Trang 1
Facebook: @Dethivaonganhang www.facebook.com/Dethivaonganhang BBÀIÀI GGIIẢẢNGNG NGNGHHIIỆỆP VP VỤỤ NGNGÂÂNN HHÀÀNNGG TTHHƯƠƯƠNGNG MMẠẠII MUÏC LUÏC Trang CHỦ ĐỀ 1: TỔNG QUAN VỀ NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI ............................. 7 A. KẾ HOẠCH BÀI GIẢNG ........................................................................................ 7 B. MỤC TIÊU ............................................................................................................... 7 C. NỘI DUNG ............................................................................................................... 7 1.1.2. Phân loại Ngân hàng thƣơng mại........................................................................ 8 1.1.2.1. Dựa vào hình thức sở hữu ............................................................................... 8 1.1.2.2. Dựa vào chiến lƣợc kinh doanh ........................................................................ 9 1.1.2.3. Dựa vào tính chất hoạt động ............................................................................. 9 1.2. CÁC NGHIỆP VỤ CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI .................................. 10 1.2.1. Nghiệp vụ nguồn vốn (Tài sản Nợ - NGUỒN VỐN) của Ngân hàng thƣơng mại ...................................................................................................................................... 10 1.2.2. Nghiệp vụ sử dụng vốn [tài sản Có – TÀI SẢN] ( cấp tín dụng và đầu tƣ)....................... 10 1.2.3. Nghiệp vụ Trung gian ........................................................................................ 14 1.3.1. Thu nhập của ngân hàng.................................................................................... 14 1.3.2. Chi phí của ngân hàng....................................................................................... 14 1.3.3. Lợi nhuận của ngân hàng thƣơng mại............................................................... 15 1.5.TỔNG QUAN VỀ NGHIỆP VỤ HUY ĐỘNG VỐN ........................................... 16 1.5.1. Khái niệm ........................................................................................................... 16 1.5.2. Vai trò của hoạt động huy động vốn ................................................................. 16 1.6. CÁC HÌNH THỨC HUY ĐỘNG VỐN TẠI NHTM ......................................... 16 1.6.1. Huy động vốn bằng hình thức nhận tiền gửi..................................................... 16 1.6.1.1. Tiền gửi không kỳ hạn (tiền gửi thanh toán).................................................. 16 1.6.1.2. Tiền gửi có kỳ hạn........................................................................................... 18 1.6.1.3. Tiền gửi tiết kiệm ........................................................................................... 19 1.6.2. Huy động vốn bằng việc phát hành giấy tờ có giá............................................. 22 1.6.3. Huy động vốn bằng hình thức vay từ các tổ chức tín dụng khác và vay từ NHNN.......................................................................................................................... 24 https://www.facebook.com/giangblog Page 1
Trang 2
1.7. CÁC BIỆN PHÁP TĂNG VỐN CỦA NHTM .................................................... 24 1.7.1. Tăng từ bên ngoài .............................................................................................. 24 1.7.2. Tăng do lợi nhuận giữ lại không chia ............................................................... 25 CHỦ ĐỀ 2: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG TRONG CHO VAY ............................. 26 A. KẾ HOẠCH BÀI GIẢNG ...................................................................................... 26 B. MỤC TIÊU ............................................................................................................. 26 C. NỘI DUNG ............................................................................................................. 26 2.1. KHÁI QUÁT HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI...... 26 2.1.1. Khái niệm về cho vay......................................................................................... 26 2.1.2. Phân loại cho vay của NHTM........................................................................... 26 2.2. QUI ĐỊNH PHÁP LÝ VỀ CHO VAY.................................................................. 27 2.2.1. Nguyên tắc cho vay:........................................................................................... 27 2.2.2. Điều kiện vay vốn.............................................................................................. 28 2.2.3 Đối tƣợng cho vay.............................................................................................. 28 2.2.4. Qui định về bảo đảm an toàn trong hoạt động cho vay..................................... 29 2.2.5. Hợp đồng tín dụng............................................................................................. 29 2.2.6. Xét duyệt cho vay, kiểm tra việc sử dụng vốn vay........................................... 29 2.3 THỜI HẠN CHO VAY.......................................................................................... 30 2.3.1. Căn cứ để xác định thời hạn cho vay ................................................................ 30 2.3.2. Thời hạn cho vay và thời hạn cho vay trung bình............................................. 33 2.4. PHƢƠNG PHÁP CHO VAY................................................................................ 34 2.4.1. Phƣơng pháp cho vay từng lần........................................................................... 34 2.4.2. Phƣơng pháp cho vay theo hạn mức tín dụng.................................................... 34 2.5. LÃI SUẤT VÀ PHÍ SUẤT TÍN DỤNG............................................................... 35 2.5.1. Lãi suất .............................................................................................................. 35 2.5.2. Phí suất tín dụng................................................................................................ 36 2.6. QUI TRÌNH CHO VAY ...................................................................................... 36 1. Hƣớng dẫn khách hàng và tiếp nhận hồ sơ ............................................................. 38 2. Thẩm định hồ sơ vay và lập tờ trình ....................................................................... 38 3. Quyết định ............................................................................................................... 39 4. Ký hợp đồng ............................................................................................................ 39 5. Giải ngân ................................................................................................................. 39 6. Tổ chức giám sát và thu hồi nợ ............................................................................... 40 CHỦ ĐỀ 3: TÍN DỤNG NGẮN HẠN TÀI TRỢ CHO KINH DOANH .............. 51 A. KẾ HOẠCH BÀI GIẢNG ...................................................................................... 51 www.ThiNganHang.com S Á C H – T À I L I Ệ U T H I T U Y Ể N Trang 2
Trang 3
B. MỤC TIÊU .............................................................................................................51 C. NỘI DUNG .............................................................................................................52 3.1.2– Phạm vi áp dụng............................................................................................... 52 3.2. CHO VAY KINH DOANH.................................................................................. 52 3.2.1. CHO VAY NGẮN HẠN BỔ SUNG VỐN LƢU ĐỘNG ................................ 52 3.2.1.1. Khái niệm ....................................................................................................... 52 3.2.2.2. Hồ sơ kế hoạch vay vốn và thẩm định tín dụng ngắn hạn ............................. 52 3.2.2. CHO VAY THEO HẠN MỨC TÍN DỤNG ..................................................... 56 3.2.2.1. Khái niệm ....................................................................................................... 56 3.2.2.2. Đặc điểm ......................................................................................................... 56 3.2.2.3 .Căn cứ để xác định hạn mức tín dụng ............................................................ 56 3.2.2.4. Cách cho vay – Giải ngân ............................................................................... 58 3.2.2.5. Thu nợ, tính và thu lãi vay .............................................................................. 58 3.2.2.6. Kiểm tra việc trả nợ - Xác định vòng quay vốn tín dụng thực tế ................... 59 3.2.2.7.Kiểm tra bảo đảm nợ vay ................................................................................ 60 3.2.2.8. Xử lý nợ vay cuối quý .................................................................................... 62 3.2.3. CHO VAY THEO MÓN ( TỪNG LẦN) .......................................................... 62 3.2.3.1. Khái niệm ....................................................................................................... 62 3.2.3.2. Đặc điểm ......................................................................................................... 62 3.2.3.3. Đối tƣợng áp dụng .......................................................................................... 62 3.2.3.4.Giải ngân .......................................................................................................... 63 3.2.3.5. Cách thu nợ và tính lãi .................................................................................... 63 3.3. CHO VAY TRÊN TÀI SẢN ................................................................................ 64 3.3.1. CHIẾT KHẤU CHỨNG TỪ CÓ GIÁ (DISCOUNT) ...................................... 64 3.3.1.1. Khái niệm và ý nghĩa ...................................................................................... 64 3.3.1.2. Đối tƣợng chiết khấu và điều kiện chiết khấu ................................................ 65 3.3.1.3. Phƣơng pháp xác định số tiền nhận chiết khấu .............................................. 65 3.3.1.4. Quy trình nghiệp vụ ........................................................................................ 67 3.3.2. CHO VAY TRÊN BỘ CHỨNG TỪ HÀNG XUẤT......................................... 69 3.3.3. BAO THANH TOÁN......................................................................................... 71 3.3.3.1. Khái niệm ....................................................................................................... 71 3.3.3.2. Dịch vụ bao thanh toán đầy đủ gồm 3 chức năng .......................................... 71 3.3.3.3.Các chủ thể tham gia trong hoạt động BTT .................................................... 71 3.3.3.4.Các loại hình bao thanh toán ............................................................................ 71 3.3.3.5. Quy trình nghiệp vụ bao thanh toán ................................................................ 71 www.ThiNganHang.com S Á C H – T À I L I Ệ U T H I T U Y Ể N Trang 3
Trang 4
3.3.3.5. Đối tƣợng khách hàng.................................................................................... 73 3.3.3.6. Phƣơng pháp xác định số tiền bao thanh toán 74 3.3.3.7. Lợi ích của hoạt động bao thanh toán ............................................................ 75 3.3.4. CÁC HÌNH THỨC CHO VAY KHÁC............................................................. 75 3.4. CHO VAY TIÊU DÙNG ...................................................................................... 76 3.4.1. Đặc điểm cho vay tiêu dùng............................................................................... 76 3.4.2. Các loại cho vay tiêu dùng................................................................................. 76 3.4.2.1. Cho vay cầm cố............................................................................................... 76 3.4.2.2. Cho vay bảo đảm bằng lƣơng hay thu nhập................................................... 77 3.4.2.3. Cho vay có bảo đảm bằng tài sản hình thành từ vốn vay............................... 77 CHỦ ĐỀ 4 : TÍN DỤNG TRUNG, DÀI HẠN ĐỂ TÀI TRỢ CHO ĐẦU TƢ ..... 78 A. KẾ HOẠCH BÀI GIẢNG ...................................................................................... 78 B. MỤC TIÊU ............................................................................................................. 78 C. NỘI DUNG ............................................................................................................. 78 4.1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TÍN DỤNG ĐẦU TƢ. .................................... 78 4.1.1. Sự cần thiết và ý nghĩa của tín dụng đầu tƣ...................................................... 78 4.1.2. Các nguyên tắc của tín dụng đầu tƣ .................................................................. 79 4.1.3. Nguồn vốn để cho vay trung và dài hạn............................................................ 80 4.1.4. Điều kiện cho vay.............................................................................................. 81 4.1.5. Đối tƣợng cho vay............................................................................................. 81 4.2. Thẩm định tín dụng trung dài hạn và lập phƣơng án cho vay.............................. 81 4.2.1. Khái niệm và ý nghĩa ......................................................................................... 82 4.2.2.– Mục đích thẩm định......................................................................................... 82 4.2.3. Các yếu tố khi thẩm định dự án đầu tƣ và biện pháp thực hiện........................ 82 4.2.4. Cơ sở để thẩm định............................................................................................ 83 4.2.5. Qui trình và nội dung công tác thẩm định......................................................... 83 4.2.6. Phần kết luận..................................................................................................... 98 4.3. CÁC HÌNH THỨC TÍN DỤNG ĐẦU TƢ.......................................................... 99 4.3.1. CHO VAY TRUNG DÀI HẠN........................................................................ 99 4.3.1.1. Hồ sơ kế hoạch vay vốn................................................................................. 99 4.3.1.2.Thẩm định và xét duyệt cho vay ..................................................................... 99 4.3.1.3. Mức cho vay và thời hạn cho vay ................................................................ 100 4.3.1.4. Tổ chức quá trình cho vay............................................................................ 101 4.3.1.5. Tổ chức quá trình thu nợ.............................................................................. 102 4.3.1.6. Nguồn trả nợ vay đầu tƣ............................................................................... 103 www.ThiNganHang.com S Á C H – T À I L I Ệ U T H I T U Y Ể N Trang 4
Trang 5
4.3.1.7. Các phƣơng pháp trả nợ................................................................................ 103 4.3.2. CHO THUÊ TÀI CHÍNH (Financial leasing) ................................................. 105 4.3.2.1. Những vấn đề chung về cho thuê tài chính .................................................. 105 4.3.2.2. Đặc điểm cơ bản cho thuê tài chính .............................................................. 106 4.3.2.3. Vai trò của cho thuê tài chính....................................................................... 108 4.3.2.4. Qui trình tài trợ............................................................................................. 108 CHỦ ĐỀ 5: HỆ THỐNG THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT Ở VIỆT NAM .......................................................................................................................... 112 A. KẾ HOẠCH BÀI GIẢNG ...............................................................................................106 B. MỤC TIÊU ........................................................................................................... 112 C. NỘI DUNG ........................................................................................................... 112 5.1.2.Đặc điểm, tác dụng của thanh toán không dùng tiền mặt ................................ 113 5.2. Cơ sở pháp lý của hệ thống không dùng tiền mặt ở Việt Nam .......................... 114 5.3. Những qui định chung về thanh toán không dùng tiền mặt ............................... 114 5.4. Các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt hiện hành................................. 115 5.4.1. Thanh toán bằng séc: (cheque – check) ........................................................... 115 5.4.2. Thanh toán bằng uỷ nhiệm chi – chuyển tiền................................................... 117 5.4.3. Thanh toán bằng uỷ nhiệm thu......................................................................... 119 5.4.4. Thanh toán bằng thẻ ngân hàng....................................................................... 120 5.4.5. Các dịch vụ thanh toán hiện đại khác............................................................... 123 5.4.5.1. Dịch vụ ngân hàng trực tuyến (on-line banking services) ........................... 123 5.4.5.2. Dịch vụ trả lƣơng tự động ............................................................................ 123 5.4.5.3. Dịch vụ trả gốc và lãi vay tự động ............................................................... 123 5.4.5.4. Dịch vụ ngân hàng điện tử............................................................................ 124 5.5. NGHIỆP VỤ THANH TOÁN GIỮA CÁC NGÂN HÀNG.............................. 124 5.5.1. Khái niệm ........................................................................................................ 124 5.5.2. Phƣơng thức thanh toán giữa các ngân hàng................................................... 124 5.5.2.1. Thanh toán liên hàng (TTLH) cùng hệ thống. ............................................. 124 5.5.2.2. Thanh toán bù trừ giữa các ngân hàng (TTBT)............................................. 127 5.5.2.3. Thanh toán qua tài khoản tiền gửi tại Ngân hàng Nhà nƣớc......................... 130 5.5.2.4. Thanh tóan theo phƣơng thức Ủy nhiệm thu hộ, chi hộ................................ 130 5.5.2.5. Thanh toán qua tài khoản tiền gửi tại tổ chức tín dụng khác. ....................... 130 5.5.2.6. Thanh tóan điện tử liên ngân hàng. ............................................................... 130 PHẦN BÀI TẬP ........................................................................................................ 134 www.ThiNganHang.com S Á C H – T À I L I Ệ U T H I T U Y Ể N Trang 5
Trang 6
CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM HỌC PHẦN NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI ............ 141 TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................................................... 151 www.ThiNganHang.com S Á C H – T À I L I Ệ U T H I T U Y Ể N Trang 6
Trang 7
CHỦ ĐỀ 1: TỔNG QUAN VỀ NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI A. KẾ HOẠCH BÀI GIẢNG CHƢƠNG I: 6 tiết Tiết 1: Phần 1.1: Khái niệm, phân loại Tiết 2: Phần 1.2. Nghiệp vụ nguồn vốn Tiết 3: Phần 1.3. Nghiệp vụ sử dụng nguồn và nghiệp vụ trung gian, nghiệp vụ ngoại bảng Tiết 4: Phần 1.5. Tổng quan về nghiệp vụ huy động vốn: Khái niệm, vai trò; Phần 1.6.Các hình thức huy động vốn: Huy động vốn bằng cách nhận tiền gửi không kỳ hạn Tiết 5: Phần 1.6. Các hình thức huy động vốn: Huy động vốn bằng cách nhận tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm Tiết 6: Phần 1.6. Các hình thức huy động vốn: Huy động vốn bằng cách phát hành giấy tờ có giá. Các biện pháp tăng vốn chủ sở hữu của NHTM B. MỤC TIÊU Chƣơng này giới thiệu bức tranh chung về NHTM và hoạt động huy động vốn của NHTM: Khái niệm, phân loại, hoạt động và các hình thức huy động vốn nhằm đặt nền móng cho việc học và hiểu đƣợc các nội dung sẽ lần lƣợt trình bày trong các chƣơng sau. Học xong chƣơng này sinh viên có thể hiểu đƣợc: khái niệm, loại hình, hoạt động và cách thức huy động vốn của NHTM. C. NỘI DUNG 1.1. NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƢỜNG: 1.1.1. Khái niệm: Ngân hàng thƣơng mại đã hình thành, tồn tại và phát triển gắn liền với sự phát triển của kinh tế hàng hoá. Sự phát triển của hệ thống ngân hàng thƣơng mại đã có tác động rất lớn và quan trọng đến quá trình phát triển của nền kinh tế hàng hoá, ngƣợc lại kinh tế hàng hoá phát triển mạnh mẽ đến giai đoạn cao của nó – kinh tế thị trƣờng – thì ngân hàng thƣơng mại cũng ngày càng đƣợc hoàn thiện và trở thành những định chế tài chính không thể thiếu đƣợc. Luật các tổ chức tín dụng: NHTM là tổ chức tín dụng đƣợc thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác có liên quan vì mục tiêu lợi nhuận theo quy định của Luật Các tổ chức tín dụng và các quy định khác của pháp luật. (Nghị định số 59/2009/NĐ-CP của Chính phủ về tổ chức và hoạt động của NHTM) Theo Luật Ngân hàng nhà nƣớc: Hoạt động ngân hàng là hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng với nội dung thƣờng xuyên là nhận tiền gửi và sử dụng số tiền này để cấp tín dụng, cung ứng dịch vụ thanh toán. Nhƣ vậy ngân hàng thƣơng mại là định chế tài chính trung gian quan trọng vào loại bậc nhất trong nền kinh tế thị trƣờng. Nhờ hệ thống định chế này mà các nguồn tiền vốn nhàn rỗi sẽ đƣợc huy động, tạo lập nguồn vốn tín dụng to lớn để có thể cho vay phát triển kinh tế. Từ đó có thể nói bản chất của ngân hàng thƣơng mại đƣợc thể hiện qua các điểm sau: – Ngân hàng thƣơng mại là một tổ chức kinh tế www.ThiNganHang.com S Á C H – T À I L I Ệ U T H I T U Y Ể N Trang 7
Trang 8
– Ngân hàng thƣơng mại hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ tín dụng và dịch vụ ngân hàng Phân biệt NHTM và TCTD phi ngân hàng NHTM TCTD phi ngân hàng - Là tổ chức tín dụng - Là tổ chức tín dụng - Đƣợc thực hiện toàn bộ - Đƣợc thực hiện một số hoạt hoạt động ngân hàng động ngân hàng - Là tổ chức nhận tiền gửi - Là tổ chức không nhận tiền (deposit institution) gửi (nondeposit institution) - Cung cấp dịch vụ thanh toán - Không cung cấp dịch vụ thanh toán 1.1.2. Phân loại Ngân hàng thƣơng mại: 1.1.2.1. Dựa vào hình thức sở hữu : a. Ngân hàng thƣơng mại Quốc doanh (State owned Commercial bank): Là ngân hàng thƣơng mại đƣợc thành lập bằng 100% vốn ngân sách nhà nƣớc. Trong tình hình hiện nay để tăng nguồn vốn và phù hợp với xu thế hội nhập tài chính với thế giới các ngân hàng thƣơng mại quốc doanh Việt Nam đang phát hành trái phiếu để huy động vốn; đã và đang cổ phần hóa để tăng sức cạnh tranh với các chi nhánh ngân hàng nƣớc ngoài và các ngân hàng cổ phần hiện nay.Thuộc loại này gồm: – Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam (Bank for Agriculture and Rural Development) – Ngân hàng công thƣơng Việt nam (Industrial and commercial Bank of viet man – ICBV) gọi tắt là Vietinbank – đã cổ phần hoá) – Ngân hàng đầu tƣ và phát triển việt nam (Bank for Investement and Development of Viet nam – BIDV) đã cổ phần hóa – Ngân hàng ngoại thƣơng Việt nam (Bank for Foreign Trade of Viet nam – Vietcombank) đã cổ phần hoá. – Ngân hàng phát triền nhà đồng bằng sông cửu long (Housing Bank of Mekong Delta) đã cổ phần hóa b. Ngân hàng thƣơng mại cổ phần (joint Stock Commercial bank): Là ngân hàng thƣơng mại đƣợc thành lập dƣới hình thức công ty cổ phần. Trong đó một cá nhân hay pháp nhân chỉ đƣợc sở hữu một số cổ phần nhất định theo qui định của ngân hàng nhà nƣớc Việt nam. - NH TMCP Á Châu - NH TMCP Phƣơng Đông - NH TMCP Đông Á - NH TMCP Quân đội - … www.ThiNganHang.com S Á C H – T À I L I Ệ U T H I T U Y Ể N Trang 8
Trang 9
c. Ngân hàng liên doanh (thuộc loại hình tổ chức tín dụng liên doanh) Là Ngân hàng đƣợc thành lập bằng vốn liên doanh giữa một bên là ngân hàng thƣơng mại Việt nam và bên khác là ngân hàng thƣơng mại nƣớc ngoài có trụ sở đặt tại Việt nam, hoạt động theo pháp luật ở Việt Nam - INDOVINA BANK LIMITTED - NH Việt Nga - SHINHANVINA BANK - VID PUBLIC BANK - VINASIAM BANK - ….. d.Chi nhánh ngân hàng nƣớc ngoài: là ngân hàng đƣợc thành lập theo pháp luật nƣớc ngoài, đƣợc phép mở chi nhánh tại Việt Nam, hoạt động theo pháp luật Việt Nam - CITY BANK - BANGKOK BANK - SHINHAN BANK - DEUSTCH BANK e. NHTM 100% vốn nƣớc ngoài: là NHTM đƣợc thành lập tại VN với 100% vốn điều lệ thuộc sở hữu nƣớc ngoài; trong đó phải có một NH nƣớc ngoài sở hữu trên 50% vốn điều lệ (NH mẹ). NHTM 100% vốn nƣớc ngoài đƣợc thành lập dƣới hình thức công ty TNHH một thành viên hoặc từ hai thành viên trở lên, là pháp nhân VN, có trụ sở chính tại VN. - NH TNHH một thành viên ANZ - NH TNHH một thành viên Standard Chartered - NH TNHH một thành viên HSBC - NH TNHH một thành viên Shinhan - NH TNHH một thành viên Hongleong 1.1.2.2. Dựa vào chiến lƣợc kinh doanh a. Ngân hàng bán buôn: là loại NH chỉ giao dịch và cung ứng dịch vụ cho đối tƣợng khách hàng doanh nghiệp chứ không giao dịch với khách hàng cá nhân. b. Ngân hàng bán lẻ: là loại NH giao dịch và cung ứng dịch vụ cho đối tƣợng khách hàng cá nhân. c. Ngân hàng vừa bán buôn vừa bán lẻ: là loại NH giao dịch và cung ứng dịch vụ cho cả khách hàng doanh nghiệp lẫn khách hàng cá nhân. 1.1.2.3. Dựa vào tính chất hoạt động a. Ngân hàng chuyên doanh: là loại NH chỉ hoạt động chuyên môn trong một lĩnh vực nhƣ nông nghiệp, xuất nhập khẩu, đầu tƣ… www.ThiNganHang.com S Á C H – T À I L I Ệ U T H I T U Y Ể N Trang 9
Trang 10
b. Ngân hàng kinh doanh tổng hợp: là loại NH hoạt động ở mọi lĩnh vực kinh tế và thực hiện hầu nhƣ tất cả các nghiệp vụ mà một NH có thể đƣợc phép thực hiện. 1.2. CÁC NGHIỆP VỤ CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.2.1. Nghiệp vụ nguồn vốn (Tài sản Nợ - NGUỒN VỐN) của Ngân hàng thƣơng mại Nghiệp vụ huy động nguồn vốn là hoạt động tiền đề có ý nghĩa đối với bản thân ngân hàng cũng nhƣ đối với xã hội. Trong nghiệp vụ này, ngân hàng thƣơng mại đƣợc phép sử dụng những công cụ và biện pháp cần thiết mà luật pháp cho phép để huy động các nguồn tiền nhàn rỗi trong xã hội làm nguồn vốn tín dụng để cho vay đối với nền kinh tế. Thành phần nguồn vốn của ngân hàng thƣơng mại gồm: – Vốn điều lệ (Statutory Capital) – Các quỹ dự trữ (Reserve funds) – Vốn huy động (Mobilized Capital) – Vốn đi vay (Bonowed Capital) – Vốn tiếp nhận (Trust capital) – Vốn khác (Other Capital) a– Vốn điều lệ và các quỹ: Vốn điều lệ, các quỹ của ngân hàng đƣợc gọi là vốn tự có của ngân hàng (Bank’s Capital) - Nguồn hình thành: - Vốn chủ sở hữu khi ngân hàng mới thành lập - Nguồn vốn bổ sung hàng năm từ lợi nhuận kinh doanh, từ vốn góp thêm của chủ sở hữu - Mục đích sử dụng: + Vốn điều lệ của ngân hàng trƣớc hết đƣợc dùng để: Xây dựng nhà cửa, văn phòng làm việc, mua sắm tài sản, trang thiết bị nhằm tạo cơ sở vật chất đảm bảo cho hoạt động của ngân hàng, số còn lại để đầu tƣ, liên doanh, cho vay trung và dài hạn + Các quỹ dự trữ của ngân hàng: đây là các quỹ bắt buộc phải trích lập trong quá trình tồn tại và hoạt động của ngân hàng, các quỹ này đƣợc trích lập theo tỷ lệ qui định trên số lợi nhận ròng của ngân hàng, bao gồm: . Quỹ dự trữ : đƣợc trích từ lợi nhuận ròng hằng năm để bổ sung vốn điều lệ . Quỹ dự phòng tài chính: Quỹ này để dự phòng bù đắp rủi ro, thua lỗ trong hoạt động của ngân hàng . Quỹ phát triển kỹ thuật nghiệp vụ . Quỹ khen thƣởng phúc lợi. . Lợi nhuận để lại để phân bổ cho các quỹ. Chênh lệch tỷ giá, đánh giá lại tài sản, nguồn vốn đầu tƣ XDCB. - Đặc điểm . vốn tự có là nguồn vốn có tính ổn định cao và không ngừng gia tăng www.ThiNganHang.com S Á C H – T À I L I Ệ U T H I T U Y Ể N Trang 10
Trang 11
.Vốn tự có của ngân hàng là yếu tố tài chính quan trọng bậc nhất tuy nó chỉ chiếm một tỷ trọng nhỏ, nó vừa cho thấy qui mô của ngân hàng vừa phản ánh khả năng đảm bảo các khoản nợ của ngân hàng đối với khách hàng b– Vốn huy động: Đây là nguồn vốn chủ yếu của các ngân hàng thƣơng mại, thực chất là tài sản bằng tiền của các chủ sở hữu chủ mà ngân hàng tạm thời quản lý và sử dụng nhƣng phải có nghĩa vụ hoàn trả kịp thời, đầy đủ khi khách hàng yêu cầu. Nguồn vốn huy động là nguồn tài nguyên to lớn nhất b.1. Nguồn hình thành - Nhận tiền gửi . Tiền gửi không kỳ hạn của các tổ chức, cá nhân . Tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn . Tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn - Phát hành giấy tờ có giá: kỳ phiếu, trái phiếu - Các khoản tiền gửi khác b.2. Đặc điểm vốn huy động - Nguồn vốn không ổn định - Nguồn vốn chiếm tỷ trọng lớn nhất b.3. Mục đích sử dụng - Thiết lập dự trữ - Cấp tín dụng c– Vốn đi vay: Nguồn vốn đi vay có vị trí quan trọng trong tổng nguồn vốn của ngân hàng thƣơng mại. Thuộc loại này bao gồm: c.1. Vốn vay trong nƣớc: + Vay ngân hàng trung ƣơng: NHTW sẽ tiếp vốn cho ngân hàng thƣơng mại thông qua biện pháp chiết khấu, tái chiết khấu nếu các hồ sơ tín dụng cùng các chứng từ xin tái chiết khấu có chất lƣợng. Làm nhƣ vậy, NHTW sẽ trở thành chỗ dựa và là ngƣời cho vay cuối cùng đối với ngân hàng thƣơng mại + Vay các ngân hàng thƣơng mại khác thông qua thị trƣờng liên ngân hàng (Interbank Market) c.2. Vốn vay ngân hàng nƣớc ngoài d– Vốn tiếp nhận: Đây là nguồn tiếp nhận từ các tổ chức tài chính ngân hàng, từ ngân sách nhà nƣớc… để tài trợ theo các chƣơng trình, dự án về phát triển kinh tế xã hội, cải tạo môi sinh… nguồn vốn này chỉ đƣợc sử dụng theo đúng đối tƣợng và mục tiêu đã đƣợc xác định www.ThiNganHang.com S Á C H – T À I L I Ệ U T H I T U Y Ể N Trang 11
Trang 12
e– Vốn khác: Đó là các nguồn vốn phát sinh trong quá trình hoạt động của ngân hàng (đại lý, chuyển tiền, các dịch vụ ngân hàng…) 1.2.2. Nghiệp vụ sử dụng vốn [tài sản Có – TÀI SẢN] ( cấp tín dụng và đầu tƣ): Nghiệp vụ cho vay và đầu tƣ là nghiệp vụ sử dụng vốn quan trọng nhất, quyết định đến khả năng tồn tại và hoạt động của ngân hàng thƣơng mại. Đây là các nghiệp vụ cấu thành bộ phận chủ yếu và quan trọng của tài sản Có của ngân hàng. Thành phần TS Có của ngân hàng bao gồm: + Dự trữ (Reserves) + Cho vay (loans) + Đầu tƣ (Investment) + Tài sản Có khác (Other Assets) a– Dự trữ: Hoạt động tín dụng của ngân hàng nhằm mục đích kiếm lời, song cần phải bảo đảm an toàn để giữ vững đƣợc lòng tin của khách hàng. Muốn có đƣợc sự tin cậy về phía khách hàng, trƣớc hết phải bảo đảm khả năng thanh toán: đáp ứng đƣợc nhu cầu rút tiền của khách hàng. Muốn vậy các ngân hàng phải để dành một phần nguồn vốn không sử dụng nó để sẵn sàn đáp ứng nhu cầu thanh toán. Phần vốn để dành này gọi là dự trữ. Ngân hàng nhà nƣớc đƣợc phép ấn định một tỷ lệ dự trữ bắt buộc theo từng thời kỳ nhất định, việc trả lãi cho tiền gởi dự trữ bắt buộc do chính phủ qui định. Dự trữ bao gồm: + Dự trữ sơ cấp (Primary Reserves): bao gồm tiền mặt, tiền gửi tại ngân hàng NN, tại các ngân hàng khác + Dự trữ thứ cấp (Secondary Reserves): (cấp hai) là dự trữ không tồn tại bằng tiền mà bằng chứng khoán, nghĩa là các chứng khoán ngắn hạn có thể bán để chuyển thành tiền một cách thuận lợi. Thuộc loại này gồm: . Tín phiếu kho bạc . Hối phiếu đã chấp nhận . Các giấy nợ ngắn hạn khác Gọi là dự trữ thứ cấp bởi nó chỉ đƣợc sử dụng khi các khoản mục dự trữ sơ cấp bị cạn kiệt. Khi quản lý dự trữ bắt buộc, ngân hàng TW có thể áp dụng 1 trong 3 phƣơng pháp. +Phƣơng pháp phong toả: Theo đó toàn bộ mức dự trữ bắt buộc phải gửi vào một tài khoản tại ngân hàng TW và sẽ bị phong toả để đảm bảo thực hiện đúng mức dự trữ. + Phƣơng pháp bán phong toả: Theo đó một phần của mức dự trữ bắt buộc sẽ đƣợc quản lý và phong toả tại một tài khoản riêng ở NHTW. + Phƣơng pháp không phong toả: theo phƣơng pháp này tiền dự trữ đƣợc tính và thực hiện hàng ngày trên cơ sở số dƣ thực tế về tiền gửi không kỳ hạn và tiền gửi có kỳ hạn. Toàn bộ mức dự trữ sẽ không bị phong toả, nó có thể tồn tại dƣới hình thức tiền mặt hay tiền gửi ngân hàng TW hay dƣới dạng chứng khoán ngắn hạn là tuỳ NH thƣơng mại, tuy nhiên đến cuối mỗi www.ThiNganHang.com S Á C H – T À I L I Ệ U T H I T U Y Ể N Trang 12
Trang 13
tháng, NHTW sẽ kiểm tra việc thực hiện dự trữ bắt buộc, nếu các NHTM không thực hiện đúng sẽ bị phạt (cảnh cáo, phạt tiền nếu tái phạm) b– Cấp tín dụng: (Credits): Số nguồn vốn còn lại sau khi để dành một phần dự trữ, các ngân hàng thƣơng mại có thể dùng để cấp tín dụng cho các tổ chức, cá nhân bao gồm: - Cho vay (Loans): Là tín dụng nghiệp vụ của ngân hàng thƣơng mại. Trong đó ngân hàng thƣơng mại sẽ cho ngƣời đi vay, vay một số vốn để sản xuất kinh doanh, đầu tƣ hoặc tiêu dùng. Khi đến hạn ngƣời đi vay phải hoàn trả vốn và tiền lãi. Ngân hàng kiểm soát đƣợc ngƣời đi vay, kiểm soát đƣợc quá trình sử dụng vốn. Ngƣời đi vay có ý thức trả nợ cho nên bắt buộc họ phải quan tâm đến việc sử dụng làm sao có hiệu quả để hoàn trả nợ vay. Trong cho vay thì mức độ rủi ro rất lớn, không thu hồi đƣợc vốn vay hoặc trả không hết hoặc không đúng hạn…do chủ quan hoặc khách quan. Do đó khi cho vay các ngân hàng cần sử dụng các biện pháp bảo đảm vốn vay: thế chấp, cầm cố … - Chiết khấu (Discount) Đây là nghiệp vụ cho vay (gián tiếp) mà ngân hàng sẽ cung ứng vốn tín dụng cho một chủ thể và một chủ thể khác thực hiện việc trả nợ cho ngân hàng. Các đối tƣợng trong nghiệp vụ này gồm hối phiếu, kỳ phiếu, trái phiếu và các giấy nợ có giá khác. – Cho thuê tài chính (Financial leasing): Là loại hình tín dụng trung, dài hạn. Trong đó các công ty cho thuê tài chính dùng vốn của mình hay vốn do phát hành trái phiếu để mua tài sản, thiết bị theo yêu cầu của ngƣời đi thuê và tiến hành cho thuê trong một thời gian nhất định. Ngƣời đi thuê phải trả tiền thuê cho công ty cho thuê tài chính theo định kỳ. Khi kết thúc hợp đồng thuê ngƣời đi thuê đƣợc quyền mua hoặc kéo dài thêm thời hạn thuê hoặc trả lại thiết bị cho bên cho thuê – Bảo lãnh ngân hàng: (Bank Guarantee) Trong loại hình nghiệp vụ này khách hàng đƣợc ngân hàng cấp bảo lãnh cho khách hàng nhờ đó khách hàng sẽ đƣợc vay vốn ở ngân hàng khác hoặc thực hiện hợp đồng kinh tế đã ký kết – Các hình thức khác (Other) c– Đầu tƣ ( Investment) Khoản mục đầu tƣ có vị trí quan trọng thứ hai sau khoản mục cho vay, nó mang lại khoản thu nhập lớn và đáng kể của ngân hàng thƣơng mại. Trong nghiệp vụ này, ngân hàng sẽ dùng nguồn vốn của mình và nguồn vốn ổn định khác để đầu tƣ dƣới các hình thức nhƣ: – Hùn vốn mua cổ phần, cổ phiếu của các Công ty; hùn vốn mua cổ phần chỉ đƣợc phép thực hiện bằng vốn của ngân hàng - Mua trái phiếu chính phủ, chính quyền địa phƣơng, trái phiếu công ty… Tất cả hoạt động đầu tƣ chứng khoán đều nhằm mục đích mang lại thu nhập, mặt khác nhờ hoạt động đầu tƣ mà các rủi ro trong hoạt động ngân hàng sẽ đƣợc phân tán, mặt khác đầu tƣ vào trái phiếu chính phủ thì mức độ rủi ro sẽ rất thấp www.ThiNganHang.com S Á C H – T À I L I Ệ U T H I T U Y Ể N Trang 13
Trang 14
d– Tài sản Có khác: Những khoản mục còn lại của tài sản Có trong đó chủ yếu là tài sản cố định nhằm: Xây dựng hoặc mua thêm nhà cửa để làm trụ sở văn phòng, trang thiết bị, máy móc, phƣơng tiện vận chuyển, xây dựng hệ thống kho quỹ…ngoài ra còn các khỏan phải thu, các khoản khác… 1.2..3. Nghiệp vụ Trung gian Những dịch vụ ngân hàng ngày càng phát triển vừa cho phép hỗ trợ đáng kể cho nghiệp vụ khai thác nguồn vốn, mở rộng các nghiệp vụ đầu tƣ, vừa tạo ra thu nhập cho ngân hàng bằng các khoản tiền hoa hồng, lệ phí… có vị trí xứng đáng trong giai đoạn phát triển hiện nay của ngân hàng thƣơng mại. Các hoạt động này gồm: – Các dịch vụ thanh toán thu chi hộ cho khách hàng (chuyển tiền, thu hộ séc, dịch vụ cung cấp thẻ tín dụng, thẻ thanh toán..) – Nhận bảo quản các tài sản quí giá, các giấy tờ chứng thƣ quan trọng của công chúng – Bảo quản, mua bán hộ chứng khoán theo uỷ nhiệm của khách hàng – Kinh doanh mua bán ngoại tệ, vàng bạc đá quí – Tƣ vấn tài chính, giúp đỡ các công ty, xí nghiệp phát hành cổ phiếu, trái phiếu… 1.3. THU NHẬP,CHI PHÍ VÀ LỢI NHUẬN CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.3.1. Thu nhập của ngân hàng: Hoạt động kinh doanh của ngân hàng thƣơng mại với mục đích là lợi nhuận. Muốn thu đƣợc lợi nhuận cao thì vấn đề then chốt là quản lý tốt các khoản mục tài sản Có, nhất là khoản mục cho vay và đầu tƣ, cùng các hoạt động trung gian khác. Các khoản thu nhập của ngân hàng bao gồm hai khoản a– Thu về hoạt động tín dụng (thu lãi cho vay, thu lãi chiết khấu, phí cho thuê tài chính, phí bảo lãnh…) b– Thu về dịch vụ thanh toán và ngân quỹ (thu lãi tiền gửi, dịch vụ thanh toán, dịch vụ ngân quỹ…) c– Thu từ các hoạt động khác: . Thu lãi góp vốn, mua cổ phần . Thu về mua bán chứng khoán . Thu về kinh doanh ngoại tệ, vàng bạc đá quí . Thu về nghiệp vụ uỷ thác, đại lý . Thu dịch vụ tƣ vấn . Thu kinh doanh bảo hiểm . Thu dịch vụ ngân hàng khác (bảo quản cho thuê tủ két sắt, cầm đồ…) . Các khoản thu bất thƣờng khác 1.3.2. Chi phí của ngân hàng: a– Chi về hoạt động huy động vốn: . Trả lãi tiền gửi . Trả lãi tiền tiết kiệm www.ThiNganHang.com S Á C H – T À I L I Ệ U T H I T U Y Ể N Trang 14
Trang 15
. Trả lãi tiền vay . Trả lãi kỳ phiếu, trái phiếu… b– Chi về dịch vụ thanh toán và ngân quỹ: . Chi về dịch vụ thanh toán . Chi về ngân quỹ (vận chuyển, kiểm đếm, bảo vệ, đóng gói…) . Cƣớc phí bƣu điện về mạng viễn thông . Chi về dịch vụ khác c– Chi về hoạt đông khác . Chi về mua bán chứng khoán . Chi kinh doanh ngoại tệ, vàng bạc, đá quý. d– Chi nộp thuế, các khoản phí, lệ phí… e– Chi cho nhân viên: lƣơng, phụ cấp cho cán bộ nhân viên, trang phục bảo hộ lao động, bảo hiểm xã hội, kinh phí công đoàn, bảo hiểm y tế. Trợ cấp khó khăn, trợ cấp thôi việc cho nhân viên. Chi về công tác xã hội 1.3.3. Lợi nhuận của ngân hàng thƣơng mại: Lợi nhuận trƣớc thuế = tổng thu nhập – tổng chi phí Lợi nhuận sau thuế = Lợi nhuận trƣớc thuế – thuế thu nhập doanh nghiệp Muốn tăng lợi nhuận cần phải: – Tăng thu nhập bằng cách mở rộng tín dụng, tăng đầu tƣ và đa dạng hoá các hoạt động dịch vụ ngân hàng – Giảm chi phí của ngân hàng Đánh giá chất lƣợng hoạt động kinh doanh của ngân hàng thƣơng mại ngƣời ta sử dụng các chỉ tiêu sau đây: + Chỉ tiêu so sánh giữa lợi nhuận thuần với tổng tài sản Có trung bình – gọi là hệ số ROA (Return on Asset) Lợi nhuận thuần H (ROA) = Tài sản Có bình quân Ý nghĩa: Một đồng Tài sản Có (tổng TÀI SẢN) tạo ra bao nhiêu đồng lợi nhuận. Chỉ tiêu này cho thấy chất lƣợng của công tác quản lý tài sản Có (tích sản). Tài sản Có sinh lời càng lớn thì hệ số nói trên càng lớn + Chỉ tiêu so sánh giữa lợi nhuận ròng với vốn chủ sở hữu bình quân của ngân hàng. Đƣợc phản ánh qua hệ số ROE (Return on Equity) Lợi nhuận ròng H (ROE) = Vốn chủ sở hữu bình quân Ý nghĩa: một đồng vốn chủ sở hữu tạo ra bao nhiêu đồng lợi nhuận. Chỉ tiêu này cho thấy hiệu quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng, khả năng sinh lời trên một đồng vốn chủ sở hữu + Chỉ tiêu tỷ suất doanh lợi là chỉ tiêu so sánh giữa lợi nhuận ròng với số tài sản Có sinh lời. www.ThiNganHang.com S Á C H – T À I L I Ệ U T H I T U Y Ể N Trang 15
Hiển thị 15 trang đầu. Tải tài liệu để xem đầy đủ.
Bình luận (0)
Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên!