Đang tạo bản xem trước...
Chƣơng trình khuyến nông có sự tham gia - PAEX BỘ CÔNG CỤ ĐÁNH GIÁ NÔNG THÔN CÓ SỰ THAM GIA - PRA (Ứng dụng trong phƣơng pháp Phát triển kỹ thuật có sự tham gia - PTD) NHÀ XUẤT BẢN NÔNG NGHIỆP TP. Hồ Chí Minh - 2012 Chƣơng trình Khuyến nông 1 Một số công cụ PRA thƣờng sử dụng có sự tham gia (PAEX) trong đánh giá nông thôn có sự tham gia www.vvob.be
Chƣơng trình Khuyến nông 2 Một số công cụ PRA thƣờng sử dụng có sự tham gia (PAEX) trong đánh giá nông thôn có sự tham gia www.vvob.be
MỤC LỤC LỜI TỰA...............................................................................................5 TỪ VIẾT TẮT......................................................................................6 Phần 1. Giới thiệu PRA........................................................................7 1. Bối cảnh và sự ra đời....................................................................7 2. Phạm vi PRA và các loại công cụ PRA .......................................9 3. Mục tiêu và yêu cầu ..................................................................10 4. Thành viên PRA .........................................................................12 5. So sánh PRA và các phƣơng pháp nghiên cứu khác..................16 6. Một số chỉ dẫn khi sử dụng PRA ...............................................17 7. Phân tích và chuẩn bị báo cáo....................................................19 Phần 2. Bộ công cụ đánh giá nông thôn có sự tham gia – PRA (ứng dụng trong phƣơng pháp phát triển kỹ thuật có sự tham gia – PTD)..21 1. KỸ THUẬT KIP.............................................................................21 1. Giới thiệu ...................................................................................22 2. Tiến trình xác định một nhóm KIP và điều khiển thảo luận ....................................................................................22 3. Lợi ích của thảo luận nhóm KIP ................................................22 4. Nhƣợc điểm của nhóm KIP........................................................23 2. LỊCH THỜI VỤ..............................................................................24 1. Giới thiệu....................................................................................24 2. Sử dụng lịch thời vụ ..................................................................24 3. LỊCH SỰ KIỆN ..............................................................................29 1. Giới thiệu....................................................................................29 2. Mục đích của lịch sự kiện...........................................................29 3. Vật liệu để thực hiện .................................................................30 4. Phƣơng pháp (đề nghị)...............................................................30 5. Hình thức sử dụng trong lịch sự kiện.........................................30 4. SƠ ĐỒ NGUỒN TÀI NGUYÊN....................................................34 1. Giới thiệu....................................................................................34 2. Sử dụng sơ đồ tài nguyên...........................................................34 3. Các bƣớc thực hiện.....................................................................35 4. Những điểm cần lƣu ý................................................................35 5. VẼ SƠ ĐỒ MẶT CẮT (LÁT CẮT)...............................................43 1. Giới thiệu....................................................................................44 2. Các bƣớc tiến hành vẽ mặt cắt (lát cắt)......................................45 3. Các yếu điểm của sơ đồ mặt cắt.................................................46 Chƣơng trình Khuyến nông 3 Bộ công cụ Đánh giá nông thôn có sự có sự tham gia (PAEX) tham gia - PRA (Ứng dụng trong PTD) www.vvob.be/vietnam
6. PHÂN HẠNG GIÀU NGHÈO .......................................................47 1. Giới thiệu....................................................................................47 2. Các bƣớc trong phân hạng giàu nghèo.......................................47 7. PHÂN HẠNG GIÀU NGHÈO – KỸ THUẬT ABC......................50 1. Giới thiệu....................................................................................50 2. Tiến trình ABC...........................................................................50 3. Hạn chế của ABC.......................................................................51 4. Những điều rút ra từ ABC..........................................................51 8. XẾP HẠNG THEO SỞ THÍCH......................................................52 1. Giới thiệu....................................................................................52 2. Các bƣớc tiến hành.....................................................................52 9. SO SÁNH CẶP (xếp hạng cặp đôi)................................................58 1. Giới thiệu....................................................................................59 2. Các bƣớc tiến hành ....................................................................59 3. So sánh giữa xếp hạng ƣu tiên và so sánh cặp ...........................65 10. CÂY VẤN ĐỀ .............................................................................67 1. Giới thiệu....................................................................................68 2. Các bƣớc tiến hành.....................................................................68 3. Các bƣớc thực hiện trong việc xác định vấn đề, lựa chọn giải pháp trong việc áp dụng “cây vấn đề”............................................72 4. Cây mục tiêu...............................................................................74 11. SƠ ĐỀ VENN...............................................................................76 1. Giới thiệu....................................................................................77 2. Nội dung xây dựng sơ đồ Venn..................................................77 3. Các bƣớc xây dựng sơ đồ Venn .................................................77 12. PHÂN TÍCH SWOT .....................................................................79 1. Giới thiệu....................................................................................79 2. Phân tích các yếu tố bên trong....................................................79 3. Phân tích các yếu tố bên ngoài...................................................80 4. Các bƣớc thực hiện phƣơng pháp SWOT ở cấp xã, ấp..............80 PHỤ LỤC ...........................................................................................84 Phụ lục 1: Báo cáo PRA Câu lạc bộ (CLB) Tài Lộc, xã Hòa Hiệp, huyện Xuyên Mộc, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu.......................................84 Phụ lục 2: Báo cáo PRA Câu lạc bộ (CLB)nữ tiết kiệm ấp Bƣng Chụm, xã Tham Đôn, huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng .........94 TÀI LIỆU THAM KHẢO.................................................................107 Chƣơng trình Khuyến nông 4 Bộ công cụ Đánh giá nông thôn có sự có sự tham gia (PAEX) tham gia - PRA (Ứng dụng trong PTD) www.vvob.be/vietnam
LỜI TỰA PRA – Đánh giá nông thôn có sự tham gia hiện đã và đang được áp dụng ở 5 tỉnh (Bình Phước, Bà Rịa-Vũng Tàu, Hậu Giang, An Giang, Sóc Trăng) thực hiện Chương trình Khuyến nông có sự tham gia (PAEX) (2008 – 2012). Phương pháp này đã được giới thiệu trong cuốn PRA - Đánh giá nông thôn với sự tham gia của người dân (TS. Nguyễn Duy Cần – TS. Nico Vromant (tái bản lần 2, năm 2009). Cho đến nay, chúng tôi tiếp tục tích lũy những kinh nghiệm ứng dụng thực tế các công cụ PRA trong Phương pháp Phát triển kỹ thuật có sự tham gia (PTD) để xây dựng nên cuốn tài liệu này. Chúng tôi hy vọng cuốn tài liệu Bộ công cụ Đánh giá nông thôn có sự tham gia – PRA (Ứng dụng trong phương pháp Phát triển kỹ thuật có sự tham gia – PTD) này sẽ giúp cán bộ khuyến nông và giảng viên ToT có thêm những kiến thức thực tế về các công cụ PRA áp dụng trong khuyến nông có sự tham gia. Tài liệu sử dụng các hình ảnh và tư liệu của cán bộ tham gia Chương trình PAEX và các dự án khác. Việc biên soạn một cuốn tài liệu nào cũng khó tránh khỏi các sai sót và những điểm giới hạn. Do đó, chúng tôi luôn mong đợi những trao đổi, đóng góp xây dựng của các đồng nghiệp, giảng viên và những cán bộ thực hiện tại thực địa để lần tái bản tiếp theo (nếu có) được hoàn chỉnh hơn. PAEX - 2012 Chƣơng trình Khuyến nông 5 Bộ công cụ Đánh giá nông thôn có sự có sự tham gia (PAEX) tham gia - PRA (Ứng dụng trong PTD) www.vvob.be/vietnam
TỪ VIẾT TẮT BVTV Bảo vệ thực vật CLB Câu lạc bộ CBKN Cán bộ khuyến nông ĐBSCL Đồng bằng sông Cửu Long KIP Nhóm những ngƣời am hiểu KN Khuyến nông HND Hội nông dân PRA Đánh giá nông thôn có sự tham gia PAEX Chƣơng trình khuyến nông có sự tham gia RRA Đánh giá nhanh nông thôn PTD Phƣơng pháp Phát triển kỹ thuật có sự tham gia ToT Đào tạo giảng viên TKN Trạm khuyến nông TTKN Trung tâm khuyến nông VVOB Tổ chức Hợp tác Phát triển và Hỗ trợ kỹ thuật vùng Flamăng, Vƣơng quốc Bỉ Chƣơng trình Khuyến nông 6 Bộ công cụ Đánh giá nông thôn có sự có sự tham gia (PAEX) tham gia - PRA (Ứng dụng trong PTD) www.vvob.be/vietnam
Phần 1 GIỚI THIỆU VỀ PRA 1. Bối cảnh và sự ra đờia Phƣơng pháp Đánh giá nông thôn có sự tham gia (PRA: Participatory Rural Appraisal) là một biến thể của phƣơng pháp Đánh giá nhanh ở nông thôn (RRA: Rapid Rural Appraisal). RRA ra đời là do sự thất bại của quan điểm phát triển nông thôn của những năm 1950-1960 ở các nƣớc đang phát triển chỉ bằng các biện pháp tài chính và kỹ thuật – mà điển hình là cuộc Cách mạng Xanh. Từ những năm 1970, việc chuyển giao kỹ thuật cho thấy không giải quyết đƣợc những vấn đề ở các nƣớc đang phát triển. Từ sự thất bại trên, những ngƣời làm công tác phát triển không còn nhìn cộng đồng một cách phiến diện mà xem cộng đồng là một hệ thống bao gồm nhiều khía cạnh tác động lẫn nhau và từ quan điểm này phát triển nhiều phƣơng a Nguyễn Xuân Nghĩa, 2010. Phương pháp và kỹ thuật trong nghiên cứu xã hội. Nhà xuất bản Phƣơng Đông. Chƣơng trình Khuyến nông 7 Bộ công cụ Đánh giá nông thôn có sự có sự tham gia (PAEX) tham gia - PRA (Ứng dụng trong PTD) www.vvob.be/vietnam
pháp nghiên cứu có tính toàn diện hơn. Các phƣơng pháp Đánh giá nhanh ở nông thôn (RRA) chịu ảnh hƣởng của nhân học (dân tộc học) xem trọng quan điểm của đối tƣợng khảo sát vì dựa trên nguyên tắc những cá nhân khác nhau nhận thức và lý giải thực tế khác nhau, do đó các phƣơng pháp của Đánh giá nông thôn có sự tham gia (PRA) có tính toàn diện hơn, linh động hơn. Ngày nay RRA và PRA đƣợc áp dụng trong nhiều lĩnh vực nhƣ nghiên cứu nghèo đói, nhà ở đô thị, các vấn đề sức khỏe, môi trƣờng, vv... Sự khác nhau giữa RRA (Đánh giá nhanh nông thôn) & PRA (Đánh giá nông thôn có sự tham gia) RRA - PRA - Đánh giá nhanh nông thôn Đánh giá nông thôn có sự tham gia Bản chất tự có. Cùng học với ngƣời dân Đƣợc suy luận. địa phƣơng. Ngƣời ngoài cuộc sở hữu Ngƣời dân địa phƣơng sở hữu thông thông tin. tin có đƣợc và chia sẻ với ngƣời ngoài cuộc. PRA ra đời và phát triển cuối những năm 1970, đầu những năm 1980 và một phần nhằm thay thế và bổ sung những hạn chế của các phƣơng pháp nghiên cứu truyền thống. Các hạn chế này thƣờng đƣợc nêu lên nhƣ sau: - Thời gian nghiên cứu kéo dài. - Tốn kém thời gian, tiền bạc, nhân lực. - Phạm vi hạn chế: nghiên cứu một vấn đề đơn lẻ. - Ít đa dạng, dù có nhóm nghiên cứu liên ngành. Nhƣ vậy, PRA là một hoạt động học hỏi kinh nghiệm đƣợc tiến hành trong cộng đồng, có tính tập trung, hệ thống, bán cơ cấu, trong một thời gian ngắn. Hoạt động này đƣợc thực hiện bởi một nhóm chuyên viên liên ngành và bao gồm tất cả các thành viên của cộng đồng. PRA giúp cho ngƣời dân nông thôn có thể chia sẻ, củng cố và phân tích kiến thức hiểu biết của họ về cuộc sống, điều kiện sống; cũng nhƣ lập kế hoạch, thực hiện và giám sát và đánh giá. Ngƣời Chƣơng trình Khuyến nông 8 Bộ công cụ Đánh giá nông thôn có sự có sự tham gia (PAEX) tham gia - PRA (Ứng dụng trong PTD) www.vvob.be/vietnam
ngoài đóng vai trò là ngƣời hỗ trợ hay ngƣời thúc đẩy trong toàn bộ tiến trình đánh giá. 2. Phạm vi PRA và các loại công cụ PRA Phạm vi PRA: Các công cụ và kỹ thuật PRA có thể đƣợc sử dụng ở tất cả các cấp xây dựng và thực hiện dự án. Tất cả các cộng đồng, chuyên gia, và ngƣời dân ở tất cả các cấp và với những điều kiện sống khác nhau đều có thể sử dụng các công cụ này. PRA đƣợc sử dụng để nhận dạng, xây dựng, thực hiện, theo dõi và đánh giá các dự án. Có ba loại PRA: Thăm dò: Các công cụ và kỹ thuật PRA đƣợc sử dụng rộng rãi giúp tìm hiểu tình hình hiện tại nhƣ là hệ thống canh tác, sức khỏe và phƣơng tiện y tế, an toàn vệ sinh, phân tích giới, v.v… Theo chủ đề: Áp dụng PRA cho những lĩnh vực quan tâm cụ thể nhƣ khảo sát độ màu mỡ của đất, nƣớc, bệnh dịch, nguồn thu nhập, v.v… Giải quyết vấn đề: Tìm hiểu vấn đề và những gợi ý về giải pháp với sự tham gia của các bên liên quan. Bƣớc quan trọng nhất trong quá trình sử dụng PRA là “trao công cụ” cho ngƣời tham gia. Ngƣời tham gia phân tích tình hình của riêng họ, lập kế hoạch hành động và thực hiện. Ngƣời tham gia chủ động, sáng tạo và có năng lực, tham gia vào việc tìm hiểu, phân tích và lập kế hoạch. Ngƣời ngoài cuộc đóng vai trò là ngƣời sắp xếp, ngƣời xúc tác và ngƣời hỗ trợ. Phần quan trọng thứ hai của PRA là những kỹ thuật và phƣơng pháp đƣợc đổi mới khi thu thập và phân tích dữ liệu thực địa. Dữ liệu đƣợc thu thập và phân tích giúp mô tả hiện trạng sẽ không theo một khuôn mẫu cố định. Các công cụ giúp quan sát thực tế trên cơ sở các thang đo nhằm tìm ra sự đánh giá tối ƣu; chỉ ra đƣợc sở thích và ƣu tiên của ngƣời tham gia, v.v… PRA giúp: - Cung cấp thông tin cơ bản trong những tình huống có ít thông tin đƣợc biết đến. Chƣơng trình Khuyến nông 9 Bộ công cụ Đánh giá nông thôn có sự có sự tham gia (PAEX) tham gia - PRA (Ứng dụng trong PTD) www.vvob.be/vietnam
Hiển thị 9 trang đầu. Tải tài liệu để xem đầy đủ.
Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên!
Bình luận (0)
Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên!