng tới tăng trưởng kinh tế ..................................30 2.3.1.1. Tác động tuyến tính......................................................................................31 2.3.1.2. Tác động phi tuyến tính................................................................................35 2.3.2. Lý thuyết ngưỡng tăng trưởng tín dụng..............................................................38 2.3.2.1. Tốc độ tăng trưởng tín dụng tối ưu ..............................................................39 2.3.2.2. Tỷ lệ dư nợ tín dụng so với tổng sản phẩm quốc nội...................................45 2.4. CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM VỀ TÁC ĐỘNG CỦA TÍN DỤNG NGÂN HÀNG TỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ............................................................................49 2.4.1. Nghiên cứu thực nghiệm ủng hộ tác động tuyến tính.........................................49 2.4.2. Nghiên cứu thực nghiệm ủng hộ tác động phi tuyến tính...................................55 2.5. KHOẢNG TRỐNG NGHIÊN CỨU .........................................................................64 TÓM TẮT CHƯƠNG 2.......................................................................................................65 CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG .................................67 3.1. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU....................................................................................67 3.2. DỮ LIỆU VÀ MẪU NGHIÊN CỨU ........................................................................69 3.2.1. Thu thập dữ liệu ..................................................................................................69 3.2.2. Xác định biến trong mô hình...............................................................................69 3.2.2.1. Biến độc lập..................................................................................................70 3.2.2.2. Biến phụ thuộc..............................................................................................72 3.3. CÁC KIỂM ĐỊNH CẦN THIẾT TRƯỚC CHO MÔ HÌNH ....................................74 3.3.1. Kiểm định tính dừng........................................................................................74

Trang 10

viii 3.3.2. Kiểm định đồng liên kết ..................................................................................75 3.3.3. Chuyển P-value sang yếu tố Bayes..................................................................76 3.4. MÔ HÌNH VECM ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG ...........................................................78 3.4.1. Mô hình tác động của tín dụng cùng các biến vĩ mô ..........................................79 3.4.2. Mô hình tác động theo cơ cấu tín dụng ngành....................................................81 3.5. MÔ HÌNH HỒI QUY NGƯỠNG..............................................................................81 TÓM TẮT CHƯƠNG 3.......................................................................................................84 CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN.............................................85 4.1. KẾT QUẢ THỐNG KÊ MÔ TẢ BIẾN VÀ CÁC KIỂM ĐỊNH CẦN THIẾT ........85 4.2. KẾT QUẢ MÔ HÌNH VECM ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG.........................................93 4.2.1. Mô hình tác động cùng các biến vĩ mô...............................................................93 4.2.1.1. Kiểm định nhân quả Granger .......................................................................97 4.2.1.2. Kiểm định nghiệm đơn vị.............................................................................99 4.2.1.3. Kiểm định hiện tượng tự tương quan của phần dư.......................................99 4.2.1.4. Kiểm định phương sai phần dư thay đổi....................................................100 4.2.1.5. Phân tích hàm phản ứng xung....................................................................100 4.2.1.6. Phân tích phân rã phương sai .....................................................................102 4.2.2. Mô hình tác động theo tín dụng ngành .............................................................102 4.2.2.1. Kiểm định nghiệm đơn vị...........................................................................105 4.2.2.2. Kiểm định hiện tượng tự tương quan của phần dư.....................................106 4.2.2.3. Kiểm định phương sai phần dư thay đổi....................................................106 4.3. KẾT QUẢ MÔ HÌNH HỒI QUY NGƯỠNG .........................................................107 TÓM TẮT CHƯƠNG 4.....................................................................................................111 CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH...................................................113 5.1. KẾT LUẬN..............................................................................................................113 5.1.1. Đối với mô hình VECM đánh giá tác động ......................................................114 5.1.2. Đối với mô hình hồi quy ngưỡng......................................................................117 5.2. HÀM Ý CHÍNH SÁCH...........................................................................................118 5.2.1. Cải thiện vai trò dòng vốn tín dụng ngân hàng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế...119

Trang 11

ix 5.2.2. Cơ cấu dòng vốn tín dụng phù hợp với chuyển dịch cơ cấu nền kinh tế..........121 5.2.3. Kiểm soát tỷ lệ tín dụng/GDP...........................................................................122 5.2.4. Các giải pháp đề xuất với biến kiểm soát .........................................................123 5.3. KHUYẾN NGHỊ VỚI NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC..............................................124 5.4. HẠN CHẾ CỦA LUẬN ÁN VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO..............125 TÓM TẮT CHƯƠNG 5.....................................................................................................125 KẾT LUẬN........................................................................................................................127 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ

Trang 12

x DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1. Tóm lược các lý thuyết về tăng trưởng kinh tế........................................................25 Bảng 2.2. Tóm tắt một số nghiên cứu liên quan ......................................................................60 Bảng 3.1. Loại dữ liệu và nguồn thu thập................................................................................69 Bảng 3.2. Tổng hợp các biến trong mô hình nghiên cứu.........................................................73 Bảng 3.3. Tổng hợp các quan niệm hiểu lầm về p-value.........................................................76 Bảng 3.4. Ý nghĩa thống kê của nhân tố Bayes so với p-value................................................77 Bảng 4.1. Kết quả thống kê mô tả biến....................................................................................85 Bảng 4.2. Ma trận hệ số tương quan ........................................................................................87 Bảng 4.3. Kết quả kiểm định Correlogram ..............................................................................88 Bảng 4.4. Kết quả kiểm định Breusch - Godfrey.....................................................................88 Bảng 4.5. Kết quả kiểm định đa cộng tuyến VIF.....................................................................89 Bảng 4.6. Kết quả kiểm định tính dừng của các chuỗi dữ liệu ................................................90 Bảng 4.7. Độ trễ toàn bộ chuỗi dữ liệu trong mô hình VECM................................................92 Bảng 4.8. Kết quả kiểm định đồng liên kết..............................................................................92 Bảng 4.9. Kết quả mô hình tác động cùng các biến vĩ mô.......................................................93 Bảng 4.10. Kết quả kiểm định nhân quả Granger....................................................................97 Bảng 4.11. Kiểm định tự tương quan của phần dư – mô hình cùng các biến vĩ mô................99 Bảng 4.12. Kiểm định phương sai phần dư thay đổi – mô hình cùng các biến vĩ mô...........100 Bảng 4.13. Phân rã phương sai của GDP...............................................................................102 Bảng 4.14. Kết quả mô hình tác động theo tín dụng ngành...................................................103 Bảng 4.15. Kiểm định tự tương quan của phần dư – mô hình theo cơ cấu tín dụng ngành...106 Bảng 4.16. Kiểm định phương sai phần dư thay đổi – mô hình theo cơ cấu tín dụng ngành 106 Bảng 4.17. Kết quả xác định số ngưỡng cho dữ liệu tại Việt Nam........................................108 Bảng 4.18. Kết quả phân vùng tác động theo ngưỡng...........................................................108 Bảng 4.19. Kết quả p-value – BFB - PrU(H /p) .....................................................................109 1

Trang 13

xi DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 1.1. TTTD, TTKT bình quân khu vực ASEAN và Việt Nam giai đoạn 2004 – 2020....2 Hình 1.2. Quy mô TDNH, GDP và tỷ lệ tín dụng/GDP tại Việt Nam giai đoạn 2004–20203 Hình 1.3. Tỷ trọng dư nợ tín dụng ngân hàng theo nhóm ngành kinh tế.................................4 Hình 2.1. Khủng hoảng liên quan đến bùng nổ tín dụng .......................................................40 Hình 2.2. Chu kỳ tài chính và diễn biến rủi ro hệ thống........................................................41 Hình 2.3. Tăng trưởng tín dụng và ngưỡng tại Việt Nam từ 1992Q1-2017Q1 .....................43 Hình 2.4. Quá trình bùng nổ tín dụng theo giai đoạn.............................................................46 Hình 2.5. Độ sâu tài chính theo mức độ phát triển kinh tế ....................................................48 Hình 3.1. Quy trình nghiên cứu đề xuất.................................................................................68 Hình 4.1. Đồ thị thể hiện các biến dừng ở sai phân bậc 1......................................................91 Hình 4.2. Kiểm định nghiệm đơn vị – mô hình tác động cùng các biến vĩ mô .....................99 Hình 4.3. Kết quả hàm phản ứng xung ................................................................................100 Hình 4.4. Kiểm định nghiệm đơn vị - mô hình tác động theo cơ cấu tín dụng ngành.........105 Hình 4.5. Tỷ lệ tín dụng/GDP theo quý tại Việt Nam giai đoạn 2004-2020 .......................107 Hình 4.6. Phân vùng tỷ lệ tín dụng/GDP theo ngưỡng ........................................................110

Trang 14

1 CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU Chương 1 giới thiệu những vấn đề cần nghiên cứu của luận án bao gồm: Lý do nghiên cứu, mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, sơ lược các phương pháp sử dụng trong nghiên cứu, đóng góp mới và bố cục của luận án. 1.1. LÝ DO NGHIÊN CỨU Nền kinh tế Việt Nam bước vào giai đoạn chuyển đổi từ năm 1986, chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang nền kinh tế thị trường, quá trình tiền tệ hoá nền kinh tế diễn ra mạnh mẽ trong giai đoạn đầu chuyển đổi. Cùng với sự chuyển đổi của nền kinh tế, hệ thống ngân hàng chuyển từ hệ thống một cấp sang hệ thống hai cấp. Cuối những năm 1980, TTKT Việt Nam được thúc đẩy bởi sự phát triển của hệ thống ngân hàng với kênh dẫn vốn chủ đạo cho các hoạt động trong nền kinh tế là kênh tín dụng. TTKT tại Việt Nam chịu nhiều ảnh hưởng sau khủng hoảng tiền tệ Châu Á 1997 cũng như khủng hoảng tài chính toàn cầu 2007-2008 (Goldstein và Xie, 2009). Giai đoạn 2004-2020, với chính sách điều hành linh hoạt của các cơ quan quản lý, kinh tế Việt Nam có nhiều khởi sắc, tốc độ tăng trưởng GDP tăng liên tục từ mức 4,8% năm 1999 lên mức 8,5% năm 2007, cao nhất kể từ năm 1997 và cho cả giai đoạn 2004-2020. Có thể thấy tăng trưởng GDP giai đoạn 2004-2020 tại Việt Nam đã trải qua các pha trong chu kỳ tăng trưởng bao gồm: (i) tiền tăng trưởng (GDP năm 2004: 7,7%, năm 2005: 7,5%); (ii) đỉnh tăng trưởng (GDP năm 2006: 8,2%, năm 2007: 8,5%); (iii) suy giảm (GDP năm 2008: 6,2%, năm 2009: 5,3%); (iv) tạo đáy (GDP năm 2010: 6,8%, năm 2011: 6,3%, năm 2012: 5,3%, năm 2013: 5,4%, năm 2014: 6%, năm 2015: 6,7%, năm 2016: 6,2%). Tốc độ tăng trưởng GDP cao đi liền với tỷ lệ lạm phát cũng tăng lên mức hai con số (cao nhất năm 2008 là 19,9%). Các yếu tố hỗ trợ TTKT trong đó đáng chú ý là vốn TDNH và FDI có tốc độ tăng trưởng cao, đạt đỉnh 53,9% năm 2007 đối với TTTD, lượng vốn FDI đăng ký và giải ngân tăng mạnh trong năm 2008 (71,7 tỷ USD và 11,5 tỷ USD) do từ tháng 01/2007 Việt Nam trở thành thành viên chính thức của WTO, môi trường đầu tư kinh doanh được cải thiện, khung pháp luật về đầu tư ngày càng phù hợp với thông lệ quốc tế. Nhằm kích thích tăng trưởng sau khủng hoảng năm 2007-2008 cũng như tạo tiền đề tăng trưởng cho những năm sau, Chính phủ đã tung ra hai gói kích thích kinh tế quy mô lớn: Gói đầu tiên khoảng 1 tỷ USD hỗ trợ lãi suất; Gói thứ 2 trị giá 8 tỷ USD để bổ sung vốn đầu tư phát triển, tăng chi an

Trang 15

2 sinh xã hội, cắt giảm thuế. Lợi ích của gói kích cầu này là kinh tế tăng trưởng nhưng đi cùng là rủi ro bong bóng tài sản, lạm phát tăng cao, thâm hụt ngân sách…tác động tiêu cực tới các yếu tố vĩ mô (Phạm Văn Hà, 2010). 60 53,9 50 41,5 37,7 40 30,0 29,9 30 19,2 21,4 18,3 18,2 20 17,3 12,5 14,2 13,9 13,65 12,2 8,5 10,9 8,9 7,7 7,5 8,2 6,2 6,8 6,7 6,2 6,8 7,1 7 10 5,3 6,3 5,4 6 5,3 2,9 0,5 0,4 0,2 0,9 -0,4 1,3 0,5 -1,9 -1,8 -2,1 -2,5 -2,4 00 4,4 2,6 3,7 3,9 1,2 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 -10 TTTD Việt Nam (%) GDP - Bình quân KV ASEAN (%) GDP - Việt Nam (%) Nguồn: Tác giả tổng hợp Hình 1.1. TTTD, TTKT bình quân khu vực ASEAN và Việt Nam giai đoạn 2004 – 2020 Hình 1.1 cho thấy tốc độ TTTD tại Việt Nam giai đoạn 2007–2009 ở mức cao trên 30% thậm chí đạt 53,9% vào năm 2007, nhưng mức tăng GDP không tương xứng, TTKT chạm đáy ở mức 5,3% vào năm 2009. Xu hướng tăng trưởng giữa hai yếu tố này trở nên ổn định hơn trong giai đoạn 2012–2020. Việt Nam là nước có mức TTKT cao và ổn định hơn so với bình quân các nước trong khu vực ASEAN giai đoạn 2004-2020. Đi cùng với tốc độ tăng trưởng thì chất lượng tăng trưởng dần được cải thiện, tỷ trọng đóng góp của khu vực công nghiệp – xây dựng và dịch vụ vào GDP đều trên 40% trong giai đoạn 2004-2020, khu vực nông lâm nghiệp và thủy sản chiếm tỷ trọng thấp hơn, nhưng có xu hướng chuyển dịch sang nông nghiệp xanh và công nghệ cao cho ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Theo nhiều đánh giá của các chuyên gia kinh tế trong nước và quốc tế, kết quả tăng trưởng của Việt Nam tập trung về chiều rộng chứ chưa có sức bật để tăng trưởng về chiều sâu. CIEM (2012) đánh giá TTKT ở Việt Nam chủ yếu theo chiều rộng, chưa bảo đảm tính hợp lý và hiệu quả của việc sử dụng các yếu tố tăng trưởng. Cụ thể: (i) Tăng trưởng phụ thuộc nhiều hơn vào tăng vốn; (ii) Ổn định kinh tế vĩ mô chưa chắc; (iii) Hiệu quả đầu tư thấp; (iv) Năng suất lao động thấp và tăng chậm; (v) Sự cạnh tranh quốc gia chậm cải thiện; (vi) Các mục tiêu của cải cách thể chế chưa được chú ý đúng mức.

Trang 16

3 Trần Thọ Đạt (2019) nhận định nước ta cần tăng trưởng nhanh nhưng phải bền vững, các động lực tăng trưởng hiện tại cần được duy trì và gia tăng cùng với khai thác các động lực mới. Hiện tại nền kinh tế vẫn đang có nhiều thách thức và tồn tại kéo dài, TTKT ngày càng phụ thuộc vào khu vực có vốn đầu tư nước ngoài, yếu tố mang tính đột phá để tạo ra một quỹ đạo tăng trưởng mới chưa rõ nét. Cùng với sự phát triển nhanh chóng và đồng bộ của hệ thống ngân hàng thì TDNH ngày càng phát huy thế mạnh trong việc luân chuyển vốn, thúc đẩy đầu tư đối với các hoạt động kinh tế. TTTD toàn hệ thống ngân hàng (sau đây gọi tắt là TTTD) ở Việt Nam giai đoạn 2004–2020 là bức tranh nhiều màu sắc, TTTD luôn đạt mức hai con số chỉ riêng năm 2012 tốc độ TTTD ở mức 8,9%. Theo báo cáo của NHNN (2020) trong giai đoạn 2001-2010, TTTD bình quân khoảng 30% nhưng tốc độ TTKT bình quân chỉ 6,82%. Như vậy, tỷ lệ giữa TTTD và TTKT bằng 4,1 lần trong giai đoạn này và thậm chí năm 2007 bằng khoảng 5,3 lần, tức là 5 điểm phần trăm tăng tín dụng mới đạt được 1 điểm phần trăm tăng GDP. Trong giai đoạn 2016- 2019, tỷ lệ tín dụng/GDP (ở đây tỷ lệ này được hiểu là quy mô TDNH so với quy mô GDP) đã giảm còn dưới 3 lần, đặc biệt trong năm 2018, 2019, tỷ lệ này giảm xuống dưới 2 lần. Năm 2019, TTTD đạt 13,7% theo đó dư nợ tín dụng toàn ngành tính đến cuối năm 2019 xấp xỉ 8,2 triệu tỷ đồng, gấp 2,1 lần so với cách đây 5 năm, trong khi GDP tính theo giá hiện hành năm 2019 là 6,04 triệu tỷ đồng, chỉ tăng 1,2 lần so với năm 2015. Thực tế cho thấy, nền kinh tế ngày càng vay mượn nhiều hơn so với tổng giá trị sản phẩm được tạo ra. ĐVT: Triệu tỷ đồng 18,000 160% 146% 16,000 133% 136% 140% 130% 14,000 117% 127% 122% 110% 111% 120% 12,000 96% 95% 97% 101% 95% 100% 10,000 70% 75% 80% 8,000 62% 60% 6,000 4,000 40% 2,000 20% - 0% 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 GDP Tín dụng Tín dụng/GDP (%) Nguồn: TCTK, NHNN (2020) Hình 1.2. Quy mô TDNH, GDP và tỷ lệ tín dụng/GDP tại Việt Nam giai đoạn 2004–2020

Trang 17

4 Hệ thống tài chính Việt Nam có thể được xem là lớn đối với các nước có nền kinh tế phát triển có mức thu nhập trung bình thấp nếu xét theo quy mô tài sản, trong đó phần lớn giá trị tài sản thuộc khu vực ngân hàng (IMF, 2017). Tỷ lệ dư nợ tín dụng/GDP trên Hình 1.2 cho thấy, tại Việt Nam giai đoạn 2004-2020 tỷ lệ này đều ở mức cao (trên 60%) thậm chí tăng vượt mức trên 100% GDP giai đoạn 2014–2020. Tính đến cuối năm 2020, dư nợ TDNH xấp xỉ 9,2 triệu tỷ đồng, trong khi tổng GDP cả nước là 6,3 triệu tỷ đồng theo đó tỷ lệ tín dụng/GDP ở mức 1,46 lần, cao hơn mức 1,3 lần được khuyến cáo đối với các nước đang phát triển và các quốc gia trong khối ASEAN. TDNH đóng vai trò quan trọng đối với nền kinh tế của các quốc gia và Việt Nam cũng không ngoại lệ, nhưng liệu rằng việc tăng cung tín dụng nhiều hơn vào nền kinh tế mà biểu hiện là diễn biến tỷ lệ tín dụng trên GDP luôn ở mức cao thì dòng vốn tín dụng có thực sự mang lại hiệu quả đối với sự phát triển của kinh tế tại Việt Nam như kỳ vọng. Nguồn: NHNN (2020) Hình 1.3. Tỷ trọng dư nợ tín dụng ngân hàng theo nhóm ngành kinh tế Tỷ trọng dư nợ TDNH giai đoạn từ quý 2 năm 2012 tới quý 4 năm 2020 đối với từng nhóm ngành kinh tế trên Hình 1.3 thể hiện xu hướng dòng vốn tín dụng do ngân hàng cung cấp chảy nhiều nhất vào nhóm ngành công nghiệp và xây dựng dao động trong khoảng 35%-40%, tiếp theo sau đó là các hoạt động dịch vụ khác chiếm 25%-30% tổng dư nợ, nhóm ngành vận tải,

Hiển thị 17 trang đầu. Tải tài liệu để xem đầy đủ.

Bình luận (0)

Đăng nhập để tham gia bình luận

Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên!