PhÇn I: Më ®Çu Trong qu¸ tr×nh ra ®êi vµ ph¸t triÓn, chñ nghÜa t b¶n ®· thùc hiÖn ®îc sù ph¸t triÓn vÒ ph©n c«ng, hiÖp t¸c lao ®éng, tËp trung ho¸ vµ liªn hiÖp ho¸ s¶n xuÊt. KÕt qu¶ lµ ®· biÕn nhiÒu qu¸ tr×nh kinh tÕ riªng lÎ thµnh qu¸ tr×nh kinh tÕ thèng nhÊt h÷u c¬ víi nhau. Cïng víi ®µ ph¸t triÓn cña lùc lîng s¶n xuÊt, qu¸ tr×nh x· héi ho¸ s¶n xuÊt còng ®¹t ®îc nh÷ng bíc tiÕn lín, víi tr×nh ®é cao. X· héi ho¸ diÔn ra ë tr×nh ®é cao h¬n khi chñ nghÜa t b¶n chuyÓn lªn giai ®o¹n chñ nghÜa t b¶n ®éc quyÒn vµ chñ nghÜa t b¶n ®éc quyÒn Nhµ níc. X· héi ho¸ s¶n xuÊt g¾n víi hai cuéc c¸ch m¹ng kü thuËt mµ thÕ giíi ®· tr¶i qua, trong ®ã c¸c níc t b¶n lµ ngêi cã c«ng ®Çu. TÊt nhiªn, nh÷ng thµnh tùu nµy lµ do nh©n lo¹i s¸ng t¹o ra ®îc c¸c níc t b¶n vËn dông. Sù ph¸t triÓn cña lùc lîng s¶n xuÊt vµ x· héi ho¸ s¶n xuÊt ®· ®a n¨ng suÊt lao ®éng t¨ng lªn cha tõng cã trong lÞch sö. Nhê ®ã ho¹t ®éng cña quy luËt gi¸ trÞ thÆng d, quy luËt tÝch luü cïng víi c¸c quy luËt kinh tÕ kh¸c, ®· lµm cho c¬ chÕ thÞ trêng vËn ®éng vµ ph¸t triÓn. Chñ nghÜa t b¶n cµng cã nhiÒu ®iÒu kiÖn vµ kh¶ n¨ng lîi dông nh÷ng thµnh tùu khoa häc - kü thuËt ®Ó ph¸t triÓn lùc lîng s¶n xuÊt, t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng, sö dông cã hiÖu qu¶ h¬n n÷a c¬ së vËt chÊt - kü thuËt ®· ®îc t¹o ra. C.M¸c ®· nhËn xÐt x¸c ®¸ng r»ng trong vßng cha ®Çy mét thÕ kû thèng trÞ cña m×nh, chñ nghÜa t b¶n ®· t¹o ra ®îc mét søc s¶n xuÊt khæng lå b»ng tÊt c¶ c¸c thÕ hÖ loµi ngêi tríc ®ã ®· t¹o ra. Cã thÓ nãi, loµi ngêi ®· sèng l©u dµi trong nÒn s¶n xuÊt nhá l¹c hËu, ph©n t¸n, n¨ng suÊt thÊp kÐm, kh«ng ®¶m b¶o duy tr× t¸i s¶n xuÊt gi¶n ®¬n. Tõ ®Çu thÕ kû XVI ®Õn nay, lÇn ®Çu tiªn trong lÞch sö, chñ nghÜa t b¶n ®· chuyÓn nÒn s¶n xuÊt nhá lªn s¶n xuÊt lín víi nh÷ng ®Æc trng kh¸c vÒ chÊt so víi s¶n xuÊt nhá. Sù th¾ng lîi nµy diÔn ra ®Çu tiªn tõ níc Anh råi lÇn lît sang c¸c níc kh¸c. NÒn s¶n xuÊt lín hiÖn ®¹i ®· vµ ®ang lµ niÒm m¬ íc cña hµng tr¨m níc trªn hµnh tinh chóng ta. 1 Bªn c¹nh mÆt tÝch cùc nãi trªn, chñ nghÜa t b¶n trong qu¸ tr×nh ph¸t sinh vµ ph¸t triÓn cña nã ®· g©y ra kh«ng Ýt hËu qu¶. Chñ nghÜa t b¶n lµ thñ ph¹m g©y ra hµng tr¨m cuéc chiÕn tranh, ®¸ng chó ý lµ hai cuéc chiÕn tranh thÕ giíi lÇn thø nhÊt vµ lÇn thø hai. Trong qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸ vµ ch¹y ®ua vò trang, chñ nghÜa t b¶n lµm cho m«i trêng bÞ « nhiÔm. Chñ nghÜa t b¶n còng ph¶i chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ n¹n nghÌo ®ãi, bÖnh tËt cña hµng tr¨m triÖu ngêi, nhÊt lµ ë c¸c níc chËm ph¸t triÓn. §Ó thÊy râ b¶n chÊt cña chñ nghÜa t b¶n hiÖn ®¹i, t«i ®· m¹nh d¹n chän ®Ò tµi: Ph©n tÝch b¶n chÊt cña chñ nghÜa t b¶n ®éc quyÒn. Tr×nh bµy nh÷ng nguyªn nh©n dÉn ®Õn ®iÒu chØnh vµ c¸c biÓu hiÖn míi cña chñ nghÜa t b¶n ®éc quyÒn cho bµi tiÓu luËn cña m×nh. 2 PhÇn II: Chñ nghÜa t b¶n hiÖn ®¹i I- B¶n chÊt cña chñ nghÜa t b¶n hiÖn ®¹i: BÊt kú mét ph¬ng thøc s¶n xuÊt nµo còng cã qu¸ tr×nh ra ®êi, ph¸t triÓn, suy yÕu vµ tiªu vong. Nh×n l¹i lÞch sö ra ®êi vµ ph¸t triÓn cña chñ nghÜa t b¶n cho tíi nay, chóng ta thÊy nã ®· tr¶i qua c¸c thêi kú: ♦ Tõ thÕ kû XV ®Õn gi÷a thÕ kû XVIII: §©y lµ thêi kú h×nh thµnh cña ph¬ng thøc s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa. §Æc trng vÒ kinh tÕ cña chñ nghÜa t b¶n trong thêi kú nµy lµ tÝch luü nguyªn thuû (thÕ kû XV, XVI) vµ sù ph¸t triÓn cña c«ng trêng thñ c«ng. ♦ Tõ gi÷a thÕ kû XVIII ®Õn gi÷a thÕ kû XIX: §©y lµ thêi kú diÔn ra cuéc c¸ch m¹ng c«ng nghiÖp ë c¸c níc t b¶n ph¸t triÓn nh Anh vµ Ph¸p. Lao ®éng thñ c«ng ®îc thay thÕ b»ng lao ®éng sö dông m¸y mãc. NÒn kinh tÕ nµy diÔn ra theo nguyªn t¾c tù do, cßn gäi lµ giai ®o¹n c¹nh tranh tù do cña chñ nghÜa t b¶n. ♦ Tõ cuèi thÕ kû XIX ,®Çu thÕ kû XX cho tíi chiÕn tranh thÕ giíi thø hai: §©y lµ thêi kú ®éc quyÒn t nh©n cña chñ nghÜa t b¶n víi n¨m ®Æc ®iÓm kinh tÕ c¬ b¶n mµ Lªnin ®· kh¸i qu¸t trong t¸c phÈm “ Chñ nghÜa ®Õ quèc - giai ®o¹n tét cïng cña chñ nghÜa t b¶n”. Trong thêi kú nµy diÔn ra cuéc chiÕn tranh thÕ giíi lÇn thø nhÊt, thùc chÊt lµ sù tranh giµnh thuéc ®Þa gi÷a hai phe ®Õ quèc giµ (Anh, Ph¸p, Nga) vµ trÎ (§øc, Mü, NhËt). ♦ Tõ sau chiÕn tranh thÕ giíi thø II tíi nay: Chñ nghÜa t