Đang tạo bản xem trước...
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG ----------o0o---------- LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGHIÊN CỨU CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG HUY ĐỘNG VỐN CỦA DOANH NGHIỆP KHỞI NGHIỆP SÁNG TẠO VIỆT NAM Ngành: Quản trị kinh doanh NGUYỄN THỊ HẠNH Hà Nội, 2022
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG ----------o0o---------- LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGHIÊN CỨU CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG HUY ĐỘNG VỐN CỦA DOANH NGHIỆP KHỞI NGHIỆP SÁNG TẠO VIỆT NAM Ngành: Quản trị kinh doanh Mã số: 9340101 Nghiên cứu sinh: Nguyễn Thị Hạnh Người hướng dẫn khoa học: PGS,TS Lê Thái Phong Hà Nội, tháng 06 năm 2022
i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận án tiến sĩ “Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam” là công trình nghiên cứu khoa học độc lập dưới sự hướng dẫn của PGS,TS. Lê Thái Phong. Các công tin, số liệu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng cụ thể và hợp pháp. Ngoài phần tài liệu tham khảo đã trích dẫn, nội dung của luận án do tôi tự nghiên cứu và chưa từng được công vố trong các công trình nghiên cứu trước đây. Tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm với sự trung thực của toàn văn luận án. Hà Nội, 2022 Nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Hạnh
ii LỜI CẢM ƠN Trong suốt quá trình học tiến sĩ và viết luận án, tôi đã nhận được nhiều sự quan tâm giúp đỡ, động viên đến từ thầy cô, đồng nghiệp, gia đình và các bạn. Trước tiên, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến người thầy hướng dẫn của tôi, PGS,TS. Lê Thái Phong vì những hướng dẫn khoa học, hỗ trợ nghiên cứu và gợi mở tri thức mới của thầy. Nhờ có sự giúp đỡ nhiệt tình của thầy tôi mới có thể hoàn thiện luận án của mình. Tiếp theo, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Ban Giám hiệu, Khoa Sau đại học và các phòng ban chức năng Trường đại học Ngoại Thương đã luôn hỗ trợ tôi trong quá trình học tập và hoàn thiện luận án. Xin cám ơn các thầy cô tham gia giảng dạy chương trình nghiên cứu sinh, các thầy cô trong các hội đồng sinh hoạt chuyên môn, hội đồng bảo vệ luận án các cấp đã có những góp ý quý báu để tôi có thể hoàn thiện luận án của mình. Lời cảm ơn chân thành xin được gửi tới Ban chủ nhiệm Khoa Quản trị Kinh doanh, Trường Đại học Ngoại thương cùng các thầy, cô trong Khoa đã hỗ trợ và luôn tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình học nghiên cứu sinh và thực hiện luận án. Tôi xin cảm ơn các đồng nghiệp giảng viên trong và ngoài trường, chuyên gia hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam, các nhà đầu tư khởi nghiệp sáng tạo, các nhà sáng lập doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo cùng với những người bạn thân thiết đã đóng góp những ý kiến, luận điểm quan trọng giúp tôi hoàn hiện luận án của mình. Trên thực tế tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ, ủng hộ mà tôi không thể kể hết được ở đây. Cuối cùng, lời cảm ơn sâu sắc nhất xin được gửi tới gia đình thân yêu, đã luôn tin tưởng, động viên tôi hoàn thành việc học tiến sĩ của mình. Đây là món quà mà tôi muốn giành tặng cho gia đình của tôi.
iii MỤC LỤC DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ................................................................................VII DANH MỤC BẢNG.............................................................................................VIII PHẦN MỞ ĐẦU........................................................................................................1 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu.................................................................1 2. Mục tiêu nghiên cứu ..........................................................................................3 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.....................................................................3 4. Phương pháp nghiên cứu...................................................................................5 5. Những đóng góp mới của luận án .....................................................................6 6. Kết cấu của luận án ...........................................................................................8 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU.....................................9 1.1. Các nghiên cứu liên quan đến doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo..............9 1.2. Các nghiên cứu liên quan đến huy động vốn cho khởi nghiệp....................12 1.3. Các nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến huy động vốn khởi nghiệp sáng tạo.................................................................................................................17 1.4. Khoảng trống nghiên cứu.............................................................................24 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ HOẠT ĐỘNG HUY ĐỘNG VỐN VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG HUY ĐỘNG VỐN CỦA DOANH NGHIỆP KHỞI NGHIỆP SÁNG TẠO ..................................................27 2.1. Khái quát về doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo........................................27 2.1.1. Khái niệm doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo..........................................27 2.1.2 Đặc điểm của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo......................................32 2.1.3 Hệ thống chính sách và pháp luật điều chỉnh doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo tại Việt Nam.................................................................................................34 2.2 Khái quát về huy động vốn doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.................35 2.2.1 Khái niệm về vốn và huy động vốn trong doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo ...........................................................................................................................35 2.2.2 Vai trò hoạt động huy động vốn đối với doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo ...........................................................................................................................37 2.2.3 Các giai đoạn huy động vốn doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo ...............38
iv 2.3 Các lý thuyết liên quan đến hoạt động huy động vốn doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo ....................................................................................................40 2.3.1 Lý thuyết huy động nguồn lực (Resource mobilization theory)..................40 2.3.2 Lý thuyết Thông tin bất cân xứng (Asymetric information theory) ............42 2.3.3 Lý thuyết tín hiệu (Signaling theory).........................................................43 2.3.4 Lý thuyết mạng lưới xã hội (Social netwwork theory) ...............................45 2.4 Các yếu tố ảnh hưởng tới hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. ...................................................................................................46 2.4.1 Cơ sở lập luận về các yếu tố ảnh hưởng tới hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo...............................................................................46 2.4.2 Ảnh hưởng của vốn nhân lực đối với hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo...............................................................................49 2.4.3 Ảnh hưởng của vốn xã hội đối với hoạt động huy động của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo ..................................................................................................52 2.4.4 Ảnh hưởng của đặc điểm doanh nghiệp đối với hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.....................................................................53 CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ..........................55 3.1. Quy trình nghiên cứu....................................................................................55 3.2. Mô hình nghiên cứu......................................................................................58 3.2.1 Mô hình nghiên cứu sơ bộ.........................................................................58 3.2.2. Lấy ý kiến chuyên gia về mô hình nghiên cứu sơ bộ.................................59 3.2.3. Mô hình nghiên cứu chính thức................................................................62 3.3. Giả thuyết nghiên cứu...................................................................................63 3.3.1 Vốn nhân lực và hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp khởi nghiệp..64 3.2.2 Vốn xã hội và hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp khởi nghiệp......67 3.2.3 Đặc điểm của DNKNST và hoạt động huy động vốn.................................68 3.4. Đo lường các biến trong mô hình nghiên cứu..............................................70 3.4.1. Đo lường biến phụ thuộc ..........................................................................70 3.4.2. Đo lường biến độc lập ..............................................................................72 3.4.3. Biến kiểm soát..........................................................................................74 3.5. Thu thập dữ liệu nghiên cứu ........................................................................75 3.5.1. Dữ liệu nghiên cứu...................................................................................75
v 3.5.2. Thu thập dữ liệu nghiên cứu.....................................................................78 3.6. Phương pháp phân tích dữ liệu....................................................................79 3.7. Phương pháp phỏng vấn chuyên gia............................................................82 CHƯƠNG 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN ................................85 4.1 Thực trạng chung hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam................................................................................................85 4.2 Kết quả thống kê mô tả..................................................................................91 4.3 Kết quả phân tích chuẩn bị hồi quy..............................................................98 4.4 Kết quả phân tích hồi quy ...........................................................................101 4.4.1 Kết quả mô hình các yếu tố ảnh hưởng tới khả năng huy động vốn của doanh nghiệp..............................................................................................................101 4.4.2 Kết quả mô hình các yếu tố ảnh hưởng tới khả năng huy động vốn của doanh nghiệp trong giai đoạn Covid-19......................................................................104 4.4.3 Kết quả mô hình các yếu tố ảnh hưởng tới giá trị huy động vốn của các doanh nghiệp..............................................................................................................106 4.4.4 Kết quả mô hình các yếu tố ảnh hưởng tới số vòng huy động vốn của doanh nghiệp..............................................................................................................108 4.4.5 Kết quả mô hình các yếu tố ảnh hưởng tới giai đoạn huy động vốn của doanh nghiệp..............................................................................................................113 4.4.6 Kết quả mô hình ảnh hưởng của ngành tới hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp..............................................................................................................118 4.4.7 Tổng hợp kết quả các giả thuyết của luận án............................................119 4.5 Kết quả phỏng vấn chuyên gia....................................................................121 4.6 Thảo luận các kết quả nghiên cứu...............................................................125 4.6.1 Ảnh hưởng của vốn nhân lực tới hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo ........................................................................................125 4.6.2 Ảnh hưởng của vốn xã hội đến hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo ........................................................................................127 4.6.3. Ảnh hưởng của đặc điểm doanh nghiệp tới hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.............................................................................129
vi CHƯƠNG 5. MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ NHẰM THÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG HUY ĐỘNG VỐN CỦA DOANH NGHIỆP KHỞI NGHIỆP SÁNG TẠO VIỆT NAM.......................................................................................................................132 5.1. Triển vọng phát triển thị trường vốn cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam ......................................................................................................132 5.2. Một số khuyến nghị nhằm đẩy mạnh hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam.............................................................135 5.2.1 Một số khuyến nghị đối với doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam .........................................................................................................................135 5.2.2 Một số khuyến nghị đối với nhà đầu tư khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam ..140 5.2.3 Một số khuyến nghị đối với các nhà hoạch định chính sách hỗ trợ phát triển đầu tư khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam..............................................................142 KẾT LUẬN............................................................................................................145 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ .....................................................150 TÀI LIỆU THAM KHẢO.....................................................................................151 PHỤ LỤC 1................................................................................................................ I PHỤ LỤC 2...............................................................................................................II PHỤ LỤC 3..............................................................................................................IV PHỤ LỤC 4..............................................................................................................VI
vii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt FFF Family, Friend, Fools Gia đình, Bạn bè, kẻ ngốc VC Venture capital Quỹ đầu tư mạo hiểm PE Private Equity Quỹ đầu tư tư nhân CVC Corporate venture capital Quỹ đầu tư doanh nghiệp DNKNST Doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo
viii DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1 Tổng quan các nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động huy động vốn sở hữu của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.........................................................................20 Bảng 3.1 Kết quả khảo sát định tính lần 1 ............................................................................60 Bảng 4.1 Tổng quan mẫu khảo sát........................................................................................91 Bảng 4.2 Số lượng doanh nghiệp theo mã ngành trong dữ liệu nghiên cứu...........................91 Bảng 4.3 Kết quả thống kê mô tả biến sử dụng trong mô hình..............................................92 Bảng 4.4 Thống kê trung bình hoạt động huy động vốn theo ngành .....................................93 Bảng 4.5 Thống kê tần số hoạt động huy động vốn theo vị trí địa lý.....................................94 Bảng 4.6 Thống kê tần số hoạt động huy động vốn theo loại hình doanh nghiệp ..................95 Bảng 4.7 Thống kê tần số hoạt động huy động vốn theo giới tính.........................................95 Bảng 4.8 Thống kê mô tả biến du học..................................................................................97 Bảng 4.9 Thống kê mô tả biến nhóm sáng lập......................................................................97 Bảng 4.10 Kết quả phân tích tương quan giữa các biến độc lập và phụ thuộc..................... 100 Bảng 4.11 Kết quả mô hình các yếu tố ảnh hưởng tới khả năng huy động vốn của doanh nghiệp................................................................................................................................ 102 Bảng 4.12 Mô hình các yếu tố ảnh hưởng tới khả năng huy động vốn của doanh nghiệp trong giai đoạn Covid-19 ............................................................................................................ 104 Bảng 4.13 Kết quả mô hình các yếu tố ảnh hưởng tới giá trị huy động vốn của các doanh nghiệp................................................................................................................................ 106 Bảng 4.14 Kết quả mô hình các yếu tố ảnh hưởng tới số vòng huy động vốn của doanh nghiệp .......................................................................................................................................... 109 Bảng 4.15 Kết quả mô hình các yếu tố ảnh hưởng tới giá trị trung bình của mỗi vòng huy động vốn............................................................................................................................ 111 Bảng 4.16 Kết quả mô hình các yếu tố ảnh hưởng tới giai đoạn huy động vốn của doanh nghiệp................................................................................................................................ 114 Bảng 4.17 Các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả huy động vốn cho mỗi giai đoạn: serie A và Serie B............................................................................................................................... 116 Bảng 4.18 Kết quả kiểm định Manova ............................................................................... 118 Bảng 4.19 Kết quả mô hình hồi quy ảnh hưởng của ngành tới hoạt động huy động vốn...... 118
ix DANH MỤC HÌNH Hình 2.1 Các nguồn lực của doanh nghiệp khởi nghiệp........................................................46 Hình 3.1 Quy trình nghiên cứu.............................................................................................56 Hình 3.2 Mô hình nghiên cứu sơ bộ.....................................................................................58 Hình 3.3 Mô hình nghiên cứu ..............................................................................................63 Hình 4.1 Số lượng doanh nghiệp thành lập mới và doanh nghiệp giải thể giai đoạn 2017 -2021 ............................................................................................................................................86 Hình 4.2 Tổng số tiền đầu tư và số lượng các thương vụ đầu tư vào Việt Nam.....................87 Hình 5.1 Khó khăn của DNKNST Việt Nam...................................................................... 133
1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Hiện nay năng lực đổi mới sáng tạo ngày càng được nhiều quốc gia đưa vào là một trong các lợi thế cạnh tranh chính nhằm thúc đẩy sự thịnh vượng của nền kinh tế, xã hội trong dài hạn (Schumpeter, 1934). Trong đó doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo được cho là đóng vai trò chính tham gia vào hoạt động đổi mới sáng tạo của nền kinh tế. Theo Lerner (1994), các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo đã góp phần thúc đẩy nền kinh tế phát triển hơn các doanh nghiệp lớn, cụ thể các doanh nghiệp nhỏ tạo ra phần lớn việc làm cho xã hội từ sau những năm 1980, đồng thời các doanh nghiệp khởi nghiệp đã tạo ra nhiều đổi mới hơn (Scherer, 1991). Xu hướng này vẫn tồn tại trong suốt thế kỷ qua, đặc biệt là thời kỳ phát triển của Internet và công nghệ số. Do đó không thể bác bỏ được vai trò của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo đối với nền kinh tế trên thế giới và đặc biệt là các nền kinh tế mới nổi như Việt Nam. Mục đích chính của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo là giới thiệu các sản phẩm mới ra thị trường với mô hình kinh doanh có tính lặp và có thể mở rộng. Do đó, để doanh nghiệp có thể phát triển tốt, điều kiện tiên quyết là có dòng vốn tốt để thực hiện kinh doanh. Tuy nhiên, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo gặp khó khăn khi tiếp cận các nguồn lực cần thiết đặc biệt là vốn tài chính để phát triển do hạn chế về thông tin và rủi ro đạo đức (Cassar, 2004; Cumming, 2005). Các doanh nghiệp khởi nghiệp ở giai đoạn sớm thường gặp khó khăn trong việc huy động vốn đầu tư từ bên ngoài, bởi tính mơ hồ và không chắc chắn của mô hình kinh doanh của mình. Điều này đặt ra thách thức cho doanh nghiệp và các nhà đầu tư khởi nghiệp cần tìm thấy những tín hiệu chung để hỗ trợ trong việc ra quyết định đầu tư. Do đó hướng nghiên cứu về các tín hiệu ảnh hưởng đến hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo là điều cần thiết. Phần lớn các nghiên cứu về hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo đã tập trung vào tìm hiểu các hình thức huy động vốn. Đồng thời chỉ ra được mối quan hệ tương quan và nhân quả về các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động huy động vốn thông qua các nghiên cứu thực chứng dựa vào các dữ liệu tin cậy trên thế giới (Cassar, 2004; Hsu, 2007; Nofsinger & Wang, 2011; Cole & Sokolyk, 2018). Các nghiên cứu này đều đồng quan điểm rằng doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo có nhiều thông tin không chắc chắn do đó nhà đầu tư thường dựa trên các tiêu chí như vốn nhân lực của nhà sáng lập (Ebbers & Wijnberg, 2012; Gulati & Higgins, 2003), vốn xã hội
2 (Starr & MacMillan, 1990; Shane & Cable, 2002; Florin và cộng sự, 2003) và kế hoạch kinh doanh của doanh nghiệp (Delmar & Shane, 2004). Những tiêu chí này được thể hiện thông qua nhiều cách đo lường khác nhau, nhưng kết quả đều cho thấy có sự tương đồng nhất định về kết quả tìm thấy của các nghiên cứu trên. Tuy nhiên vẫn có những nghiên cứu không đồng tình với một số kết quả nghiên cứu. Chính vì vậy chủ đề nghiên cứu này vẫn là chủ đề mới và còn nhiều tranh cãi, nghiên cứu của luận án được thực hiện tại quốc gia mới nổi và được đánh giá có nhiều tiềm năng phát triển sẽ mang lại góc nhìn mới cho bức tranh chung của thế giới về huy động vốn của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Tại Việt Nam, chủ đề nghiên cứu liên quan đến tiếp cận nguồn tài chính được rất nhiều nhà nghiên cứu quan tâm, hầu hết các nghiên cứu tập trung vào nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ, doanh nghiệp lớn, tuy nhiên có rất ít các nghiên cứu liên quan đến chủ đề tiếp cận vốn của doanh nghiệp khởi nghiệp đặc biệt là khởi nghiệp sáng tạo hầu như chưa có. Nguyên nhân một phần do thông tin của những hình thức huy động vốn không được công bố rộng rãi trên thông tin đại chúng hoặc chưa được điều tra khảo sát bởi tổ chức uy tín khiến các nhà nghiên cứu gặp khó khăn khi triển khai nghiên cứu tìm hiểu hơn các loại hình doanh nghiệp khác. Mặt khác thị trường tài chính hỗ trợ cho DNKNST đang còn rất mới và biến động, nên các nghiên cứu trong lĩnh vực này vấn còn hạn chế. Hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam có những nét tương đồng với thế giới, đó là có sự tham gia của đầy đủ các thành phần trong hệ sinh thái, đặc biệt một phần không thể thiếu là các quỹ đầu tư mạo hiểtm. Sự tham gia của các quỹ đầu tư mạo hiểm vào các vòng gọi vốn mang lại bước tiến vượt bậc trong thị trường vốn tại Việt Nam, các doanh nghiệp không chỉ phụ thuộc vào kênh vốn vay ngân hàng hay các tổ chức tín dụng khác. Bắt đầu xuất hiện từ trước năm 2011 tuy nhiên đến năm 2018, 2019 và 2020 chứng kiến sự bùng nổ cả về số lượng các thương vụ đầu tư lẫn tổng giá trị vốn được đầu tư cho các DNKNST Việt Nam. Trong đó năm 2018 thu hút được hơn 900 triệu Đô la Mỹ và năm 2021 thu hút được hơn 1,2 tỷ Đô la Mỹ bất chấp bối cảnh nghiêm trọng của đại dịch Covid-19 (VPĐA844, 2021). Với thực trạng này cho thấy tiềm năng phát triển của các doanh nghiệp khởi nghiệp Việt Nam là rất lớn, và nhu cầu được tài trợ vốn đối với các doanh nghiệp khởi nghiệp đặc biệt là DNKNST là cấp thiết. Chính vì vậy, doanh nghiệp khởi nghiệp thực sự cần hỗ trợ tài chính từ bên ngoài, đặc biệt là
3 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Do đó nghiên cứu về hoạt động huy động vốn hay đầu tư vốn cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo là thực sự cần thiết để thúc đẩy hình thức huy động vốn mới này tại các nước đang phát triển như Việt Nam. Nghiên cứu này sẽ góp phần ý nghĩa không nhỏ đối với cơ sở lý thuyết tại Việt Nam, cụ thể tổng hợp và đưa ra được các khái niệm và lý thuyết cơ bản liên quan đến khởi nghiệp sáng tạo. Đồng thời làm rõ được các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, góp phần nền tảng cho các doanh nghiệp, nhà đầu tư và nhà hoạch định chính sách có thể rút ra một số bài học kinh nghiệm cho hệ sinh thái. Bên cạnh đó, nghiên cứu của luận án cũng đóng góp góc nhìn mới cho bức tranh về huy động vốn khởi nghiệp trên thế giới từ nền kinh tế mới nổi tại Đông Nam Á. Chính vì vậy, luận án với đề tài “Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam” muốn tập trung vào nghiên cứu và phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động huy động vốn của DNKNST, áp dụng vào phân tích thực trạng hoạt động huy động vốn của DNKNST Việt Nam để từ đó đề xuất các kiến nghị cho DNKNST, nhà đầu tư và chính phủ. 2. Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu chung: Mục tiêu của luận án là nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động huy động vốn của DNKNST trên cơ sở đó, tác giả đề xuất các khuyến nghị nhằm nâng cao khả năng và giá trị huy động vốn của các doanh nghiệp. Mục tiêu cụ thể: (i) Hệ thống cơ sở lý thuyết liên quan đến hoạt động huy động vốn của DNKNST; (ii) Nghiên cứu mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến hoạt động huy động vốn của các DNKNST; (iii) Đề xuất một số kiến nghị với các bên liên quan nhằm tăng cường hoạt động huy động vốn của DNKNST. 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận án là các yếu tố ảnh hưởng tới hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu: Về nội dung
4 - Thứ nhất, luận án tập trung vào phân tích “hoạt động” huy động vốn của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Từ “hoạt động” trong luận án hàm ý các “kết quả” liên quan đến việc huy động vốn tài chính của doanh nghiệp, không bao gồm mô tả quá trình huy động vốn tài chính. Cụ thể là khả năng huy động được vốn hay không, và giá trị DNKNST đó huy động được vốn. - Thứ hai, kết quả huy động vốn tài chính mà luận án hướng đến là kết quả huy động vốn đầu tư sở hữu, có nghĩa là hình thức đầu tư đổi lại tỷ lệ sở hữu doanh nghiệp khởi nghiệp chứ không phải vì mục tiêu thu lại lãi suất có kỳ hạn như hình thức vay vốn hay cho thuê tài chính khác. Cụ thể luận án tập trung vào kết quả huy động vốn đầu tư mạo hiểm từ các quỹ đầu tư mạo hiểm (Venture capital – VC) , nhà đầu tư thiên thần (Business Angel – BA) và các quỹ tăng tốc khởi nghiệp (Accelerator), và không bao gồm đầu tư vốn chủ sở hữu tư nhân (Private Equity – PE). - Thứ ba, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo trong phạm vi nghiên cứu của luận án là các doanh nghiệp: (i) đã đăng ký kinh doanh; (ii) chưa thực hiện phát hành cổ phần công khai lần đầu (IPO); (ii) thời gian hoạt động dưới 10 năm; (iv) có yếu tố công nghệ trong mô hình kinh doanh. - Thứ tư về phạm vi các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động huy động vốn. Như đã trình bày ở phần tổng quan tình nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động huy động vốn (Mục 1.2.3) các nhóm yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động huy động vốn được nhóm thành 3 nhóm là các yếu tố thuộc về đôi ngũ doanh nhân, các yếu tố thuộc doanh nghiệp và các yếu tố thuộc môi trường kinh doanh. Tuy nhiên do hạn chế về dữ liệu thu thập được, luận án chỉ tiếp cận các yếu tố bên trong doanh nghiệp bao gồm doanh nhân và doanh nghiệp KNST. Một yếu tố liên quan đến địa điểm đặt trụ sở kinh doanh có thể xem là yếu tố thuộc môi trường bên ngoài tuy nhiên luận án tiếp cận như là biến kiểm soát của mô hình nghiên cứu. Về thời gian: Luận án thực hiện nghiên cứu các doanh nghiệp khởi nghiệp sảng tạo trong khoảng thời gian từ năm 2011 đến tháng 06/2021. Các tài liệu nghiên cứu được thu thập từ trước tới nay và cập nhật đến tháng 06/2021. Về không gian: Luận án thực hiện nghiên cứu với các DNKNST trên cả nước, được thu thập trên nền tảng dữ liệu đầu tư CrunchBase. Chủ yếu các doanh nghiệp đến từ hai thành phố lớn đó là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh.
5 4. Phương pháp nghiên cứu Luận án sử dụng kết hợp hai phương pháp nghiên cứu chính là phương pháp nghiên cứu định tính và phương pháp nghiên cứu định lượng. Với nghiên cứu định tính, luận án tiếp cận phương pháp nghiên cứu tại bàn, phương pháp phỏng vấn chuyên gia. Với phương pháp nghiên cứu định lượng, luận án sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phương pháp hồi quy và phương pháp ước lượng tương quan cũng như phương pháp kiểm định sự khác biệt. Sau đây là tóm tắt các phương pháp được sử dụng trong luận án. - Phương pháp nghiên cứu tại bàn Luận án sử dụng các trang web hỗ trợ tìm kiếm nghiên cứu như Google Scholar, Science Direct để tìm kiếm các từ khoá tiếng Anh, sử dụng trang web của Tạp chí khoa học Việt Nam trực tuyến để tìm kếm các từ khoá tiếng Việt. Kết quả tìm kiếm được sàng lọc thông qua tên bài, tóm tắt bài. Sau đó các tài liệu phù hợp với chủ đề nghiên cứu của luận án được tổng hợp và phân tích dựa vào đề cương nghiên cứu và thiết kế nghiên cứu. Từ đó hệ thống về tổng quan tình nghiên cứu, cơ sở lý luận và mô hình nghiên cứu đề xuất. - Phương pháp phân tích, tổng hợp tài liệu Phân tích và tổng hợp tài liệu là phương pháp nghiên cứu tài liệu theo một chủ đề đã được xác định, trong đó, tách ra thành các nội dung chi tiết. Trong luận án, sau khi nghiên cứu tại bàn về các từ khoá nghiên cứu như “entrepreneurial financing”, “startup financing”, các kết quả tìm được sẽ được tổng hợp và phân tích thành các nhành nghiên cứu chính. Từ đó các chủ đề nghiên cứu được hình thành và trình bày trong phần tổng quan tình hình nghiên cứu. - Phương pháp phỏng vấn chuyên gia. Phương pháp phỏng vấn chuyên gia được áp dụng trong nghiên cứu của luận án. Thứ nhất, với mục tiêu là kiểm tra sơ bộ mô hình nghiên cứu đề xuất từ tổng hợp tài liệu và khám phá thêm các yếu tố mới để đưa vào nghiên cứu định lượng, luận án sử dụng phương pháp phỏng vấn bán cấu trúc để thực hiện. Tiếp theo phương pháp phỏng vấn sâu được sử dụng nhằm khám phá thêm một số góc nhìn từ phía doanh nghiệp khởi nghiệp, nhà đầu tư và chuyên gia từ kết quả của phần định lượng. Việc thực hiện phỏng vấn, tác giả sử dụng phương pháp ghi chú tốc kí, đoạn phỏng vấn được ghi âm và chuyển đổi thành văn bản. Đối tượng phỏng vấn chuyên gia được chia làm 3 nhóm: (i) chuyên gia lý thuyết, (ii) nhà đầu tư, (iii) doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Những đối tượng
6 được phỏng vấn đều hiểu biết về chuyên môn trong lĩnh vực tài trợ vốn cho DNKNST, hoặc đã từng có kinh nghiệm trong việc đầu tư vốn cho các DNKNST. - Phương pháp nghiên cứu định lượng Luận án sử dụng phương pháp thu thập thu thập dữ liệu thủ công thông qua kênh chính là CrunchBase (có trả phí) và các trang thông tin công khai như: cổng thông tin doanh nghiệp của Bộ Kế hoạch và đầu tư, PitchBook, Linkedin, Facebook và các phương tiện truyền thông đại chúng khác. Để trả lời câu hỏi nghiên cứu, luận án sử dụng các kỹ thuật thống kê và mô hình hồi quy bằng phần mềm Stata. Mục đích là tìm ra ý nghĩa thống kê của một số biến tới kết quả hoạt động huy động vốn và mối quan hệ của biến độc lập tới hoạt động huy động vốn. Tác giả sử dụng phương pháp phân tích hồi quy với biến nhị phân thông qua hàm Logit và Probit. Đồng thời sử dụng hàm Tobit để kiểm chứng đối với biến giá trị huy động vốn. Từ những kết quả thu được, tác giả tiến hành sàng lọc, thảo luận và giải thích các kết quả đã tính toán được và từ đó, đề xuất các hàm ý chính sách đối với các cơ quan có thẩm quyền có liên quan dựa trên cơ sở các kết quả nghiên cứu đã thu thập được. Đồng thời cũng nêu ra những phần còn hạn chế của nghiên cứu để làm tiền đề cho các nghiên cứu trong tương lai. 5. Những đóng góp mới của luận án - Đóng góp mới về lý luận Thứ nhất, luận án đã tổng hợp tổng quan tình hình nghiên cứu về khởi nghiệp, DNKNST và huy động vốn của DNKNST ở trên thế giới và Việt Nam. Bên cạnh đó hệ thống hoá các khái niệm, kiến thức, lý thuyết liên quan đến khởi nghiệp sáng tạo và huy động vốn khởi nghiệp sáng tạo. Những tổng hợp này đóng góp khá quan trọng cho các nghiên cứu sau này vì cung cấp bức tranh toàn cảnh về DNKNST cũng như huy động vốn của DNKNST tại Việt Nam. Thứ hai, luận án đã xây dựng và kiểm định được mô hình nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng tới khả năng huy động vốn của các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo trong bối cảnh nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam. Một số yếu tố thuộc vốn nhân lực, vốn xã hội và vốn tổ chức dù có hay không ảnh hưởng cũng có ý nghĩa nhất định đối với hệ thống lý thuyết nghiên cứu, đặc biệt tại Việt Nam. Thứ ba, luận án có cập nhật được tình hình huy động vốn của DNKNST trong bối cảnh Covid -19, là một yếu tố quan trọng và kịp thời có ảnh hưởng lớn đến hoạt
7 động khởi nghiệp của các doanh nghiệp trên toàn thế giới cũng như ở Việt Nam. Kết quả nghiên cứu của luận án cũng có những đóng góp nhất định. Đó là các doanh nghiệp với nhóm sáng lập có khả năng huy động được vốn tốt hơn, đồng thời dự thi các cuộc thi khởi nghiệp cũng mang lại tín hiệu tốt cho các nhà đầu tư trong giai đoạn khó khăn này. Thứ tư, các nghiên cứu hiện nay trên thế giới chủ yếu thực hiện ở các nước phát triển nơi có nền kinh tế, văn hoá xã hội phát triển và người dân không cần thiết phải tìm kiếm môi trường học tập hiện đại hơn. Luận án được nghiên cứu trong bối cảnh quốc gia đang phát triển, nơi mà người dân thường tìm kiếm môi trường học tập tốt hơn thông qua du học ở các nước tiên tiến. Kết quả nghiên cứu của luận án đã phát hiện và bổ sung vào lý thuyết yếu tố du học nước ngoài, đây là kết hợp giữa vốn nhân lực và vốn xã hội của doanh nhân. Kết quả cho thấy, việc doanh nhân đi học đã có ảnh hưởng tích cực rõ rệt tới khả năng và giá trị huy động vốn cũng như khả năng gọi vốn ở các vòng tiếp theo. Thứ năm, việc doanh nghiệp tham dự các cuộc thi khởi nghiệp sáng tạo có ảnh hưởng tích cực tới hoạt động huy động vốn ở mức độ phù hợp. Nghĩa là có sự khác biệt giữa doanh nhân đi thi và doanh nhân không đi thi trong lăng kính đánh giá của nhà đầu tư. Chính vì thế ở một nước đang phát triển như Việt Nam, các cuộc thi khởi nghiệp đang được khuyến khích từ phía nhà nước nhằm thúc đẩy hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo. Kết quả nghiên cứu củng cấp thêm bằng chứng về lợi ích của việc tham các cuộc khi KNST. - Đóng góp mới về thực ttiễn Thứ nhất, luận án có ý nghĩa thực tiễn là cung cấp bằng chứng thực nghiệm về các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động huy động vốn cho DNKNST. Bởi những quan điểm và kết luận rút ra liên quan đến hoạt động huy động vốn cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo tại Việt Nam chủ yếu dựa vào nghiên cứu định tính, chưa có cơ sở từ định lượng được chứng minh. Chính vì vậy, kết quả nghiên cứu của luận án là cơ sở tin cậy để các bên liên quan trong hệ sinh thái khởi nghiệp có thể đưa ra các quyết định phù hợp. Thứ hai, bộ dữ liệu và danh sách các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo được đưa vào nghiên cứu trong luận án là địa chỉ tin cậy để các doanh nghiệp và doanh nhân khác có thể học hỏi. Tìm hiểu mô hình kinh doanh phù hợp với thực thế tại doanh nghiệp mình. Từ đó góp phần phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo tại Việt Nam.
Hiển thị 18 trang đầu. Tải tài liệu để xem đầy đủ.
Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên!
Bình luận (0)
Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên!