SỞ GD&ĐT YÊN BÁI TRƯỜNG THPT CẢM NHÂN BÁO CÁO SÁNG KIẾN CẤP CƠ SỞ Lĩnh vực: Giáo dục (Toán) RÈN LUYỆN KỸ NĂNG XÁC ĐỊNH VÀ TÍNH GÓC TRONG HÌNH KHÔNG GIAN CHO HỌC SINH ÔN THI TỐT NGHIỆP THPT Tác giả: NGUYỄN DUY THIỀU Trình độ chuyên môn: Cử Nhân SP Toán – Tin Chức vụ: Tổ trưởng chuyên môn Đơn vị công tác: Trường THPT Cảm Nhân Yên Bái, ngày 06 tháng 02 năm 2022 1 I. THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN 1. Tên sáng kiến: Rèn luyện kỹ năng xác định và tính góc trong hình không gian cho học sinh ôn thi tốt nghiệp THPT. 2. Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giáo dục và đào tạo (Toán). 3. Phạm vi áp dụng sáng kiến: Sáng kiến được áp dụng tại đơn vị trường THPT Cảm Nhân. 4. Thời gian áp dụng sáng kiến: Từ ngày 06 tháng 9 năm 2021 đến ngày 28 tháng 5 năm 2022. 5. Tác giả: Họ và tên: Nguyễn Duy Thiều Năm sinh: 1982 Trình độ chuyên môn: Đại học sư phạm Toán – Tin Chức vụ công tác: Tổ trưởng chuyên môn Nơi làm việc: Trường THPT Cảm Nhân Địa chỉ liên hệ: Trường THPT Cảm Nhân, Thôn Làng Lạnh, Xã Cảm Nhân, Huyện Yên Bình, Tỉnh Yên Bái Điện thoại: 0944 239 776 II. MÔ TẢ GIẢI PHÁP SÁNG KIẾN 1. Tình trạng giải pháp đã biết * Hiện trạng trước khi áp dụng giải pháp Mỗi một nội dung trong chương trình toán phổ thông đều có vai trò rất quan trọng trong việc hình thành và phát triển năng lực của học sinh. Tuy nhiên nội dung được đánh giá là khó học nhất đối với học sinh THPT là phần hình học không gian, trong đó có bài toán xác định và tính góc trong hình học không gian. Trong sách giáo khoa Hình học 11 (ban cơ bản) đã trình bày một cách đầy đủ về định nghĩa, nhận xét và nêu cách xác định góc trong không gian, tuy nhiên nội dung chưa thật cụ thể, thiếu các ví dụ áp dụng cho từng trường hợp, thiếu các bài tập trắc nghiệm và các bài tập vận dụng nên khi nghiên cứu, học tập học sinh không cảm thấy hứng thú, thiếu tính chủ động trong tiếp thu kiến thức mới, hạn chế việc phát triển năng lực tư duy và lập luận của người học vì vậy kiến thức dễ bị quên dẫn đến kết quả học tập của các em còn thấp. Trong khi đó bài toán xác định góc và tính góc trong hình học không gian thường xuyên xuất hiện trong đề thi tốt nghiệp THPT. 2 * Ưu nhược điểm của giải pháp cũ - Ưu điểm: Đã trình bày một cách đầy đủ về định nghĩa, nhận xét và nêu cách xác định góc trong hình không gian, nêu một vài ví dụ minh họa và đề xuất một số bài tập để rèn luyện kỹ năng xác định và tính góc. - Nhược điểm: Chưa đưa ra được phương pháp tổng quát để xác định và tính góc trong không gian; Thiếu các ví dụ áp dụng cho một số trường hợp, đặc biệt là chưa đưa ra được các ví dụ trắc nghiệm khách quan theo mức độ từ thấp đến cao để minh họa cho các dạng bài tập về xác định và tính góc; Chưa tạo hứng thú học tập cho học sinh; Chưa phát huy được tính chủ động trong tiếp thu kiến thức mới của người học; Chưa phát triển được phẩm chất và năng lực, khả năng tư duy sáng tạo của người học và đặc biệt là rèn luyện trí tưởng tượng không gian; Thời lượng dành cho bài toán về góc là quá ít nên giáo viên không có đủ thời gian để cho học sinh luyện tập. * Đóng góp của sáng kiến: Sáng kiến đã hệ thống kiến thức trọng tâm về góc trong không gian, từ đó đưa ra 3 dạng toán về góc trong không gian thường xuất hiện trong đề thi tốt nghiệp THPT và cách giải một cách cụ thể, tường minh. Cùng với đó là 20 ví dụ trắc nghiệm minh họa và đề xuất 20 bài tập áp dụng được trình bày theo mức độ tăng dần của từng dạng toán xác định và tính góc trong hình không gian. Các ví dụ minh họa và bài tập áp dụng là một số bài toán được trích từ đề thi THPT quốc gia, đề thi tốt nghiệp THPT của những năm trước và đề thi thử của một vài trường THPT. Qua đó phát triển năng lực tư duy và lập luận, rèn luyện trí tưởng tượng không gian, rèn luyện kỹ năng, sự khéo léo bóc tách các yếu tố phẳng ra khỏi không gian để đơn giản hóa bài toán, đưa từ bài toán xác định và tính góc trong không gian trở về bài toán xác định và tính góc trong hình học phẳng. Từ đó khơi dậy sự hứng thú, tính tự giác, tích cực trong học tập, giúp các em hình thành, phát triển được các phẩm