Gi¸o tr×nh Tµi chÝnh doanh nghiÖp 212 Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n Ch−¬ng 10 t¸i cÊu tróc doanh nghiÖp Trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn, cÊu tróc doanh nghiÖp cã thÓ ®−îc thay ®æi cho phï hîp víi m«i tr−êng kinh doanh, víi n¨ng lùc qu¶n lý doanh nghiÖp cña c¸c nhµ qu¶n lý, víi kh¶ n¨ng tµi chÝnh cña doanh nghiÖp v.v... nh»m môc tiªu tèi ®a ho¸ gi¸ trÞ tµi s¶n cho c¸c chñ së h÷u. Trong ch−¬ng nµy, vÊn ®Ò t¸i cÊu tróc doanh nghiÖp sÏ ®−îc xem xÐt trªn gi¸c ®é tµi chÝnh ®èi víi mét sè tr−êng hîp: s¸p nhËp vµ mua l¹i doanh nghiÖp; thanh lý vµ ph¸ s¶n doanh nghiÖp. 10.1. S¸p nhËp vµ mua l¹i doanh nghiÖp 10.1.1. Kh¸i niÖm vµ sù cÇn thiÕt s¸p nhËp vµ mua l¹i doanh nghiÖp 10.1.1. 1. C¸c kh¸i niÖm Mua l¹i vµ s¸p nhËp (meger vµ acquisition) th−êng ®−îc sö dông ®Ó xem xÐt t×nh huèng mét doanh nghiÖp nµy hîp nhÊt víi mét hoÆc mét sè doanh nghiÖp kh¸c. Mua l¹i lµ vô viÖc x¶y ra khi mét doanh nghiÖp nhËn ®−îc toµn bé tµi s¶n vµ c¸c kho¶n nî cña mét hay mét sè doanh nghiÖp kh¸c víi mét gi¸ nµo ®ã. Doanh nghiÖp bÞ b¸n chÊm døt sù tån t¹i cña nã. Doanh nghiÖp mua l¹i cã nghÜa vô tr¶ cho doanh nghiÖp bÞ b¸n tiÒn hoÆc chøng kho¸n theo gi¸ mua doanh nghiÖp. S¸p nhËp lµ lo¹i giao dÞch hîp nhÊt c¸c doanh nghiÖp. Trong mçi vô s¸p nhËp, toµn bé tµi s¶n vµ c¸c kho¶n nî nhËp chung l¹i ®Ó h×nh thµnh mét doanh nghiÖp míi. S¸p nhËp cã 2 h×nh thøc lµ s¸p nhËp cæ phÇn vµ s¸p nhËp tµi s¶n. - S¸p nhËp cæ phÇn x¶y ra khi doanh nghiÖp bªn mua cæ phÇn cña doanh nghiÖp bªn b¸n. Cæ phÇn ®−îc mua trùc tiÕp tõ cæ ®«ng kh«ng cÇn sù ®ång ý hay kh«ng ®ång ý cña ban l·nh ®¹o doanh nghiÖp bªn b¸n. VÊn ®Ò trë ng¹i bªn mua ph¶i ®−¬ng ®Çu lµ mét sè cæ ®«ng bªn b¸n cã thÓ kh«ng b¸n cæ phÇn cña hä, do ®ã ng¨n c¶n sù thuÇn nhÊt hoµn toµn cña doanh nghiÖp mua. Ch−¬ng 10: T¸i cÊu tróc doanh nghiÖp Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n 213 - S¸p nhËp tµi s¶n lµ mét h×nh thøc hîp nhÊt trong ®ã doanh nghiÖp bªn mua trùc tiÕp tµi s¶n tõ doanh nghiÖp bªn b¸n kh«ng cÇn th«ng qua cæ ®«ng. Bªn b¸n tµi s¶n chÊm døt ho¹t ®éng sau khi nhËn ®−îc tiÒn hay cæ phÇn cña bªn mua. Bªn b¸n chia cæ phÇn hoÆc tiÒn cho cæ ®«ng vµ tù gi¶n t¸n. Doanh nghiÖp nµy tiÕp qu¶n doanh nghiÖp kh¸c d−íi h×nh thøc mua l¹i hay s¸p nhËp ®Òu thuéc mét trong ba h×nh thøc kÕt hîp sau: + KÕt hîp theo chiÒu ngang, ®−îc tiÕn hµnh gi÷a c¸c doanh nghiÖp trong cïng ngµnh kinh doanh. + KÕt hîp theo chiÒu däc, ®−îc tiÕn hµnh gi÷a mét doanh nghiÖp víi nhµ cung cÊp hoÆc kh¸ch hµng. + KÕt hîp theo ph−¬ng thøc liªn ngµnh, ®−îc tiÕn hµnh gi÷a hai doanh nghiÖp kh«ng cïng ho¹t ®éng trong mét lÜnh vùc kinh doanh. 10.1.1.2. Sù cÇn thiÕt s¸p nhËp hay mua l¹i doanh nghiÖp Mét doanh nghiÖp hîp nhÊt ph¶i ®¶m b¶o t¨ng gi¸ trÞ tµi s¶n cho cæ ®«ng. Do vËy, viÖc s¸p nhËp hay mua l¹i doanh nghiÖp ®−îc quyÕt ®Þnh bëi nh÷ng yÕu tè c¬ b¶n sau: * §éng lùc hiÖu qu¶ kinh tÕ, tµi chÝnh HiÖu qu¶ kinh tÕ lµ ®éng lùc chñ yÕu thóc ®Èy doanh nghiÖp nµy tiÕp qu¶n doanh nghiÖp kh¸c. Gi¸ trÞ tµi s¶n cã thÓ ®−îc t¹o ra trong mét doanh nghiÖp hîp nhÊt nhê lîi thÕ quy m« lín. Víi quy m« lín, doanh nghiÖp cã thÓ t¨ng doanh thu, cã thÓ gi¶m chi phÝ cè ®Þnh trªn mét ®¬n vÞ hµng ho¸, dÞch vô. H¬n n÷a, s¸p nhËp hay mua l¹i doanh nghiÖp cã thÓ lo¹i bá bé m¸y qu¶n lý kÐm hiÖu qu¶. KÕt qu¶ lµ hiÖu qu¶ kinh tÕ cña doanh nghiÖp hîp nhÊt cao h¬n tæng hiÖu qu¶ kinh tÕ cña c¸c doanh nghiÖp riªng lÎ. Mua l¹i hay s¸p nhËp doanh nghiÖp ®em l¹i nh÷ng kho¶n tiÕt kiÖm tµi chÝnh ®¸ng kÓ nh−: tiÕt kiÖm nhê thuÕ, gi¶m chi phÝ ph¸t hµnh chøng kho¸n míi, t¨ng kh¶ n¨ng t×m kiÕm nguån tµi trî, gi¶m chi phÝ nî, gi¶m chi phÝ ph¸ s¶n... Bªn c¹nh ®ã, t×nh h×nh tµi chÝnh cña doanh nghiÖp hîp nhÊt sÏ ®−îc c¶i thiÖn, doanh nghiÖp cã thÓ thùc hiÖn ®−îc c¸c dù ¸n ®Çu t− lín. Gi¸o tr×nh Tµi chÝnh doanh nghiÖp 214 Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n * §éng lùc ph¸t triÓn víi tèc ®é cao Mçi doanh nghiÖp muèn thùc hiÖn môc tiªu t¨ng tr−ëng sÏ tèn nhiÒu thêi gian vµ c«ng søc. §iÒu nµy x¶y ra ngay c¶ ®èi víi doanh nghiÖp ®éc quyÒn kiÓm so¸t phÇn lín thÞ tr−êng. Bëi vËy, trong nhiÒu tr−êng hîp mua l¹i hay s¸p nhËp,