Gi¸o tr×nh Tµi chÝnh doanh nghiÖp 50 Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n Ch−¬ng 3 Qu¶n lý nguån vèn cña doanh nghiÖp Vèn lµ ®iÒu kiÖn kh«ng thÓ thiÕu ®−îc ®Ó mét doanh nghiÖp ®−îc thµnh lËp vµ tiÕn hµnh c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt - kinh doanh. V× vËy, qu¶n lý vèn cña doanh nghiÖp cã ý nghÜa quan träng trong qu¶n lý tµi chÝnh doanh nghiÖp. Tuy nhiªn, trong qu¶n lý nguån vèn, chóng ta ®Ò cËp chñ yÕu ®Õn c¸c h×nh thøc huy ®éng vèn, xem xÐt ¶nh h−ëng cña c¸c nh©n tè tíi c¸ch thøc lùa chän nguån vèn cña doanh nghiÖp. 3.1. Tæng quan vÒ vèn cña doanh nghiÖp Trong mäi doanh nghiÖp, vèn ®Òu bao gåm hai bé phËn: vèn chñ së h÷u vµ nî; mçi bé phËn nµy ®−îc cÊu thµnh bëi nhiÒu kho¶n môc kh¸c nhau tuú theo tÝnh chÊt cña chóng. Tuy nhiªn, viÖc lùa chän nguån vèn trong c¸c doanh nghiÖp kh¸c nhau sÏ kh«ng gièng nhau, nã phô thuéc vµo mét lo¹t c¸c nh©n tè nh−: Tr¹ng th¸i cña nÒn kinh tÕ. Ngµnh kinh doanh hay lÜnh vùc ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp. Quy m« vµ c¬ cÊu tæ chøc cña doanh nghiÖp. Tr×nh ®é khoa häc - kü thuËt vµ tr×nh ®é qu¶n lý. ChiÕn l−îc ph¸t triÓn vµ chiÕn l−îc ®Çu t− cña doanh nghiÖp. Th¸i ®é cña chñ doanh nghiÖp. ChÝnh s¸ch thuÕ v.v... 3.2. C¸c nguån vèn cña doanh nghiÖp vµ ph−¬ng thøc huy ®éng Tuú theo lo¹i h×nh doanh nghiÖp vµ c¸c ®Æc ®iÓm cô thÓ, mçi doanh nghiÖp cã thÓ cã c¸c ph−¬ng thøc huy ®éng vèn kh¸c nhau. Trong ®iÒu kiÖn kinh tÕ thÞ tr−êng, c¸c ph−¬ng thøc huy ®éng vèn cña doanh nghiÖp ®−îc ®a d¹ng ho¸ nh»m khai th¸c mäi nguån vèn trong nÒn kinh tÕ. Tuy nhiªn, cÇn l−u ý r»ng, trong hoµn c¶nh cô thÓ cña ViÖt Nam, do thÞ tr−êng tµi chÝnh ch−a ph¸t triÓn hoµn chØnh nªn viÖc khai th¸c vèn cã nh÷ng nÐt ®Æc tr−ng nhÊt ®Þnh. Sù ph¸t triÓn nhanh chãng cña nÒn kinh tÕ vµ thÞ tr−êng tµi chÝnh sÏ sím t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó c¸c doanh nghiÖp më réng kh¶ n¨ng thu hót vèn vµo kinh doanh. Ch−¬ng 3: Qu¶n lý nguån vèn cña doanh nghiÖp Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n 51 Sau ®©y lµ c¸c nguån vèn vµ c¸c ph−¬ng thøc huy ®éng vèn (cßn gäi lµ ph−¬ng thøc tµi trî) mµ c¸c doanh nghiÖp cã thÓ sö dông. 3.2.1. Nguån vèn chñ së h÷u cña doanh nghiÖp §èi víi mäi lo¹i h×nh doanh nghiÖp, vèn chñ së h÷u cña doanh nghiÖp bao gåm c¸c bé phËn chñ yÕu: Vèn gãp ban ®Çu Lîi nhuËn kh«ng chia T¨ng vèn b»ng ph¸t hµnh cæ phiÕu míi. 3.2.1.1. Vèn gãp ban ®Çu Khi doanh nghiÖp ®−îc thµnh lËp bao giê chñ doanh nghiÖp còng ph¶i cã mét sè vèn ban ®Çu nhÊt ®Þnh do c¸c cæ ®«ng - chñ së h÷u gãp. Khi nãi ®Õn nguån vèn chñ së h÷u cña doanh nghiÖp bao giê còng ph¶i xem xÐt h×nh thøc së h÷u cña doanh nghiÖp ®ã, v× h×nh thøc së h÷u sÏ quyÕt ®Þnh tÝnh chÊt vµ h×nh thøc t¹o vèn cña b¶n th©n doanh nghiÖp. §èi víi doanh nghiÖp Nhµ n−íc, vèn gãp ban ®Çu chÝnh lµ vèn ®Çu t− cña Nhµ n−íc. Chñ së h÷u cña c¸c doanh nghiÖp Nhµ n−íc lµ Nhµ n−íc. HiÖn nay, c¬ chÕ qu¶n lý tµi chÝnh nãi chung vµ qu¶n lý vèn cña doanh nghiÖp Nhµ n−íc nãi riªng ®ang cã nh÷ng thay ®æi ®Ó phï hîp víi t×nh h×nh thùc tÕ. §èi víi c¸c doanh nghiÖp, theo LuËt doanh nghiÖp, chñ doanh nghiÖp ph¶i cã mét sè vèn ban ®Çu cÇn thiÕt ®Ó xin ®¨ng ký thµnh lËp doanh nghiÖp. Ch¼ng h¹n, ®èi víi c«ng ty cæ phÇn, vèn do c¸c cæ ®«ng ®ãng gãp lµ yÕu tè quyÕt ®Þnh ®Ó h×nh thµnh c«ng ty. Mçi cæ ®«ng lµ mét chñ së h÷u cña c«ng ty vµ chØ chÞu tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n trªn gi¸ trÞ sè cæ phÇn mµ hä n¾m gi÷. Tuy nhiªn, c¸c c«ng ty cæ phÇn còng cã mét sè d¹ng t−¬ng ®èi kh¸c nhau, do ®ã c¸ch thøc huy ®éng vèn cæ phÇn còng kh¸c nhau. Trong c¸c lo¹i h×nh doanh nghiÖp kh¸c nh− c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n, c«ng ty cã vèn ®Çu t− trùc tiÕp n−íc ngoµi (FDI), c¸c nguån vèn còng t−¬ng tù nh− trªn; tøc lµ vèn cã thÓ do chñ ®Çu t− bá ra, do c¸c bªn tham gia c¸c ®èi t¸c gãp , v.v...Tû lÖ vµ quy m« gãp vèn cña c¸c bªn tham gia c«ng ty phô thuéc vµo nhiÒu yÕu tè kh¸c nhau (nh− luËt ph¸p, ®Æc ®iÓm ngµnh kinh tÕ-kü thuËt, c¬ cÊu liªn doanh). Gi¸o tr×nh Tµi chÝnh doanh nghiÖp 52 Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n 3.2.1.2. Nguån vèn tõ lîi nhuËn kh«ng chia Quy m« sè vèn ban ®Çu cña chñ doanh nghiÖp lµ mét yÕu tè quan träng, tuy nhiªn, th«ng th−êng, sè vèn nµy cÇn ®−îc t¨ng theo quy m«