BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG ----------------------- LUẬN VĂN THẠC SĨ XU HƯỚNG ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ BLOCKCHAIN TRONG THANH TOÁN QUỐC TẾ THEO PHƯƠNG THỨC THƯ TÍN DỤNG CHỨNG TỪ: KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VÀ BÀI HỌC CHO CÁC NGÂN HÀNG TMCP VIỆT NAM Ngành: Kinh tế quốc tế TRẦN PHƯƠNG THẢO Hà Nội - 2023
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG ----------------------- LUẬN VĂN THẠC SĨ XU HƯỚNG ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ BLOCKCHAIN TRONG THANH TOÁN QUỐC TẾ THEO PHƯƠNG THỨC THƯ TÍN DỤNG CHỨNG TỪ: KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VÀ BÀI HỌC CHO CÁC NGÂN HÀNG TMCP VIỆT NAM Ngành: Kinh tế quốc tế Mã số: 820313 Họ và tên học viên: TRẦN PHƯƠNG THẢO Người hướng dẫn: TS NGUYỄN BÌNH DƯƠNG Hà Nội - 2023
i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận văn thạc sĩ “Xu hướng ứng dụng công nghệ Blockchain trong Thanh toán quốc tế theo phương thức thư tín dụng chứng từ: kinh nghiệm quốc tế và bài học cho các Ngân hàng TMCP Việt Nam” là sản phẩm nghiên cứu của tôi và được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của TS Nguyễn Bình Dương. Các số liệu, dữ liệu được thể hiện và áp dụng trong luận văn này là chính xác, đúng thực tế, được trích dẫn nguồn gốc rõ ràng theo đúng quy định. Nội dung của luận văn chưa từng được công bố trong bất cứ công trình nghiên cứu nào khác. Tôi cam đoan những điều trên là đúng sự thật và xin hoàn toàn chịu trách nhiệm. Hà Nội, ngày tháng năm 2023 Người thực hiện luận văn Trần Phương Thảo
ii LỜI CẢM ƠN Tôi xin gửi lời trân trọng cảm ơn TS. Nguyễn Bình Dương đã nhiệt tình hướng dẫn, trợ giúp tôi thực hiện và hoàn thiện luận văn. Đóng góp không nhỏ cho nội dung bài luận văn của tôi là các chuyên gia và giảng viên có uy tín trong lĩnh vực thanh toán quốc tế bằng LC, các trọng tài viên VIAC, Ban lãnh đạo cùng nhóm chuyên viên bộ phận thanh toán quốc tế của các ngân hàng TMCP Việt Nam. Tôi muốn gửi lời tri ân sâu sắc nhất của mình tới các cá nhân đã trực tiếp tham gia khảo sát, dành thời gian trả lời phỏng vấn hoặc gián tiếp hỗ trợ thông tin cho tôi. Bên cạnh đó, tôi mong bày tỏ sự biết ơn đến các Quý thầy cô trong khoa Kinh tế quốc tế, khoa Sau đại học - Trường Đại học Ngoại thương đã giảng dạy, tạo điều kiện tốt nhất cho tôi thực hiện luận văn của mình. Cuối cùng là lời cám ơn đến những người thân yêu nhất trong gia đình và những người bạn của tôi đã âm thầm hỗ trợ cũng như truyền nhiệt huyết cho tôi trong quá trình tìm kiếm dữ liệu và các thông tin để hoàn thành luận văn này. Hà Nội, ngày tháng năm 2023 Người thực hiện luận văn Trần Phương Thảo
iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN...................................................................................................... i LỜI CẢM ƠN........................................................................................................... ii MỤC LỤC................................................................................................................ iii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT.................................................................................. vi DANH MỤC HÌNH............................................................................................... viii DANH MỤC BẢNG.............................................................................................. viii DANH MỤC SƠ ĐỒ............................................................................................. viii DANH MỤC BIỂU ĐỒ........................................................................................... ix TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ................................................................. xi MỞ ĐẦU ....................................................................................................................1 CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ BLOCKCHAIN TRONG THANH TOÁN QUỐC TẾ THEO PHƯƠNG THỨC THƯ TÍN DỤNG CHỨNG TỪ (LC)........................................................10 1.1. Tổng quan về phương thức thanh toán bằng thư tín dụng chứng từ (LC) 10 1.1.1. Khái niệm về phương thức thanh toán bằng thư tín dụng chứng từ...............10 1.1.2. Đặc điểm của phương thức thanh toán bằng LC............................................11 1.2. Tổng quan về công nghệ blockchain ..............................................................16 1.2.1. Khái niệm ........................................................................................................16 1.2.2. Các phiên bản .................................................................................................17 1.2.3. Phân loại.........................................................................................................17 1.2.4. Một số nền tảng cơ bản hiện nay ....................................................................19 1.2.5. Đặc điểm của blockchain................................................................................20 1.3. Xu hướng ứng dụng công nghệ blockchain trong thanh toán quốc tế theo phương thức thư tín dụng chứng từ......................................................................21 1.3.1. Một số xu hướng ứng dụng blockchain trong thanh toán quốc tế..................21 1.3.2. So sánh thanh toán quốc tế theo phương thức LC truyền thống và thanh toán quốc tế theo phương thức thư LC ứng dụng công nghệ blockchain.........................24 1.3.3. Các nhân tố ảnh hưởng tới quyết định ứng dụng công nghệ blockchain trong thanh toán quốc tế theo phương thức LC..................................................................28
iv CHƯƠNG 2: KINH NGHIỆM ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ BLOCKCHAIN TRONG THANH TOÁN QUỐC TẾ THEO PHƯƠNG THỨC THƯ TÍN DỤNG CHỨNG TỪ TRÊN THẾ GIỚI VÀ BÀI HỌC CHO CÁC NGÂN HÀNG TMCP VIỆT NAM.....................................................................................32 2.1. Kinh nghiệm ứng dụng công nghệ blockchain trong thanh toán quốc tế theo phương thức thư tín dụng chứng từ trên thế giới .......................................32 2.1.1. Một số nền tảng blockchain ứng dụng trong thanh toán quốc tế theo phương thức thư tín dụng chứng từ........................................................................................32 2.1.2. Một số trường hợp ứng dụng công nghệ blockchain theo phương thức thư tín dụng chứng từ trên thế giới.......................................................................................37 2.2. Bài học cho các NH TMCP Việt Nam trong thanh toán quốc tế theo phương thức thư tín dụng chứng từ .....................................................................36 2.2.1. Thực trạng ứng dụng công nghệ blockhain trong thanh toán quốc tế theo phương thức thư tín dụng chứng từ tại một số ngân hàng TMCP Việt Nam............44 2.2.2. Khảo sát thực trạng ứng dụng Blockchain trong phương thức thư tín dụng chứng từ của các ngân hàng TMCP Việt Nam .........................................................59 2.2.3. Bài học cho các NH TMCP Việt Nam trong thanh toán quốc tế theo phương thức thư tín dụng chứng từ CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ BLOCKCHAIN TRONG THANH TOÁN QUỐC TẾ THEO PHƯƠNG THỨC THƯ TÍN DỤNG CHỨNG TỪ TẠI CÁC NGÂN HÀNG TMCP VIỆT NAM .........................................................................................................................76 3.1. Định hướng phát triển ứng dụng công nghệ blockchain trong thanh toán quốc tế theo phương thức thư tín dụng chứng từ tại các ngân hàng TMCP Việt Nam...........................................................................................................................76 3.1.1. Định hướng phát triển của Nhà nước.............................................................76 3.1.2. Định hướng phát triển của NHNN, Hiệp hội ngân hàng thương mại, Hiệp hội Blockchain.................................................................................................................78 3.1.3. Định hướng phát triển từ phía ngân hàng TMCP Việt Nam ..........................79
v 3.2. Cơ hội và thách thức khi ứng dụng công nghệ blockchain trong thanh toán quốc tế theo phương thức thư tín dụng chứng từ ................................................80 3.2.1. Cơ hội..............................................................................................................80 3.2.2. Thách thức.......................................................................................................82 3.2.3. Nguyên nhân....................................................................................................86 3.3. Các giải pháp cụ thể.........................................................................................87 3.3.1. Nhóm giải pháp đối với Chính phủ.................................................................87 3.3.2. Nhóm giải pháp đối với Ngân hàng nhà nước và Hiệp hội các ngân hàng thương mại ................................................................................................................90 3.3.3. Nhóm giải pháp đối với các Ngân hàng TMCP Việt Nam KẾT LUẬN ............................................................................................................100 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.............................................................103 PHỤ LỤC ...............................................................................................................107 Phụ lục 1. Mẫu phiếu điều tra tình hình ứng dụng công nghệ blokchain trong thanh toán LC tại các Ngân hàng TMCP Việt Nam dành cho một số chuyên gia và giảng viên ..........................................................................................................................107 Phụ lục 2. Danh sách các chuyên gia, giảng viên đã thực hiện phiếu điều tra .......109 Phụ lục 3. Mẫu phiếu điều tra dành cho thành viên Ban lãnh đạo, cán bộ quản lý các ngân hàng TMCP Việt Nam....................................................................................111 Phụ lục 4. Danh sách các thành viên Ban lãnh đạo các Ngân hàng thương mại Việt Nam thực hiện phiếu điều tra ..................................................................................114 Phụ lục 5. Tổng hợp kết quả điều tra dành cho thành viên Ban lãnh đạo, cán bộ quản lý..............................................................................................................................115 Phụ lục 6. Mẫu phiếu điều tra dành cho nhân viên bộ phận thanh toán quốc tế của các ngân hàng thương mại Việt Nam......................................................................118 Phụ lục 7. Danh sách các nhân viên bộ phận thanh toán quốc tế của các ngân hàng thương mại Việt Nam thực hiện phiếu điều tra.......................................................121
vi DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT AI Trí tuệ nhân tạo AML Anti-money laundering BIDV Ngân hàng đầu tư và phát triển Việt Nam ERP Enterprise Resource Planning HĐTM Hợp đồng thương mại ICC Phòng thương mại quốc tế IEEE Hiệp hội các kỹ sư điện và điện tử ITFA Hiệp hội Thương mại và Giao dịch Quốc tế Ngân hàng thương mại cổ phần phát triển thành phố Hồ Chí HD Bank Minh HSBC Ngân hàng trách nhiệm hữu hạn một thành viên HSBC Việt Nam KYC Know your customer LC Thư tín dụng MB Ngân hàng thương mại cổ phần Quân đội NH Ngân hàng NHNN Ngân hàng nhà nước NHPH Ngân hàng phát hành NTH Người thụ hưởng SWIFT Hiệp hội viễn thông tài chính liên ngân hàng toàn cầu Techcombank Ngân hàng thương mại cổ phần Kỹ thương Việt Nam TMCP Thương mại cổ phần TNHH Trách nhiệm hữu hạn TTQT Thanh toán quốc tế TTTM Tài trợ thương mại UCP Quy tắc thực hành thống nhất về tín dụng chứng từ UPAS LC Usance LC payable at sight VIAC Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam
vii VietBank Ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam Thương Tín VCB Ngân hàng ngoại thương Việt Nam VNNIC Trung tâm Internet Việt Nam Vietinbank Ngân hàng Công thương Việt Nam VPBank Ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam thịnh vượng WEF Diễn đàn kinh tế thế giới WTO Tổ chức thương mại thế giới XNK Xuất nhập khẩu
viii DANH MỤC HÌNH Hình 1.1: Quy trình giao dịch LC .............................................................................15 Hình 1.2. Phương thức hoạt động của Blockchain………………………………16 Hình 2.1: Những thành tựu chính của Contour trong năm 2020 ..............................35 Hình 2.2: Luồng hàng hóa và dòng tiền trong giao dịch của Công ty Marubeni......40 DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Danh sách các bên tham gia LC ...............................................................13 Bảng 1.2: Một số khác biệt chính giữa các loại blockchain .....................................19 Bảng 1.3: So sánh tài trợ thương mại truyền thống và tài trợ thương mại ứng dụng công nghệ blockchain................................................................................................25 Bảng 2.1: Một số nền tảng Blochain trong giao dịch LC hiện nay...........................35 Bảng 2.2: Danh sách một số NHTM Việt Nam đạt giải thưởng “Ngân hàng thanh toán quốc tế và tài trợ thương mại tốt nhất Việt Nam (giai đoạn 2016- 2021)........45 Bảng 2.3: Một số vụ hacker thâm nhập hệ thống bảo mật ngân hàng VN ...............47 Bảng 2.4: Tình hình ứng dụng Blockchain trong giao dịch LC tại các NHTM Việt Nam ...........................................................................................................................48 Bảng 2.5: Mức độ kỳ vọng ứng dụng Blockchain vào các sản phẩm.......................62 Bảng 3.1: Tầm nhìn mục tiêu một số ngân hàng tại Việt Nam giai đoạn 2025 -2030 ..80 DANH MỤC SƠ ĐỒ Sơ đồ 1.1: Khái niệm thư tín dụng chứng từ.............................................................12 Sơ đồ 1.2. Lợi ích của blockchain so với giao dịch LC truyền thống.......................26 Sơ đồ 1.3: Các bên tham gia giao dịch LC trên nền tảng Blockchain ......................27 Sơ đồ 2.1: Nội dung chủ yếu của bảng thăm dò ý kiến ............................................60
ix DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 2.1: Kim ngạch xuất khẩu nhập khẩu của Việt Nam từ năm 1995 tới 2021....46 Biểu đồ 2.2: Mức độ kỳ vọng các loại sản phẩm Tài trợ thương mại ứng dụng Blockchain tại các ngân hàng TMCP Việt Nam năm 2022......................................62 Biểu đồ 2.3: Thời gian xử lý giao dịch mở LC trên nền tảng Blockchain của các ngân hàng TMCP Việt Nam......................................................................................64 Biểu đồ 2.4: Đánh giá mức độ bảo mật thông tin giao dịch sử dụng nền tảng Blockchain của một số ngân hàng TMCP Việt Nam ................................................66 Biểu đồ 2.5: Tỷ lệ mức độ ảnh hưởng của những hạn chế mà blockchain đem lại ..67 Biểu đồ 2.6: Đánh giá triển vọng phát triển của blockchain trong nghiệp vụ thanh toán bằng LC của các ngân hàng TMCP Việt Nam..................................................68
x TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU Hiện nay Blockchain được coi là chìa khóa then chốt mở ra cánh cửa hội nhập trên toàn cầu nói chung, trở thành nền tảng công nghệ thông tin cốt lõi trong tương lai đặc biệt cần thiết cho ngân hàng - lĩnh vực đang chuyển mình mạnh mẽ trên con đường số hóa. Với khái niệm còn rất mới mẻ nhưng đầy thu hút này, các ngân hàng TMCP cần chủ động tìm hiểu để ứng dụng thận trọng vào thực tế hoạt động thanh toán quốc tế đặc biệt là LC tại ngân hàng mình. Về mặt lý thuyết, nghiên cứu đã hệ thống các cơ sở lý luận liên quan tới blockchain nói chung và tới việc ứng dụng blockchain trong thanh toán quốc tế bằng thư tín dụng chứng từ nói riêng. Về mặt thực trạng, nghiên cứu đã nêu lên thực trạng ứng dụng blockchain trong phương thức thanh toán quốc tế bằng thư tín dụng chứng từ tại một số ngân hàng trên thế giới, từ đó đánh giá những ưu điểm và hạn chế cũng như rút ra kinh nghiệm cho các ngân hàngTMCP tại Việt Nam. Từ việc nêu nên những cơ hội và thách thức của blockchain với thị trường số hóa thanh toán quốc tế tại Việt Nam, tác giả đã đề xuất phương hướng và các biện pháp để hoàn thiện nền tảng này trong lĩnh vực ngân hàng trong thời gian tới. Bên cạnh đó cũng là các kiến nghị với Chính phủ, Ngân hàng nhà nước và Hiệp hội các ngân hàng thương mại nhằm ứng dụng triệt để và hiệu quả nền tảng công nghệ mới này.
1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong số các phương thức TTQT đang được sử dụng hiện nay, phương thức LC được sử dụng phổ biến và rộng rãi nhất do những ưu điểm vượt trội của nó so sánh với các phương thức thanh toán khác. Tuy nhiên, giao dịch thanh toán quốc tế bằng LC đang xuất hiện một số vấn đề. Thứ nhất, các giao dịch LC hoàn toàn dựa trên chứng từ bằng giấy. Phương thức này hiện đã bộc lộ nhiều nhược điểm về tốc độ giao dịch, thủ tục hành chính, chi phí giấy tờ, cách thức chuyển giao chứng từ... Covid-19 xuất hiện với sự đóng cửa đường bay tại một số quốc gia là ví dụ cụ thể nhất cho trở ngại này. Thứ hai, do có nhiều bên tham gia, quy trình LC trở nên phức tạp hơn so với thanh toán theo phương thức khác. Mối quan hệ giữa người mua và người bán ngày càng đa dạng hơn dẫn đến nghĩa vụ của các ngân hàng trong việc cung cấp dịch vụ thanh toán cũng phức tạp hơn. Sự thiếu minh bạch có thể xuất hiện đối với những giao dịch LC truyền thống như hiện nay. Thứ ba, dưới vai trò ngân hàng, trong nhiều thập kỷ qua, việc chỉ cung cấp được được các phương thức thanh toán chủ yếu như chuyển tiền, nhờ thu và LC đã đưa danh mục sản phẩm TTQT của ngân hàng tiệm cận mức độ bão hòa. Sự hạn chế về các sản phẩm thanh toán quốc tế đòi hỏi các ngân hàng chuyển mình thay đổi bằng cách chuyển dịch sang cách thức giao dịch mới nhằm hoạt động hiệu quả và nâng cao khả năng cạnh tranh. Ngày nay, nhờ việc ứng dụng công nghệ vào các phương thức tài trợ thương mại, tổng giá trị tài trợ thương mại toàn cầu được kỳ vọng sẽ tăng trưởng thêm 10.65 tỷ USD trong giai đoạn 2019 - 2023, với tỷ lệ tăng trưởng lũy kế hàng năm hơn 4% (theo Báo cáo về thị trường tài trợ thương mại toàn cầu giai đoạn 2019 - 2023: Kết hợp công nghệ và tài trợ thương mại để thúc đẩy tăng trưởng của Technavio - Công ty tư vấn và nghiên cứu công nghệ hàng đầu thế giới). Những khái niệm kỹ thuật hiện đại bao gồm Chuỗi khối (Blockchain), Trí tuệ nhân tạo (Artificial Intelligence - AI), Học máy (Machine Learning - ML) và Internet vạn vật (Internet of Things - IoT) thường được nhắc đến để giải quyết các vấn đề phát sinh trong lĩnh vực ngân hàng và phát triển các ứng dụng trong
앞 13페이지만 표시됩니다. 전체를 보려면 자료를 다운로드하세요.
댓글이 없습니다. 첫 댓글을 남겨보세요!
댓글 (0)
댓글이 없습니다. 첫 댓글을 남겨보세요!