Ch−¬ng 1: Tæng quan vÒ tµi chÝnh doanh nghiÖp Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n 7 Ch−¬ng 1 Tæng quan vÒ tµi chÝnh doanh nghiÖp Tµi chÝnh doanh nghiÖp lµ g× vµ vai trß cña qu¶n lý tµi chÝnh trong doanh nghiÖp quan träng nh− thÕ nµo? Môc tiªu cña qu¶n lý tµi chÝnh lµ g×? Ho¹t ®éng tµi chÝnh doanh nghiÖp kh«ng thÓ t¸ch rêi c¸c quan hÖ trao ®æi tån t¹i gi÷a c¸c doanh nghiÖp, c¸c ®¬n vÞ kinh tÕ, do ®ã, kh«ng thÓ xem xÐt tµi chÝnh cña c¸c doanh nghiÖp nÕu kh«ng ®Æt chóng trong mét m«i tr−êng nhÊt ®Þnh. §ã lµ nh÷ng vÊn ®Ò träng t©m cÇn ®−îc lµm râ tr−íc khi nghiªn cøu tµi chÝnh doanh nghiÖp vµ qu¶n lý tµi chÝnh doanh nghiÖp. §©y còng chÝnh lµ nh÷ng néi dung chñ yÕu ®−îc ®Ò cËp trong ch−¬ng nµy. 1.1. Doanh nghiÖp 1.1.1. Kh¸i niÖm vµ ph©n lo¹i Doanh nghiÖp lµ chñ thÓ kinh tÕ ®éc lËp, cã t− c¸ch ph¸p nh©n, ho¹t ®éng kinh doanh trªn thÞ tr−êng nh»m lµm t¨ng gi¸ trÞ cña chñ së h÷u. Doanh nghiÖp lµ mét c¸ch thøc tæ chøc ho¹t ®éng kinh tÕ cña nhiÒu c¸ nh©n. Cã nhiÒu ho¹t ®éng kinh tÕ chØ cã thÓ thùc hiÖn ®−îc bëi c¸c doanh nghiÖp chø kh«ng ph¶i c¸c c¸ nh©n. ë ViÖt Nam, theo LuËt doanh nghiÖp: doanh nghiÖp lµ tæ chøc kinh tÕ cã tªn riªng, cã tµi s¶n, cã trô së giao dÞch æn ®Þnh, ®−îc ®¨ng ký kinh doanh theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt nh»m môc ®Ých thùc hiÖn c¸c ho¹t ®éng kinh doanh - tøc lµ thùc hiÖn mét, mét sè hoÆc tÊt c¶ c¸c c«ng ®o¹n cña qu¸ tr×nh ®Çu t−, tõ s¶n xuÊt ®Õn tiªu thô s¶n phÈm hoÆc cung øng dÞch vô trªn thÞ tr−êng nh»m môc ®Ých sinh lîi. C¸c doanh nghiÖp ë ViÖt Nam bao gåm: Doanh nghiÖp Nhµ n−íc, c«ng ty cæ phÇn, c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n, c«ng ty hîp danh, c«ng ty liªn doanh, doanh nghiÖp t− nh©n. Trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng, c¸c doanh nghiÖp bao gåm c¸c chñ thÓ kinh doanh sau ®©y: - Kinh doanh c¸ thÓ (sole proprietorship) - Kinh doanh gãp vèn (parnership) Gi¸o tr×nh Tµi chÝnh doanh nghiÖp 8 Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n - C«ng ty (corporation) Kinh doanh c¸ thÓ 1. Lµ lo¹i h×nh ®−îc thµnh lËp ®¬n gi¶n nhÊt, kh«ng cÇn ph¶i cã ®iÒu lÖ chÝnh thøc vµ Ýt chÞu sù qu¶n lý cña Nhµ n−íc. 2. Kh«ng ph¶i tr¶ thuÕ thu nhËp doanh nghiÖp, tÊt c¶ lîi nhuËn bÞ tÝnh thuÕ thu nhËp c¸ nh©n. 3. Chñ doanh nghiÖp chÞu tr¸ch nhiÖm v« h¹n ®èi víi c¸c nghÜa vô vµ c¸c kho¶n nî, kh«ng cã sù t¸ch biÖt gi÷a tµi s¶n c¸ nh©n vµ tµi s¶n cña doanh nghiÖp. 4. Thêi gian ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp phô thuéc vµo tuæi thä cña ng−êi chñ. 5. Kh¶ n¨ng thu hót vèn bÞ h¹n chÕ bëi kh¶ n¨ng cña ng−êi chñ. Kinh doanh gãp vèn: 1. ViÖc thµnh lËp doanh nghiÖp nµy dÔ dµng vµ chi phÝ thµnh lËp thÊp. §èi víi c¸c hîp ®ång phøc t¹p cÇn ph¶i ®−îc viÕt tay. Mét sè tr−êng hîp cÇn cã giÊy phÐp kinh doanh. 2. C¸c thµnh viªn chÝnh thøc (general partners) cã tr¸ch nhiÖm v« h¹n víi c¸c kho¶n nî. Mçi thµnh viªn cã tr¸ch nhiÖm ®èi víi phÇn t−¬ng øng víi phÇn vèn gãp. NÕu nh− mét thµnh viªn kh«ng hoµn thµnh tr¸ch nhiÖm tr¶ nî cña m×nh, phÇn cßn l¹i sÏ do c¸c thµnh viªn kh¸c hoµn tr¶. 3. Doanh nghiÖp tan vì khi mét trong c¸c thµnh viªn chÝnh thøc chÕt hay rót vèn. 4. Kh¶ n¨ng vÒ vèn h¹n chÕ. 5. L·i tõ ho¹t ®éng kinh doanh cña c¸c thµnh viªn ph¶i chÞu thuÕ thu nhËp c¸ nh©n. C«ng ty C«ng ty lµ lo¹i h×nh doanh nghiÖp mµ ë ®ã cã sù kÕt hîp ba lo¹i lîi Ých: c¸c cæ ®«ng (chñ së h÷u), cña héi ®ång qu¶n trÞ vµ cña c¸c nhµ qu¶n lý. Theo truyÒn thèng, cæ ®«ng kiÓm so¸t toµn bé ph−¬ng h−íng, chÝnh s¸ch vµ ho¹t ®éng cña c«ng ty. Cæ ®«ng bÇu nªn héi ®ång qu¶n trÞ, sau ®ã héi ®ång Ch−¬ng 1: Tæng quan vÒ tµi chÝnh doanh nghiÖp Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n 9 qu¶n trÞ lùa chän ban qu¶n lý. C¸c nhµ qu¶n lý qu¶n lý ho¹t ®éng cña c«ng ty theo c¸ch thøc mang l¹i lîi Ých tèt nhÊt cho cæ ®«ng. ViÖc t¸ch rêi quyÒn së h÷u khái c¸c nhµ qu¶n lý mang l¹i cho c«ng ty c¸c −u thÕ so víi kinh doanh c¸ thÓ vµ gãp vèn: 1. QuyÒn së h÷u cã thÓ dÔ dµng chuyÓn cho cæ ®«ng míi. 2. Sù tån t¹i cña c«ng ty kh«ng phô thuéc vµo sù thay ®æi sè l−îng cæ ®«ng. 3. Tr¸ch nhiÖm cña cæ ®«ng chØ giíi h¹n ë phÇn vèn mµ cæ ®«ng gãp vµo c«ng ty (tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n). Mçi lo¹i h×nh doanh nghiÖp cã nh÷ng −u, nh−îc ®iÓm riªng vµ phï hîp víi quy