1 I. THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN 1. Tên sáng kiến: Rèn kĩ năng diễn đạt thông qua việc chữa lỗi trong bài văn nghị luận xã hội cho học sinh giỏi Trường THPT Cảm Ân. 2. Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Ngữ văn. 3. Phạm vi áp dụng sáng kiến Thực tế cho thấy bài làm học sinh giỏi là minh chứng rõ nét nhất cho thấy những vấn đề còn tồn tại trong quá trình tiếp thu hướng dẫn, hình thành kĩ năng của học sinh. Vì thế, phạm vi nghiên cứu của sáng kiến là những bài viết của học sinh giỏi trường THPT Cảm Ân, trên cơ sở tìm hiểu bài viết đó, người viết tập trung xác định những lỗi mà các em hay mắc phải trong kiểu bài nghị luận xã hội, đưa ra các giải pháp khắc phục những lỗi đó. 4. Thời gian áp dụng sáng kiến: Qua nhiều năm giảng dạy, thực nghiệm trong đó áp dụng rộng rãi, đồng bộ từ năm học 2020 - 2021 đến năm học 2021 - 2022. 5. Tác giả: Họ và tên: Nghiêm Thị Nhung. Năm sinh: 1979. Trình độ chuyên môn: Thạc sĩ. Chức vụ công tác: Tổ trưởng chuyên môn. Nơi làm việc: Trường THPT Cảm Ân - Yên Bình - Yên Bái. Địa chỉ liên hệ: Trường THPT Cảm Ân - Yên Bình - Yên Bái. Điện thoại: 0915980554. 6. Đồng tác giả (nếu có): Không II. MÔ TẢ SÁNG KIẾN 1. Tình trạng các giải pháp đã biết Trường THPT Cảm Ân, huyện Yên Bình thuộc trong số huyện miền núi, đời sống kinh tế còn gặp nhiều khó khăn, dân trí thấp, giao thông đi lại khó khăn nhất là những ngày mưa, bão. Vấn đề vận động học sinh đi học đã khó, khó hơn là làm cho các em say mê bộ môn Ngữ văn. Vì vậy, việc dạy bồi dường học sinh giỏi nhất là phần nghị luận xã hội gặp nhiều trở ngại vì lâu nay các em luôn cho rằng nghị luận 2 xã hội khó, dẫn đến việc ngại học, ngại đọc tư liệu. Các em cũng chưa thực sự nỗ lực khắc phục hoàn cảnh, nhiều khi thụ động, chờ đợi vào người dạy dẫn đến những bài viết văn chưa đạt kết quả cao. Mặc dù, trong quá trình bồi dưỡng, giáo viên dạy không chỉ phối hợp với nhà trường, gia đình, xã hội quản lí, động viên để các em có động lực học tập, quá trình dạy: dạy lí thuyết, kiểu bài, hướng dẫn cách làm bài, giao bài, chấm, chữa bài tỉ mỉ, song các lỗi trong bài làm học sinh giỏi vẫn tồn tại, có khí cùng một lỗi đã được sửa bài sau lại lặp lại,… Nhiều học sinh còn e dè, chưa mạnh dạn thể hiện quan điểm ý kiến, cái nhìn vì còn thiếu tự tin. Cũng có học sinh, mạnh dạn bộc lộ quan điểm, chính kiến trước các vấn đề xã hội rất chính xác nhưng lại thể hiện trong bài làm thiếu thuyết phục, kiến thức khoa học tự nhiên, tư duy phản biện chưa thực sự tốt. Thực tế giảng dạy, tham gia làm đề và chấm thi, theo dõi kết quả thi học sinh giỏi của mấy năm gần đây thì chất lượng làm bài đã có sự tiến bộ nhất định, tuy nhiên phần điểm bị trừ trong bài lại rơi vào câu nghị luận xã hội. Nguyên nhân chính là do cách diễn đạt của các em chưa được tốt. Các ý còn chung chung, chưa cụ thể và rõ ràng, kiểu nghị luận này yêu cầu học sinh phải vận dụng kiến thức thực tế thì các em lại hợi hợt. Nhiều em còn mắc những lỗi cơ bản về dùng từ, diễn đạt, xác định vấn đề sai, chưa đúng, trúng vấn đề, lập ý chưa sát, dẫn chứng chưa phù hợp, diễn đạt chưa tốt, dẫn đến sai kiến thức cơ bản do suy diễn cảm tính, suy luận chủ quan hoặc tái hiện quá máy móc dập khuôn trong tài liệu, thậm chí có chỗ “râu ông nọ cắm cằm bà kia” nhưng cũng có thể là những lỗi phức tạp hơn như nhầm nghị luận về tư tưởng đạo lí sang nghị luận về sự việc hiện tượng đời sống, vấn đề phát hiện chưa bao quát, lập luận chưa sắc sảo, dẫn chứng khai thác chưa tinh, ý nhấn ý lướt chưa thật hài hòa, phản biện chưa hợp lí… Những lỗi này của học trò muốn phát hiện và sửa được đòi hỏi cả một quá trình dài nỗ lực, tìm tòi và học hỏi của cả thầy và trò.... 2. Nội dung (các) giải pháp đề nghị công nhận là sáng kiến Cùng với nghị luận văn học, nghị luận xã hội là nội dung trọng điểm trong chương trình Ngữ văn trung học phổ thông (THPT). Riêng đề thi học sinh giỏi, câu nghị luận xã hội chiếm tỉ lệ 8/20 điểm (40% tỉ lệ toàn bài). Đây là dạng đề 3 mang tính tổng hợp và vận dụng cao, đòi hỏi học sinh vừa phải có kĩ năng lập luận, tư duy logic