Trang 1
Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Kinh teá vó moâ Caùn caân thanh toaùn Nieân khoùa 2003-2004 Baøi giaûng CAÙN CAÂN THANH TOAÙN Caùn caân thanh toaùn cuûa moät quoác gia laø moät baùo caùo thoáng keâ toùm taét moät caùch coù heä thoáng caùc giao dòch kinh teá cuûa ngöôøi cö truù vaø ngöôøi khoâng cö truù trong moät khoaûng thôøi gian cuï theå. I. KHUOÂN KHOÅ HAÏCH TOAÙN CAÙN CAÂN THANH TOAÙN Caùc thaønh toá chính trong caùn caân thanh toaùn: Taøi khoaûn vaõng lai phaûn aùnh giaù trò cuûa löu löôïng haøng hoaù vaø dòch vuï cuõng nhö nhöõng giao dòch baèng tieàn vaõng lai khaùc giöõa ngöôøi cö truù vaø ngöôøi khoâng cö truù. Noù bao goàm 3 loaïi giao dòch sau ñaây: - Xuaát, nhaäp khaåu haøng hoaù vaø dòch vu: toång soá giaù trò haøng hoaù( nhö daàu thoâ, röôïu, xe hôi…) vaø dòch vu ( nhö dòch vuï ngaân haøng, baûo hieåm, taøi chính…)ï ñöôïc mua vaø baùn giöõa ngöôøi khoâng cö truù vaø ngöôøi cö truù trong nöôùc trong moät khoaûng thôøi gian. Söï cheânh leäch giöõa giaù trò xuaát khaåu vaø nhaäp khaåu ñöôïc goïi laø caùn caân ngoaïi thöông. - Thu nhaäp roøng töø beân ngoaøi: bao goàm caùc khoaûn thu roøng veà coå töùc, laõi töùc vaø lôïi nhuaän cuûa ngöôøi cö truù vì hoï ñaõ ñaàu tö ra nöôùc ngoaøi. - Chuyeån giao vaõng lai roøng : bao goàm caùc khoaûn chuyeån tieàn ñôn phöông khoâng hoaøn traû ñöôïc theå hieän döôùi daïng roøng. Boä phaän lôùn nhaát laø vieän trôï chính thöùc cuûa caùc chính phuû vaø caùc toå chöùc tö nhaân cho caùc nöôùc ñang phaùt trieån, caùc khoaûn chuyeån tieàn veà nöôùc cuûa khu vöïc tö nhaân. Caùn caân taøi khoaûn vaõng lai phaûn aùnh söï cheânh leäch giöõa caùc khoaûn nhaän ñöôïc vaø caùc khoaûn thanh toaùn trong taøi khoaûn vaõng lai . Taøi khoaûn vaõng lai thaëng dö khi caùc khoaûn nhaän ñöôïc vöôït quaù caùc khoaûn thanh toaùn vaø thaâm huït khi caùc khoaûn thanh toaùn vöôït quaù nhaän ñöôïc. Taøi khoaûn voán phaûn aùnh nhöõng giao dòch taøi saûn vaø taøi saûn taøi chính . Luoàng voán vaøo bao goàm vieäc quoác gia ñi vay nôï nöôùc ngoaøi hay ñaàu tö cuûa nöôùc ngoaøi vaøo trong nöôùc. Do vaäy luoàng voán vaøo seõ laøm giaûm giaù trò taøi saûn cuûa nöôùc ngoaøi maø quoác gia ñoù naém giöõ hoaëc laø laøm taêng khoaûn nôï nöôùc ngoaøi cuûa quoác gia naøy. Nhöõng luoàng voán vaøo ñöôïc ghi coù trong taøi khoaûn voán. Ñieàu naøy coù theå ñöôïc giaûi thích laø khi coù luoàng voán Tröông Quang Huøng 1 10/6/03
Trang 2
Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Kinh teá vó moâ Caùn caân thanh toaùn Nieân khoùa 2003-2004 Baøi giaûng vaøo döôùi hình thöùc voán vay cuõng gioáng nhö quoác gia baùn caùc giaáy nôï (taøi saûn taøi chính ) hoaëc laø döôùi hình thöùc ñaàu tö nöôùc ngoaøi cuõng gioáng nhö quoác gia naøy baùn caùc loaïi taøi saûn khaùc (traùi phieáu, coå phieáu, baát ñoäng saûn..). Ngöôïc laïi, luoàng voán ra bao goàm hoaït ñoäng quoác gia mua caùc taøi saûn hoaëc caùc taøi saûn taøi chính ôû nöôùc ngoaøi. Caùc luoàng voán ra laøm taêng giaù trò taøi saûn cuûa quoác gia ñoái vôùi caù nhaân khoâng cö truù hoaëc laø giaûm dö nôï cuûa quoác gia ñoái vôùi caù nhaân khoâng cö truù. Luoàng voán ra ñöôïc ghi nôï trong caùn caân taøi khoaûn voán. Vieäc ghi nôï naøy phaûn aùnh hoaït ñoäng cuûa quoác gia nhaäp khaåu caùc giaáy nôï vaø caùc taøi saûn khaùc. Caùc khoaûn muïc ghi trong taøi khoaûn voán thöôøng phaân theo thôøi gian vaø thöôøng bao goàm caùc muïc sau - Ñaàu tö tröïc tieáp bao goàm tham gia goùp voán coå phaàn, lôïi nhuaän taùi ñaàu tö vaø voán khaùc. - Ñaàu tö giaùn tieáp bao goàm nôï daøi haïn vaø chöùng khoaùn, caùc coâng cu ïnôï treân thò tröôøng tieàn teä, coâng cuï phaùi sinh coù theå trao ñoåi goàm hoaùn ñoåi tieàn teä vaø laõi suaát. - Ñaàu tö khaùc: goàm caû caùc khoaûn vay vaø tín duïng thöông maïi. - Taøi saûn döï tröõ laø döï tröõ saün coù ñeå ñaùp öùng caùc nhu caàu ngay laäp töùc. Taøi saûn naøy bao goàm ngoaïi hoái (tieàn maët, tieàn gôûi, vaø chöùng khoaùn), vaøng döï tröõ quy thaønh tieàn, SDR vaø döï tröõ quoác gia taïi IMF. Taøi saûn döï tröõ chòu söï kieåm soaùt cuûa Ngaân Haøng Trung Öông vaø coù theå söû duïng tröïc tieáp (taøi trôï cho thaâm huït thanh toaùn) hay giaùn tieáp (ñeå ñieàu chænh söï thaâm huït baèng caùch can thieäp treân thò tröôøng ngoaïi hoái nhaèm duy trì söï oån ñònh tyû giaù. 2. Quy öôùc cô baûn: Trong baùo caùo caùn caân thanh toaùn, taát caû caùc khoaûn ghi coù baèng vôùi caùc khoaûn ghi nôï. Ñieàu naøy coù theå giaûi thích laø do baùo caùo caùn caân thanh toaùn laø heä thoáng ñöôïïc haïch toaùn theo nguyeân taéc buùt toaùn keùp. Moïi giao dòch phaùt sinh giöõa ngöôøi cö truù vaø ngöôøi khoâng cö truù ñöôïc trình baøy döôùi daïng 2 buùt toaùn coù cuøng giaù trò nhöng ngöôïc daáu nhau, nôï (-) vaø coù (+). Trong caùn caân thanh toaùn coù 5 loaïi giao dòch cô baûn coù theå xaûy ra. Ñoù laø trao ñoåi haøng hoaù laáy haøng hoaù, trao ñoåi haøng hoaù laáy taøi saûn taøi chính, trao ñoåi taøi saûn taøi chính laáy taøi saûn taøi chính, chuyeån haøng hoaù moät chieàu vaø chuyeån taøi saûn taøi chính moät chieàu. Sau ñaây laø moät vaøi ví duï cho caùc giao dòch ñöôïïc ghi cheùp theo nguyeân taéc buùt toaùn keùp. Vieät nam xuaát khaåu moät loâ haøng sang Singapore trò giaù 100 trieäu ñoàng ñeå ñoåi laáy moät löôïng maùy moùc vaø thieát bò coù giaù trò töông öùng. Vieäc haïch toaùn dieãn ra nhö sau Tröông Quang Huøng 2 10/6/03
Trang 3
Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Kinh teá vó moâ Caùn caân thanh toaùn Nieân khoùa 2003-2004 Baøi giaûng Caùn caân thanh toaùn cuûa Vieät nam Coù Nôï Taøi khoaûn vaõng lai - Xuaát khaåu haøng hoaù 100 - Nhaäp khaåu haøng hoaù 100 Coâng ty may Vieät Tieán xuaát khaåu moät loâ haøng quaàn aùo may saün sang coâng ty Logan ôû Anh trò giaù 100 trieäu ñoàng vaø coâng ty naøy thanh toaùn baèng caùch ghi nôï treân taøi khoaûn tieàn gôûi cuûa hoï taïi moät ngaân haøng thöông maïi ôû Anh. Vieäc haïch toaùn dieãn ra nhö sau Caùn caân thanh toaùn cuûa Vieät nam Coù Nôï Taøi khoaûn vaõng lai - Xuaát khaåu haøng hoaù 100 Taøi khoaûn voán - Giaûm taøi saûn nôï 100 Chính phuû Vieät nam quyeát ñònh taëng löôïng haøng hoaù coù giaù trò 100 trieäu ñoàng cho toå chöùc chöùc chaêm soùc ngöôøi giaø ôû Laøo. Vieäc haïch toaùn dieãn ra nhö sau Caùn caân thanh toaùn cuûa Vieät nam Coù Nôï Taøi khoaûn vaõng lai - Xuaát khaåu haøng hoaù 100 - Chi chuyeån giao 100 Moät soá ñieåm caàn löu yù trong caùn caân thanh toaùn Caùc giao dòch thöïc vaø giao dòch taøi chính: caùc giao dòch thöïc bao goàm giao dòch haøng hoùa vaø dòch vuï trong khi ñoù giao dòch taøi chính theå hieän nhöõng giao dòch veà taøi saûn taøi chính. Nhöõng giao dòch haøng hoùa theå hieän trong taøi khoaûn vaõng lai vaø giao dòch taøi chính theå hieän trong taøi khoaûn voán. Chuyeån giao: laø caùc giao dòch ñôn phöông, noù khoâng ñoøi hoûi khoaûn phaûi ñaùp laïi baát cöù caùi gì qua bieân giôùi. Noù thöôøng bao goàm caùc khoaûn nhö quaø taëng, chuyeån tieàn tö nhaân, caùc khoaûn ñoùng goùp cuûa caùc toå chöùc kinh teá,chuyeån tieàn cuûa nhöõng ngöôøi ñi lao ñoäng hôïp taùc nöôùc ngoaøi gôûi veà cho gia ñình, caùc khoaûn vieän trôï, xoaù nôï. Caùc khoaûn chuyeån giao ñöôïc theå hieän trong taøi khoaûn vaõng lai. Tröông Quang Huøng 3 10/6/03
Trang 4
Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Kinh teá vó moâ Caùn caân thanh toaùn Nieân khoùa 2003-2004 Baøi giaûng Loãi vaø sai soùt thoáng keâ: Trong thöïc teá caùc taøi khoaûn thöôøng khoâng caân baèng do caùc döõ lieäu laáy töø caùc nguoàn khaùc nhau hay moät soá caùc haïng muïc haïch toaùn khoâng ñaày ñuû. Loãi vaø sai soùt thoáng keâ phaûn aùnh nhöõng sai soùt trong tính toaùn vaø trong caùc giao dòch. 3. Cö truù: Khi laäp Baûng caùn caân thanh toaùn, ta chæ quan taâm ñeán nôi cö truù maø khoâng caàn phaûi ñeå yù ñeán quyeàn coâng daân cuûa caùc caù nhaân. Khaùi nieäm cö truù naøy bao goàm caû cho caùc caù nhaân, hoä gia ñình, caùc doanh nghieäp, caùc nhaø chöùc traùch vaø caùc toå chöùc quoác teá. Moät caù nhaän ñöôïc xem laø cö truù trong moät quoác gia khi hoï soáng trong quoác gia ñoù ít nhaát laø 12 thaùng, caùc coâng ty ña quoác gia ñöôïc xem nhö cö truù nhieàu quoác gia, moãi chi nhaùnh cuûa coâng ty ñaët taïi moãi nöôùc sôû taïi ñöôïc xem nhö caù nhaân cö truù taïi nöôùc ñoù, caùc toå chöùc quoác teá nhö WB, IMF ñöôïc coi nhö caù nhaân khoâng cö truù ñoái vôùi moïi quoác gia treân theá giôùi baát chaáp noù ñaët truï sôû taïi ñaâu. Moät ñieàu caàn phaûi löu yù laø moät giao dòch kinh teá chæ ñöôïc ñöa vaøo caùn caân thanh toaùn khi noù ñöôïc tieán haønh giöõa caù ngöôøi cö truù vaø ngöôøi khoâng cö truù. 4. Khoaûn thôøi gian vaø thôøi ñieåm haïch toaùn: Veà nguyeân taéc, khoaûn thôøi gian ñeå haïch toaùn vaøo caùn caân thanh toaùn coù ñoä daøi baát kyø. Tuy nhieân trong thöïc teá caùc quoác gia thöôøng chuaån bò baùo caùo haøng naêm .Theo quy öôùc, haïch toaùn giao dòch trong caùn caân thanh toaùn xaûy ra khi coù söï thay ñoåi veà quyeàn sôû höõu. 5. Khaùi nieäm caân ñoái trong caùn caân thanh toaùn: Trong heä thoáng buùt toaùn keùp, toång khoaûn muïc ghi coù baèng toång caùc khoaûn muïc ghi nôï, do ñoù döôøng nhö caân ñoái toång theå baèng 0. Laøm theá naøo ñeå nhaän ra söï maát caân ñoái trong giao dòch quoác teá? Thaëng dö hay thaâm huït trong thanh toaùn quoác teáù xaûy ra khi toång caùc giao dòch quoác teá (khoâng bao goàm khoaûn taøi trôï chính thöùc) coù söï maát caân ñoái giöõa khoaûn muïc coù vaø khoaûn muïc nô. Khi coù lôùn hôn nôï caùn caân thanh toaùn thaëng dö vaø khi nôï lôùn hôn coù caùn caân thanh toaùn thaâm huït. Muïc tieâu cuûa caùn caân thanh toaùn laø ñöa ra caùc chæ soá caàn thieát giuùp nhaän ra söï maát caân ñoái trong thanh toaùn quoác teá vaø coù bieän phaùp ñieàu chænh thích hôïp. Do vaäy vieäc caáu truùc caùc khoaûn muïc trong caùn caân thanh toaùn phaûi ñaùp öùng caùc yeâu caàu treân. Vieäc ñònh ra ranh giôùi nhaèm ñaùp öùng yeâu caàu phaân tích moät phaàn cuõng mang tính chuû quan veà söï maát caân ñoái maø chính söï maát caân ñoái naøy laø yeâu caàu caàn phaûi coù söï chænh söõa. Tröông Quang Huøng 4 10/6/03
Trang 5
Chöông trình Giaûng daïy Kinh teá Fulbright Kinh teá vó moâ Caùn caân thanh toaùn Nieân khoùa 2003-2004 Baøi giaûng Baûng 1: Caùn caân thanh toaùn Vieät nam 1992-1998 (Ñvt: trieäu ñoâ la) Naêm 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 Taøi khoaûn vaõng lai -8 -1395 -1197 -1876 -2431 -1639 -1067 Taøi khoaûn voán 271 456 879 1765 2079 2423 216 Caùc khoaûn sai soùt -198 -117 -109 -88 55 -535 327 Thaâm huït thanh toaùn 65 -1056 -409 -199 -297 249 -524 Thay ñoåi döï tröõ -65 1056 409 199 297 -249 524 Caùn caân ngoaïi thöông laø söï cheânh leäch giöõa xuaát khaåu vaø nhaäp khaåu haøng hoaù vaø dòch vuï. Trong thöïc teá caùn caân ngoaïi thöông ñoùng vai troø khaù quan troïng vì noù chieám tyû troïng lôùn trong taøi khoaûn vaõng lai. Soá lieäu naøy coù theå ñöôïc cung caáp bôûi caùc cô quan haûi quan. Caùn caân taøi khoaûn vaõng lai laø chæ soá höõu ích nhaát cuûa söï maáùt caân ñoái trong giao dòch kinh teá quoác teá; noù laø söï cheânh leäch giöõa caùc khoaûn ghi nôï vaø coù veà haøng hoaù, dòch vuï, thu nhaäp roøng nöôùc ngoaøi vaø chuyeån giao roøng. Taøi khoaûn vaõng lai baèng vôùi khoaûng thay ñoåi trong taøi khoaûn voán vaø taøi chính nhaèm buø ñaép cho caùc giao dòch trong taøi khoaûn vaõng lai. Thaâm huït taøi khoaûn vaõng lai khoâng nhaát thieát chæ ra nhu caàu phaûi ñieàu chænh chính saùch bôûi vì söï thaâm huït ñoù ñoâi khi chæ coù tính nhaát thôøi chaúng haïn do söï suït giaù haøng xuaát khaåu. Nhöng thaâm huït trong caùn caân thanh toaùn ñoøi hoûi phaûi coù söï ñieàu chænh khi maø moät quoác gia khoâng theå taøi trôï cho söï thaâm huït moät caùch voâ haïn baèng caùch ñi vay nôï nöôùc ngoaøi hoaëc söû duïng quyõ döï tröõ. Baûng 2: Caùn caân taøi khoaûn vaõng lai cuûa Vieät nam töø naêm 1992-1998 (Ñvt: trieäu ñoâ la) Naêm 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 Caùn caân ngoaïi thöông -60 -1127 -1190 -2345 -3143 -1358 -981 Thu nhaäp roøng töø dòch 311 78 19 159 -61 -623 -539 vuï phi nhaân toá Thu nhaäp roøng (töø ñaàu -382 -560 -328 -317 -427 -523 -669 tö nöùôùc ngoaøi) Chuyeån giao roøng 123 264 302 627 1200 885 1122 TB/GDP -0,6% -9,2% -7,7% -11,5% -13,4% -5,6% -3,52% CA/GDP -0,1% -10,9% -7,7% -9,2% -10,3% -6,8% -3,83% Tröông Quang Huøng 5 10/6/03
Hiển thị 5 trang đầu. Tải tài liệu để xem đầy đủ.
Bình luận (0)
Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên!